In het onheilspellende fabrieksgebouw van de voormalige Groningse Suikerunie vond tijdens het Noorderzonfestival een intrigerende ontmoeting plaats. In het bijzonder die tussen de jaloerse Belgische Christiane P. (Katelijne Verbeke) en een Franse huurmoordenaar (Jean-Benoît Ugeux), aan wie zij in 1996 de opdracht zou hebben gegeven haar overspelige echtgenoot te vermoorden. Interessanter in Land’s End, van het interdisciplinaire Belgische gezelschap Berlin, is echter de ontmoeting en het samenspel tussen de diverse media en de artistieke benaderingswijzen waarmee de makers hun versie van het moordverhaal vertellen.

Het stuk opent met een fantastische expositie van zogenaamde ‘moordmachines’. De installaties verbeelden elk op kleine schaal één van de dertien moordscenario’s die Christiane P. zou hebben uitgedacht. We zien onder meer een paar benen op een sofa, terwijl een ijzeren staaf hard op het hoofdeinde slaat, een kopje koffie waarin vergif gegoten wordt en een machinaal aangestuurde hand die op aangrenzende videoschermen een man van de trap duwt.

Berlin’s keuze om machines de eerste facetten over de moordzaak te laten onthullen, is zeer spannend. Niet alleen moet de toeschouwer als detective te werk gaan om de verschillende scenario’s in de juiste context te plaatsen, ook belichten de installaties tegelijk treffend Christiane’s denken over en omgang met de moord. Het is zogezegd maar de vraag in hoeverre de opdrachtgeefster de controle over haar eigen handelen en daarmee over die van de symbolische machines kan blijven behouden.

Ontmoetingen
Vanaf een tribune in het hoofdportaal van de fabriek krijgt het publiek de eerste ontmoeting tussen Christiane en de huurmoordenaar te zien. Op twee levensgrote filmschermen tasten zij in poëtische taal aarzelend elkaars grenzen, wensen en verlangens af. Als niet veel later vijf filmluiken naar het midden van de ruimte geschoven worden, maakt de poëzie van de ontmoeting op aardige wijze plaats voor het zogenaamde nuchtere realisme van een documentairefilm. Uitgesproken artistieke en meer feitelijke benaderingen van de werkelijkheid bestaan in Land’s End naast elkaar.

De nogal langdradige documentairefilm vertelt de opmerkelijke geschiedenis van de herenboerderij Groot Moerhof: de Frans-Belgische grens loopt er dwars door de gelagzaal heen. Ze blijkt een belangrijke rol te vervullen in de gerechtelijke procedures rondom de arrestatie van de beide daders. De opdrachtgeefster wordt in België opgepakt, de huurmoordenaar in Frankrijk. Omdat beider getuigenissen teveel tegenstrijdigheden bevatten en zowel Frankrijk als België onderdanen niet aan derden uitlevert, vormt de boerderij de aangewezen plek voor een laatste confrontatie tussen de twee.

Verbeke en Ugeux spelen de ontmoeting in een laatste lange scène fysiek uit. Hun toneelspel wordt versneden met filmbeelden op vijf panelen van rechercheurs en onderzoeksrechters, die niet lijfelijk aanwezig waren bij de ontmoeting. Een goede keus, omdat film natuurlijk altijd een ‘schaduw’ of zweem van het oorspronkelijk gefilmde is. Toneel daarentegen benadrukt eerder de fysieke aanwezigheid van de spelers. Tegen de achtergrond van de filmbeelden versterkt het de dramatische impact van de confrontatie.

Belegen
Uiteindelijk verlaat de toeschouwer de zaal toch met wat gemengde gevoelens. Land´s End is boeiend op de momenten dat het met zijn spannende mediale en artistieke benadering experimenteert met verhaalstructuren. Vaker misschien nog heeft het echter de schijn een vrij belegen en bloedeloze moordreconstructie te zijn.

De in eerste instantie raadselachtige installaties uit de expositie krijgen, door het meer verhalende karakter van de confrontatie, een begrijpbare, keurige plaats toegewezen gekregen. Hier en daar wordt wat flauwtjes geglimlacht om de lang gesponnen anekdotes over de absurditeiten die komen kijken bij tegengestelde rechtssystemen. Het sneeuwt de existentiële crisis waarin het hoofdpersonage verkeert veelal onder. Wat rest zijn een handvol spannende artistieke aanzetten, die echter niet ten volle uitgewerkt worden.

Gepubliceerd op: 29-08-2012