In het teken van het 50-jarig jubileum legt Het Nationale Ballet de focus op de grootste producties uit de Westerse balletgeschiedenis. Eén van deze parels is Het Zwanenmeer, in 1988 bewerkt door Rudi van Dantzig en Toer van Schayk. Het balletgezelschap haalt alles uit de kast om de toeschouwer volledig te laten opgaan in dit tragische verhaal over zwanen én idealen, dat zich afspeelt in een betoverende droomwereld.

De ‘standaardversie’ van Het Zwanenmeer vertelt in vier aktes het verhaal van de tragische liefde tussen Prins Siegfried en de Zwanenkoningin Odette. Als Prins Siegfried zijn 18e verjaardag viert, vertelt zijn moeder dat hij een vrouw moet zoeken. Tijdens de jacht, bij een afgelegen meer, valt zijn oog op de zwanenkoningin Odette. Ze vertelt hem over de betovering van tovenaar Von Rothbart: alleen door de liefde van een man met een zuiver hart kan ze weer een mens worden. Voordat de Prins kan antwoorden, drijft de slechte tovenaar de twee geliefden uiteen.

De volgende dag wordt de Prins gedwongen een bruid te kiezen, maar hij blijft trouw aan Odette. Von Rothbart presenteert daarop zijn dochter Odile, vermomd als Odette, aan de Prins. In blijdschap verklaart de Prins haar de liefde. Dan onthult Von Rothbart Odile’s ware identiteit en Prins Siegfried heeft direct spijt van zijn belofte. Odette heeft alles gezien en vlucht terug naar het meer. De Prins volgt haar en legt alles uit, en zij vergeeft hem direct. Maar Von Rothbart, als roofvogel, en Odile, als zwarte zwaan, eisen dat Siegfried zijn belofte houdt.

Het einde kent vele versies. Eén van de bekendste is dat de Prins en Odette kiezen voor een gezamenlijke dood en zich verdrinken in het meer. Ook Von Rothbart en Odile vinden de dood. In de versie van Rudi van Dantzig sterft alleen Prins Siegfried aan een verdrinkingsdood, terwijl hij probeert Von Rothbart te trotseren.

Geen vrouwen of zwanen, maar idealen
Choreograaf Rudi van Dantzig, voormalig artistiek leider van Het Nationale Ballet, liet zich voor deze bewerking inspireren door de muziek van Tsjaikovski. Met de ‘standaardversie’ uit 1895 van Marius Petipa en Lev Ivanov als basis, heeft Van Dantzig ervoor gekozen de witte en zwarte zwaan niet alleen als vrouwen neer te zetten maar ook als idealen. Prins Siegfried laat zich verleiden door de zwarte zwaan Odile, het symbool voor kapitalisme en sensualiteit, waardoor hij de witte zwaan Odette, als het symbool voor oprechtheid en eenvoud, volledig uit het oog verliest.

In deze versie krijgt de beste vriend van de Prins, Alexander, een bijzondere rol. Hij organiseert een verjaardagsfeest voor Siegfried. Ook is hij degene die Prins Siegfrieds ontzielde lichaam vind. Zoals in het programmaboekje wordt omschreven, zullen de idealen van Siegfried voortleven in Alexander.

Imperfectie maakt perfect!
Een romantisch ballet dansen is hard werken: alles moet lijken alsof het niets is. Dat is waar in dit meesterwerk naar is gestreefd. Zo vormt het zwanenensemble een harmonisch geheel en laat het fantastisch georganiseerde formaties zien.

Bij het zien van de solo’s en duetten van Jozef Varga als de Prins, James Stout als de tovenaar en Larissa Leshnina als de witte én zwarte zwaan, valt je mond spontaan open. Toch is het juist de imperfectie, het schoonheidsfoutje hier en daar, die Het Zwanenmeer zo indrukwekkend maakt. Het laat je beseffen dat je naar iets wonderbaarlijks kijkt, dat zich in het hier en nu voor je ogen afspeelt.

Een majestueus droombeeld
Wat het droombeeld afmaakt zijn de majestueuze decorstukken van Toer van Schayk. Het decor van het kasteel en het bos zijn net 17e eeuwse schilderijen. De bomen op de coulissen en de pilaren in de kasteelmuren tonen prachtige kleuren en geven het toneelbeeld ongekende diepte en mysterie.

Gepubliceerd op: 30-10-2011