Museum de Paviljoens in Almere biedt Suchan Kinoshita (1960) de mogelijkheid om haar oeuvre samen te brengen. In haar werk waarin tijd, betekenissen en de kijker een belangrijke rol spelen, is de invloed van Kinoshita als theaterregisseur, decorbouwer en acteur zichtbaar. Het tikken van de tijd wordt letterlijk weergegeven door de diverse klokken die opduiken in de installaties. Het maakt bewust van de tijd die bij veel werken even stil lijkt te staan, na of tijdens een allesbepalend moment. Er mist iets om te begrijpen wat er is gebeurd of zal komen.

Aantrekken en afstoten
Op ieder moment en in elke installatie valt er iets te ontdekken. Tegelijkertijd herinnert het aan wat hiervoor te zien was. In de werken zitten aanwijzingen voor betekenissen, die tegelijkertijd een eenduidige interpretatie afwijzen. Fragmenten van gedichten, muziek, spelletjes of theater sturen naar een betekenis, maar ook naar verwarring. Het is dan aan de kijker om iets te maken van al die aanwijzingen, om te vertrouwen op de eigen waarneming. Kinoshita is juist geïnteresseerd in de kijker als ‘vertaler’, die betekenissen kan veranderen of toevoegen aan de werken. Zo maakt ze het niet makkelijk voor de kijker, maar des te interessanter.

Chinese Whispers is een installatie waarbij de titel en de beschrijving al aangeven dat dit een soort doorfluisterspel is. Om de gefluisterde teksten goed te kunnen volgen zul je letterlijk in het werk op moeten gaan. De schotten van sobere isolatieplaten creëren hoekjes, waardoor alleen op die plekken de gefluisterde woorden te horen zijn. Door geconcentreerd te luisteren worden kleine veranderingen hoorbaar. Toch zijn het diezelfde teksten die verwarren. Waarom zo aandachtig luisteren naar iets wat enkel spel is? Of is het meer dan dat?

Ook de installatie depots des mots biedt vele interpretatiemogelijkheden. Het bestaat uit borden met teksten, regieaanwijzingen en citaten in verschillende talen. Als vanzelf vormen ze teksten in het hoofd. Er lijken oneindig veel mogelijkheden om hier een verhaal van te maken. Een gordijn van peurschuim, met daarin woorden uit de tekst What Happened. A Five Act Play (1913) van Gertrude Stein (1874-1946), zondert de hoek af van de verdere tentoonstelling.

Een geheel van verwarring
Hoewel de tentoonstelling uit verschillende installaties bestaat, zou het ook als een groot totaalkunstwerk kunnen worden beschouwd. De terugkerende elementen zorgen ervoor dat het een geheel vormt. In Staubstelle is het samengaan van deze werken letterlijk zichtbaar. Op een fragiele constructie van hout en glas, bij elkaar gehouden door lijmklemmen, liggen talloze voorwerpen. Bij iedere tentoonstelling verandert de samenstelling, maar ook hier is tijd een belangrijk thema. Naast flarden tekst en stof uit stofzuigerzakken zijn elementen uit de andere installaties uitgestald. De klokken, peurschuim en muziekstukken komen terug. Zo refereert Kinoshita duidelijk aan haar eigen oeuvre.

Tijdelijkheid
Een piano met losse toetsen op de vloer, een gat in de muur en terloopse opstellingen zorgen voor de beleving dat de tentoonstelling zeer tijdelijk is. Alsof het een exclusiviteit is om het mee te kunnen maken. Het geeft de illusie dat die er morgen niet meer is of er gister anders uitzag. Die illusie prikkelt de zintuigen, om alles goed op te nemen. Want je weet niet op welk moment of welke plek je straks bent.

Bij een zwart-wit tentoonstelling verwacht je wellicht een minimalistisch interieur, waarin alle aandacht gaat naar de getoonde kunst. Zo niet in dit oudheidkundig museum dat gevestigd is in een van de oudste panden van Barnveld, een karakteristieke brouwerij. Een gebouw met een geschiedenis en op het eerste oog overheerst dat in de huidige expositie. De prachtige locatie past niet bij de hedendaagse kunst, waardoor de werken verloren in de ruimte staan.

Ruimtegebrek
Een aantal werken staat wel erg dicht op elkaar. Voor Marjolein Rothmans schilderij Bernadette VI staat een sculptuur die de aandacht opeist. Dit maakt het lastig om afstand te nemen. Het is dan wel Rothmans intentie om het schilderij plat te doen lijken, maar het zou beter werken als je dat zelf kan ontdekken of van een afstand kan ervaren.

Even verderop staan drie sculpturen boven elkaar in een vitrinekast, wat de driedimensionaliteit van deze werken niet ten goede komt. Ook zorgen dezelfde vitrine en wat losse lampen voor een overheersende reflectie op de foto No snow on the broken bridge van de Chinese Yang Fudon. De grote foto kan zo alleen in gedeeltes bekeken worden.

Rituelen en as
Wie verder kijkt dan bovenstaande punten kan zich richten op waar het echt omgaat: de kunstwerken. Het is een zeer divers samenraapsel van fotografie, sculpturen, schilderijen en tekeningen. En ja, die beperking van zwart-wit houdt alles bij elkaar. Het zorgt ervoor dat de gevarieerde werken een geheel vormen. De werken zijn zeer divers, maar toch klopt het samen. Met het gebrek aan kleur groeit de aandacht voor materiaalgebruik en de compositie. Het is interessant om te zien waarom de kunstenaars zich een beperkt kleurgebruik opleggen en hoe zij daarmee omgaan.

Een kunstenaar die bewust voor zwart kiest is Lee Bae. Voor deze Koreaan is zwart een veelvuldig gebruikt thema. Zijn schilderijen worden steeds abstracter en lijken bijna ritueel gemaakt. Bae schildert de vormen steeds opnieuw, laag voor laag, waardoor een intens zwart ontstaat. Ook de Chinese Zhang Huan legt zich een kleurbeperking op, hij werkt voortdurend in grijstinten, maar dat komt door zijn materiaalgebruik. Zijn schilderij en sculptuur tonen een portret in korrelig grijs. Het materiaal schittert, maar is dof tegelijkertijd. Dat fascinerende materiaal is de as van wierook, die is opgebrand tijdens het gebed in boedhistische tempels.

Diversiteit
Uit het aanbod blijkt wel dat het gebruik van zwart-wit ingebed is in de Oosterse cultuur. Hoewel zelfs een aantal westerse kunstwerken in de tentoonstelling enigszins Oosters aandoet zijn er ook genoeg werken die niets met de Oosterse cultuur te maken hebben. Speelse tekeningen van Lucebert, een groot doek van Armando, minimalistisch werk van JCJ van der Heyden en een treffende houtsnede van Vanessa Jane Phaff zijn maar een paar voorbeelden van wat er nog meer te zien is. De originele manier om een selectie van een kunstcollectie te tonen in Zwart-wit Plus geeft een mooie doorsnee van de hedendaagse kunst.

Je kunt je afvragen waarom een museum zijn deuren digitaal opent, terwijl ze juist proberen te bereiken dat mensen naar het echte museum komen. Het Rijksmuseum en het Van Goghmuseum – de Nederlandse musea in het Art Project – leggen uit dat ze hiermee hun collecties wereldwijd toegankelijk willen maken. Niet iedereen is nu eenmaal in staat om daadwerkelijk het museum te bezoeken, maar op deze manier kunnen ze wel kennismaken.

Naast het Rijks en het Van Goghmuseum zijn er nog vijftien musea over de hele wereld vertegenwoordigd, waaronder het Museum of Modern Art in New York, Tate Britain in Londen en de Hermitage in St. Petersburg. Met het Google Art Project kun je direct de opstelling in musea met elkaar vergelijken. Hekjes, kleuren, decoraties: het wordt opeens duidelijk op hoeveel verschillende manieren een museum ingericht kan worden.

Haarscherp
Het gaat natuurlijk om de kunst en daarom zijn een aantal schilderijen in gigapixels gefotografeerd. Haarscherp inzoomen, dat gaat uiteindelijk digitaal beter dan met het blote oog in een druk museum. Daarnaast staat er bij ieder werk achtergrondinformatie, wat een houvast biedt om het te begrijpen en waarderen. Mocht je een werk geweldig vinden dan kun je het toevoegen aan je eigen digitale collectie. Zo heb je een overzicht van wat je eigenlijk mooi vindt. Wellicht maakt een digitale kennismaking met musea de keuze voor een volgende stedentrip makkelijker.

Toegankelijk
Niet alleen de kunstwerken zijn toegankelijk, ook het gebruik van het Google Art Project wijst voor zich. De vele informatie is goed geordend opgeborgen, zodat in eerste instantie de afbeeldingen de aandacht krijgen. In een behind the scenes filmpje wordt zonder woorden duidelijk gemaakt dat het een ingewikkelde klus was om alles vast te leggen. De musea blijken de afgelopen maanden op hilarische wijze doorkruist te zijn door mannetjes met speciale camera’s op fietsen en karretjes.

Toekomst
Het is lastig om uitgekeken te raken op zoveel moois, zeker als er nog meer musea bij gaan komen. Daar ziet het in ieder geval wel naar uit, want musea kunnen contact opnemen met Google om ook ‘opgenomen’ te worden. Het Google Art Project zou een digitale catalogus van musea op de hele wereld kunnen worden. Een bron van inspiratie en onderzoek voor kunsthistorici. Een reisgids voor toerist. En een verwennerij voor kunstliefhebbers.

Hoewel het heerlijk is om vanuit je luie stoel een kijkje te nemen, maakt het tegelijkertijd juist nieuwsgierig naar hoe alles in het echt is. Kunst maakt nog meer indruk als je letterlijk kunt zien hoe een schilderij is opgebouwd, hoe groot het is en als je doorhebt dat iemand dat werk ooit gemaakt heeft. Het Google Art Project is hierdoor een leuk digitaal voorproefje en/of een heerlijk nagerecht van een museumbezoek.

80 portretten in een galerij. Ze kijken je allemaal indringend aan. De meeste streng, alsof ze iets belangrijks moeten delen. Acda & de Munnik moeten er hard om lachen. Terwijl filmregisseur Eddy Terstall op zijn hoofd krabt, probeert veilingmeester Jan Six iets uit te leggen. Iedere geportretteerde lijkt op zijn manier treffend op de foto te staan. Van Nieuwkerk heeft ze puur gefotografeerd, zonder attributen of afleidende achtergrond.

De afgelopen twee jaar stond iedere week een portret van iemand die in de kunstsector werkt  in PS Kunst, de kunstbijlage van het Parool. De serie, die in totaal uit 148 portretten bestaat, wordt met deze tentoonstelling in de schuttersgalerij afgerond. Het is alleen de vraag of het iets toevoegt aan de papieren versie.

Volgens het AHM speelt de tentoonstelling in op de cultuurbezuinigingen van het kabinet. Als dat de bedoeling is mag het wel wat explicieter vermeld worden. Als toelichting op de foto’s vind je in de galerij enkel de namen van de personen. Hun blik maakt duidelijk dat zij strijden voor datgene waarvoor ze staan. Maar wat dat is, dien je zelf te achterhalen.

Wel ligt er een extra katern van het Parool over de tentoonstelling. Zo kun je met de krant onder de arm weglopen om later nog eens rustig terug te lezen wat Van Nieuwkerk inspireert. En om nog een aantal portretten nader te bekijken.

Eigenlijk is het een gigantische groepstentoonstelling. Zo’n tentoonstelling waarbij je in het begin kunt afvragen wát alle foto’s met elkaar verbindt. De grote diversiteit laat zien dat iedere fotograaf andere intenties heeft. Eén ding hebben ze gemeen, het gebruik van een analoge camera. Daarna moeten de foto’s afgedrukt worden; handmatig werk waardoor grote nuances kunnen ontstaan. De persoon die dat doet heeft een groot aandeel in het eindresultaat. De drukker moet de intentie van de fotograaf kunnen overbrengen op papier, anders is er alsnog geen geslaagde foto. En dat is juist waar Svenson om geprezen wordt.

Het afdrukken van foto’s is een chemisch proces en daar kan de drukker mee experimenteren. In 2005 richtte Svenson met collegadrukker Gerrit Berghuis het Amsterdam Analogical Photoprinting Lab (AAP-lab) op. Een laboratorium exclusief voor analoog fotoprinten. Dit vormt voor hen de plek om te zoeken naar nieuwe technieken en door te werken met proefdrukken tot het benodigde resultaat is behaald.

Sprankelende experimenten
In Digitaal? Analoog! worden niet alleen sprankelende foto’s getoond, de tentoonstelling maakt vooral duidelijk dat fotografie een kunst is. Een kunst die in teamverband uitgevoerd kan worden en waar veel bij komt kijken. Veel fotografen lichten toe hoe de samenwerking met Svenson tot stand kwam of hoe die verloopt. Dat resulteert in veel tekst, grappige anekdotes, maar bovenal veel complimenten. Fotograaf Rob van der Nol legt uit dat hij op zoek was naar een typische kleur blauw bij zijn foto’s Die na mij komt is meer dan ik want hij was daar voor mij. Dat blauw creëerde Svenson tijdens het drukken.

Wartaal
Op de bovenste etage wordt met proefafdrukken en aantekeningen een indruk van het werk in het lab gegeven. Op een proefafdruk van Lemonade Igloo van fotograaf Scarlett Hooft Graafland staan aantekeningen. Het lijkt wartaal, maar dan zie je opeens de nuances in kleur. De proefafdruk heeft verschillende bewerkingen ondergaan, waardoor deze bestaat uit stroken met net andere tinten. Er tegenover is de uiteindelijke afdruk te zien, waarin de balans in kleur tussen de limonade iglo, de blauwe lucht en de eskimo met bontkraag perfect is. Films tonen Svenson aan het werk, met een klein penseel. Het is zeker dat dit precisiewerk is, maar wat Svenson precies doet wordt er niet duidelijker op.

Blijkbaar is de tentoonstelling niet bedoeld om het werk van Svenson inzichtelijk op begrijpelijk te maken, maar om het te bewonderen. Fotograaf Rob Bosboom verwoordt zijn waardering voor AAP-lab kort maar krachtig: Peter & Gerrit rock!

Stik creëert een eigen wereld van kleurgolven die ontstaan door het vastnaaien van stof en tule op foto’s. Dat zorgt ervoor dat  bepaalde delen worden geaccentueerd, vervormd of uitgewist. Soms creëren ze zelfs een geheel nieuwe dimensie. De stof en borduursels leiden je blik, terwijl je je tegelijkertijd kunt afvragen waar je naar kijkt. Een bouwval in Jeruzalem wordt op die manier vervormd tot een lichtpunt in de duisternis.

Wegdromen
Met de werken Embrace your yellow past en Embrace your blue past laat Strik zien dat hij verschillende sferen kan creëren met dezelfde foto. Op de gele versie staat een jongetje gelukzalig gearmd met zijn moeder voor het een huis, terwijl hetzelfde kind op de blauwe versie een uitgewist gezicht heeft. Is het uiterlijke schijn of een verborgen geschiedenis? De werken zijn zo gelaagd dat iedere toeschouwer een eigen verhaal kan bedenken. May I show you my pictures laat je wegdromen over onbekende mensen, landschappen en culturen.

Vastzetten
Strik vindt dat foto’s onaf zijn. Hij ziet ze als iets tijdelijks en wil het beeld permanent maken door het vast te zetten met naald en draad. Soms zorgen de stof en borduursels voor beweging of een nieuwe werkelijkheid, terwijl het in andere werken tot abstractie leidt.

Precisie
Het vroege werk Sniez is opgebouwd uit opzichtige stof en plaatjes van blote vrouwen. Het doet enigszins kitsch aan en mist de gelaagdheid van later werk. Het maakt in ieder geval duidelijk dat Strik een ontwikkeling heeft doorgemaakt. Zijn vroege werk ziet er een stuk onzorgvuldiger uit dan zijn latere kunstwerken. Strik werkt al jaren samen met assistenten die zorgen voor de nauwkeurige stiksels. Hun bijdrage is onmiskenbaar voor deze werken die van dichtbij gewaardeerd kunnen worden om de arbeidsintensieve ambachtelijkheid en waarbij van veraf nieuwe werelden opengaan.

De tentoonstelling toont een overzicht van hedendaagse Aboriginal kunst vanaf 1970. Voorheen maakten Aboriginals ceremoniële objecten voor eenmalig gebruik, maar vanaf de jaren ’70 zijn zij bewust kunst gaan maken. De authentieke beeldtaal en technieken worden toegepast op doek en hout zodat het verkoopbaar is. Sinds die tijd kopen ook Nederlandse musea en verzamelaars Aboriginal kunst. In de tentoonstelling is zowel werk van particuliere verzamelaars, alsook van musea (waaronder het Groninger Museum, Wereldmuseum Rotterdam en uiteraard het Aboriginal Art Museum) te zien.

Abstract fantasierijk
De traditionele Aboriginal schilderijen zijn zonder voorkennis niet erg toegankelijk, maar bieden tegelijkertijd de mogelijkheid om als autonoom werk te worden beschouwd. Zonder voorkennis lijken de stipjes-schilderijen abstract, maar voor de Aboriginals vertellen deze werken vaak over de droomtijd: een andere tijdsdimensie waarin de wereld werd gecreëerd door hun voorouders. De Aboriginals herkennen de sporen die zij hebben achtergelaten en proberen ze terug te roepen door middel van dans, zang en vertellingen. De titels verwijzen veelal naar een plek of een droom, wat ons de mogelijkheid geeft om zelf te bepalen wat het voorstelt.

Mooi contrast
Sommige werken zijn op natuurlijke materialen aangebracht, zoals Wadjina-figuren op boombast. Twee figuren boven elkaar – zonder mond, maar met stralenkrans – zijn zeer treffend afgebeeld. De witte, enigszins doorschijnende verf op de donkere barst creëert diepte, terwijl tegelijkertijd de houtstructuur nog zichtbaar is. Als omlijsting zijn er stukken bamboe om de kromme boombast bevestigd. Dit lijkt het ultieme Aboriginal kunstwerk, waardoor je des te meer wordt verrast door het werk van Paddy Bedford (ca. 1922-2007) dat om een hoekje hangt. Zijn schilderij Untitled uit 2004 doet door de primaire kleuren en zwarte strepen aan als een Mondriaan met vloeiende lijnen. Achter glas en met strakke witte lijst staat het in contrast met de boombast-schilderingen, als het ultieme bewijs dat Aboriginal kunst veelzijdig is.

Ook andere werken, zoals het schilderij Thundi (2008) van Mirdidingkingathi Juwarnda Sally Gabori (ca.1924), zou niet misstaan tussen westerse kunst. De dikke vegen oranje, witte en zwarte verf creëren een abstract beeld dat niet direct aan Aboriginal kunst doet denken.  Even verderop brengen de YawkYawk sculpturen je weer in Aboriginal sferen. De beelden zijn uit hout gesneden, maar zijn tegelijkertijd simpel, met prachtige versieringen en zelfs een haardos. Deze kunstwerken moet je in het echt zien om te ervaren met welke precisie de details zijn aangebracht.

Vermenging van Aboriginal en westerse cultuur
De grootste verandering in Aboriginal kunst is te zien in het werk van stedelingen. Zij zijn wel van oorsprong Aboriginal, maar doordat ze niet op traditionele wijze leven, laat hun kunst de vermenging met de westerse cultuur zien. Zo stelt Richard Bell (1953) met zijn werk Sanctions (1992) de positie van de Aboriginals ter discussie. Met dikke lagen acrylverf verbindt hij afbeeldingen van slaven en traditionele Aboriginal kunst. In de verf heeft hij symbolen uit zowel de westerse als de Aboriginal cultuur uitgespaard.

Aboriginal art today! toont de diversiteit van de hedendaagse Aboriginal kunst. Uiteraard zijn er de welbekende roodbruin, gestipte schilderijen, maar Aboriginal kunst blijkt zoveel meer dan je in eerste instantie verwacht. Juist door de verrassende combinatie van traditioneel en vernieuwend werk, aardkleurige en kleurrijke schilderijen brengt de tentoonstelling de Aboriginal kunst tot leven.

Claassen maakte zijn eerste beeld voor de openbare ruimte in 1996. Hierna volgden vele beelden in de openbare ruimte, waaronder halfvergane houten mannen in Museum Kröller-Müller, pony’s in Maastricht en honden door heel het land. Op de tentoonstelling in KAdE geven foto’s en modellen van de buitenbeelden een indruk van de sporen die Claassen achterlaat.

Zoektocht naar beelden
De meeste beelden voor de openbare ruimte zijn dikke, logge beesten of figuren. Claassen wil toegankelijke beelden maken, zodat mensen het begrijpen en leuk vinden. Het is jammer dat bij de modellen de afmetingen van de uiteindelijke werken niet vermeld worden, want ze zijn vaak indrukwekkend groot. KAdE helpt je op weg met een boekje of iPhone applicatie om de grote versies door het hele land te vinden.

Spelen met zand
Naast het maken van vrolijke dikkerds experimenteert Claassen veel met materiaal. Al het mogelijke materiaal. Zelfs met zand weet hij een prachtige groep leeuwen te maken die op de grond lijken uit te vloeien. Deze sculptuur is sinds 1990 op verschillende plaatsen en in verschillende versies gemaakt. Het liefst zou je eraan voelen om te controleren of het echt zand is en om daarna te bedenken wat je er zelf van kunt maken. Die mogelijkheid is wel weggelegd voor de winnaar van de Museumnacht loterij (28 augustus), die de leeuwen te lijf mag gaan.

Het is opmerkelijk dat Claassen veel verschillende materialen gebruikt en er tegelijkertijd een typerend ‘Claassen-beeld’ van maakt. Dacht je bronzen beelden aan hun naad te herkennen en houten sculpturen aan de boomstammen? Dan heb je het mis. Claassen maakt houten beelden van boomstammen, maar giet dezelfde vorm soms in brons. De bronzen beelden zijn soms ruw, dan weer glad. Mensfiguren kunnen gemaakt zijn van glimmend aluminium, ruw hout, of strak beton. De uitwerkingen zijn zo divers en tegelijkertijd zo treffend. Allemaal knuffelbare figuren die een glimlach bezorgen, maar zelf zelden een gezicht hebben om terug te lachen.

Fantasierijk
Uitgezakte wc-hokjes van polystyreen, een wormenveld of een stofzuiger van ijzerdraad en silicone. De gelijkenis is er, maar tegelijkertijd kun je erin zien wat je wilt. Zelfs een afdruk van Claassens ateliervloer lijkt een schatkaart te worden. Dat is ook de reden waarom Claassen zijn beelden vrijwel altijd ‘zonder titel’ noemt, waarna een naam tussen haakjes volgt. Hij wil je de gelegenheid geven om zelf naar de beelden te kijken en erover te fantaseren.

Het retrospectief van Tom Claassen in KAdE is een mooi overzicht waarin zowel bekende als minder bekende sculpturen goed naar voren komen. De tentoonstelling maakt zichtbaar dat Claassen uit elk materiaal en op ieder formaat typerende beelden maakt. Kijk ook buiten goed om je heen, rond KAdE zijn nog meer sculpturen van Claassen te ontdekken.

State of Prison kwam tot stand doordat Wouda zich afvroeg hoe fotografen de gesloten gevangenis vast kunnen leggen. Het probleem dat hij voortdurend tegenkomt is dat instellingen, waaronder gevangenissen, graag in eigen hand houden wat er over hen gepubliceerd wordt. Ze willen enkel een positief beeld over zichzelf verspreiden, waardoor het lastig wordt voor fotografen om vrij te werken. De fotografen op deze tentoonstelling hebben elk op hun eigen manier een oplossing weten te vinden op dit probleem.

Nico Bick (1964) en Jürgen Chill (1968) weten het probleem te omzeilen door enkel ruimtes te fotograferen, dus geen mensen. Juist door deze onpersoonlijkheid creëren de beelden een onheilspellende sfeer. De leegheid doet denken aan een verlaten wereld. Deze sfeer wordt bovendien versterkt door de expositieruimte, waarvan de sporen van een voormalig kantoor nog zichtbaar zijn. De kantoorfunctie is nog duidelijk aanwezig, maar wordt tegelijkertijd verzwegen.

De cellen die Bick en Chill hebben gefotografeerd laten zien hoe gevangenen hun persoonlijke leven onderbrengen in luttele vierkante meters. Gevangenen denken de cellen persoonlijk te maken met posters en eigendommen, maar de kijker ziet enkel uniformiteit. Overal dezelfde meubels, overal dezelfde leegheid.

Ook Stephen Tourlentes (1959) heeft ervoor gekozen om geen personen te laten zien. Zijn gevangenissen zijn lichtgevende gevaartes in een donker landschap. Ze vormen een gesloten wereld in de echte wereld. Een wereld waar zelfs ’s nachts felle lampen aanstaan, want iedereen wordt in de gaten gehouden. Enkel de hoes van deze wereld is zichtbaar voor de brave burger.

Carl de Keyzer (1958) is de enige fotograaf van State of Prison die de gevangenen laat zien. De kale jongens in het Siberische strafkamp lijken eerder een bende dan welwillende gevangenen. De Keyzer lijkt hier de gevangene; gevangen door de kwade blikken die hem niet uit het oog verliezen.

Ten slotte laat de serie Les Hurleurs van Mathieu Pernot zien dat er wel een connectie is tussen de alledaagse en de gevangeniswereld. De geportretteerden schreeuwen vanuit de ‘gewone’ wereld naar iemand die zich buiten de foto, in de gevangenis, bevindt. Hun houding laat niet altijd zien dat zij schreeuwen; hun gezichtsuitdrukking des te meer. Het lijkt een mentale schreeuw die pijn doet.

De tentoonstelling State of Prison geeft een bijzondere kijk in een wereld die normaliter gesloten is. De foto’s geven een beeld van de gevangenis, zonder het doel het er beter uit te laten zien dan het is. Zij laten zien dat deze wereld grimmig kan zijn, maar dat de bewoners toch hun eigen wereld proberen te creëren.

Sinds Bedfords overlijden twee jaar geleden in het huis van Kofod noemt zij hem niet meer bij zijn naam, in plaats daarvan spreekt ze over “dear friend”, “old man” of “mister Bedford”. Bedford en Kofod ontmoetten elkaar toen Kofod als taalkundige kwam werken in de Kimberley regio. Zij heeft zich daar verdiept in de Aboriginaltaal, waardoor ze de kunstenaar vanavond soms zelfs in zijn eigen taal citeert. Uit de manier waarop ze over haar vriend praat blijkt wel hoe zeer ze op hem gesteld is.

Bedford en Kofod hebben samen veel reizen gemaakt door de Kimberley, zodat Bedford haar zijn woon- en geboorteplaats kon laten zien. Kofod laat foto’s zien van de dolblije Aboriginal in een helikopter. “Hij hield van helikopters en beloofde iedereen keer op keer om hen mee te nemen in een heli.” Sommige schilderijen lijken het Australische landschap vanuit de lucht te verbeelden, “dan is te zien waar zijn geest de beelden vond die hij maakte.”

Tegelijkertijd vormen de landschappen een verwijzing naar de droomtijd; een tijd waarin mythische voorouders onder de aardbodem vandaan kwamen en de wereld schiepen. Er zijn verschillende verhalen verbonden aan de droomtijd, die nog altijd met rituelen worden doorverteld en waarvan Bedford er een aantal veelvuldige schilderde. “Dat hij een verhaal op diverse manieren kon verbeelden maakt hem een groot kunstenaar,” aldus Kofod.

Een van Kofods favoriete werken op de tentoonstelling in Utrecht is Lightning Creek. Dit schilderij vertelt het verhaal van de emu en de kalkoen die samen op reis waren. De kalkoen wilde ’s avonds stoppen om te kamperen, maar de emu was het hier niet mee eens. Ondanks dit meningsverschil stopte de kalkoen, waarna de emu vast kwam te zitten in de berg. Hierdoor is er een klif in de berg Mount King ontstaan. Het schilderij, met daarop 3 figuren op een berg, laat de nacht zien. De vervagende zwarte lucht doet aan oneindigheid denken.

Uit de verhalen van Kofod blijkt dat de Aboriginals tussen twee werelden leven, enerzijds hechten ze grote waarde aan de Aboriginalcultuur, maar tegelijkertijd kunnen ze niet aan de moderne wereld ontsnappen. Deze tweestrijd blijkt uit de redenen die Bedford gaf om te schilderen. Hij deed dit om de droomtijd te verbeelden, tegelijkertijd antwoordde hij op de vraag van Radio France ‘waarom hij schilderde’ met: “Ik schilder voor een Toyota”. De auto die hij de naam ’wild horse’ gaf.

Volgens Kofod hield Bedford vooral erg van schilderen. “Zijn kennis over zijn eigen land creëerde de beweging in zijn hand, zijn hand werd steeds vrijer naarmate hij ouder werd.” Bedford heeft veel van zijn schilderijen op Kofods veranda gemaakt. Samen met andere schilders verbleef hij bij haar, waar ze praatten over hun kunst. In het auditorium van het Aboriginal Art Museum zijn foto’s te zien van de kunstenaars op de veranda.

De komst van de Europeanen, veertig jaar voor Bedfords geboorte, heeft veel veranderd in het leven van de Aboriginals. Een paar jaar voor Bedfords geboorte was een grote groep van zijn stamleden door blanken vermoord. Deze plek verbeeldt Bedford vaak met een rode cirkel op zijn schilderijen.

De verhalen van Kofod laten de minimalistische schilderijen van Bedford tot leven komen. Zijn schilderijen bestaan uit weinig kleuren; veelal wit, roodbruin en zwart. Op de doeken zijn vaak lijnen en cirkels te zien. Door de uitleg van Kofod blijken achter deze abstractie belangrijke verhalen te schuilen die de Aboriginals niet willen vergeten.