Een klasje kinderen staart je aan. Met hun porseleinen gezichtjes en strak gekamde haren zien ze er uit om door een ringetje te halen… maar er wringt iets. Als poppen staren de kinderen voor zich uit met grote, glazige ogen. Hun kleren nét te ouderwets, hun brillen nét te groot. Deze kinderen hebben nooit bestaan, maar zijn samengesteld uit honderden aparte foto’s. Ruud van Empel (1958) schildert met fotografie. Na de vormgeving van programma’s als Theo en Thea en Creatief met Kurk begon hij als autonoom fotokunstenaar. Een overzicht van zijn werk is te zien in het Groninger Museum.

Paradijs
Met foto’s als verf en photoshop als penseel componeert Van Empel hyperreële fantasiewerelden. Vooral indrukwekkend zijn de paradijselijke voorstellingen, waarin kinderen een belangrijke rol spelen. Geplaatst in oerwouden vol groen spelen zij de rol van onbevlekte zielen die te toeschouwer met een afwezige blik aanstaren.
Het paradijs is een goed gekozen onderwerp dat hand in hand gaat met de beeldtaal van Van Empel. De gladde, gedetailleerde foto’s verbeelden een wereld waarin fysieke objecten met hun detail en intense kleur een belangrijke rol spelen. Hierdoor worden kinderen omgevormd tot bijna griezelige poppen. Hun huid is te egaal van kleur, hun haar te netjes, en hun ogen te glanzend.

Werkwijze
In zijn werk toont Van Empel zich als een ware vakman. Alle objecten zijn apart gefotografeerd. In photoshop zijn de foto’s geperfectioneerd voordat ze in de compositie geplaatst worden. Veel onderdelen, zoals de gezichten van kinderen, bestaan zelfs uit meerdere foto’s en zijn dus collages op zich. Dit is met zo’n kundigheid uitgevoerd dat de hand van de maker vrijwel onzichtbaar blijft.
Terwijl je de foto bekijkt vallen steeds meer details je op: boomschors in alle soorten en bladeren in honderden heldere kleuren groen. Doordat elk object apart is gefotografeerd, is alles scherp en in detail weergegeven. Door de collagetechniek zijn de kleuren en lichtwerking niet helemaal natuurgetrouw. Alles is net té echt. De foto’s verbeelden namelijk een utopie, een ideale wereld die nooit echt kan bestaan. De werken zijn erg mooi en hierdoor hebben ze een sterke aantrekkingskracht. De nepheid zorgt tegelijk voor een afstotelijkheid die deze aantrekkingskracht tegengewerkt en omzet in fascinatie.

Overzicht
Van Empel werkt in series zoals The office (1996), World (2005) en Moon (2008). De tentoonstelling volgt deze series op chronologische volgorde en hierdoor zijn de ontwikkelingen in het oeuvre van Van Empel goed te volgen.
Zo is te zien dat zijn vroege werk geometrische patronen benadrukt en vrij hard en vlak is. Dit geldt met name voor de serie The Office. In deze serie is bovendien de omschakeling van zwart-wit naar kleur te zien. Terwijl het vroege werk duidelijk nep is, wordt het latere werk van Van Empel steeds realistischer. Perspectief wordt belangrijker en licht-donkercontrasten worden duidelijker. Bovendien wordt het werk mysterieuzer van aard.
De solotentoonstelling van Ruud van Empel in het Groninger Museum geeft een goed overzicht van zijn werk als fotokunstenaar. De afbeeldingen voeren je mee naar een droomwereld waarin alles mooier is dan in werkelijkheid. In deze wereld geld echter nog een harde natuurwet: dromen zijn bedrog.

De tentoonstelling
De reguliere bezoeker van het Groninger Museum kent de inrichting van het Starckpaviljoen. Deze is ingericht door middel van lange witte vitrages en hoge glazen vitrines. Het is een lichte manier van aankleden die een tentoonstelling als deze eer aan doet. De kleuren waarmee het porselein bewerkt is komen betoverend uit op de rustige achtergrond. Ieder object staat in een aparte vitrine, waardoor de objecten goed te bezichtigen zijn en je niet bang hoeft te zijn dat je per ongeluk iets aanraakt.

De tentoonstelling heeft een ruime omvang van circa tweehonderd objecten. Er worden onder andere vazen, schotels, theeserviezen, schalen en kommen tentoongesteld. Doordat ieder object zijn eigen vitrine heeft, is ieder object bijzonder goed te bezichtigen. Alle objecten zijn tot in detail te bezichtigen en doordat je er zo boven op staat kun je zelfs de handmatige foutjes ontdekken. Het is heel inspirerend hoe het museum dit breekbare vakmanschap zo dicht bij de bezoeker brengt.

Famille Verte
Famille Verte is de 19e eeuwse Franse naam voor een groep porselein beschilderd in emailkleuren op het glazuur waarbij diverse tinten groen karakteristiek zijn. De bloeitijd van dit porselein ligt tussen 1680 en 1725. Het porselein werd door de Chinezen als handelsproduct gebruikt met Westerse handelscompagnieën, maar werd ook gebruikt als handelsproduct binnen China. Famille Verte is een luxueus type porselein. Het porselein komt onder andere voor met typisch Chinese literaire motieven.

Bijzonderheden
Westerse voorstellingen komen zelden voor op het porselein, maar een uitzondering hierop is het wapenporselein. Verschillende schotels en scheerbekkens met de wapens van verschillende provinciën, Holland, Engeland en Frankrijk worden tentoongesteld. Een bijzondere verzameling als je bedenkt dat dit porselein ruim driehonderd jaar geleden in China werd gemaakt. Vervoeren en reizen was toen toch beduidend minder gemakkelijk dan dat het nu is.

Naast het bijzondere wapenporselein is er ook een klein deel porselein dat uitgesproken blauw is. Dit is een bijzonder deel van de expositie, omdat onderglazuur blauw maar zelden voor komt op famille verte. Bijna altijd is namelijk uitsluitend de versiering in emailkleuren aangebracht. Het blauw is niet het bekende Delfts blauw, maar het zogenaamde poederblauw. Het blauw komt aan de naam door de manier van aanbrengen, omdat het niet met een penseel werd aangebracht maar het werd gespoten waardoor het er ook iets gevlekt uitziet.

De moeite waard
De tentoonstelling is de moeite waard is om te bezichtigen. Ook voor de bezoekers die minder van porselein houden. De aankleding en het porselein zijn zo mooi in evenwicht dat je alleen daardoor al weg bent van deze tentoonstelling.

De tentoonstelling toont een overzicht van hedendaagse Aboriginal kunst vanaf 1970. Voorheen maakten Aboriginals ceremoniële objecten voor eenmalig gebruik, maar vanaf de jaren ’70 zijn zij bewust kunst gaan maken. De authentieke beeldtaal en technieken worden toegepast op doek en hout zodat het verkoopbaar is. Sinds die tijd kopen ook Nederlandse musea en verzamelaars Aboriginal kunst. In de tentoonstelling is zowel werk van particuliere verzamelaars, alsook van musea (waaronder het Groninger Museum, Wereldmuseum Rotterdam en uiteraard het Aboriginal Art Museum) te zien.

Abstract fantasierijk
De traditionele Aboriginal schilderijen zijn zonder voorkennis niet erg toegankelijk, maar bieden tegelijkertijd de mogelijkheid om als autonoom werk te worden beschouwd. Zonder voorkennis lijken de stipjes-schilderijen abstract, maar voor de Aboriginals vertellen deze werken vaak over de droomtijd: een andere tijdsdimensie waarin de wereld werd gecreëerd door hun voorouders. De Aboriginals herkennen de sporen die zij hebben achtergelaten en proberen ze terug te roepen door middel van dans, zang en vertellingen. De titels verwijzen veelal naar een plek of een droom, wat ons de mogelijkheid geeft om zelf te bepalen wat het voorstelt.

Mooi contrast
Sommige werken zijn op natuurlijke materialen aangebracht, zoals Wadjina-figuren op boombast. Twee figuren boven elkaar – zonder mond, maar met stralenkrans – zijn zeer treffend afgebeeld. De witte, enigszins doorschijnende verf op de donkere barst creëert diepte, terwijl tegelijkertijd de houtstructuur nog zichtbaar is. Als omlijsting zijn er stukken bamboe om de kromme boombast bevestigd. Dit lijkt het ultieme Aboriginal kunstwerk, waardoor je des te meer wordt verrast door het werk van Paddy Bedford (ca. 1922-2007) dat om een hoekje hangt. Zijn schilderij Untitled uit 2004 doet door de primaire kleuren en zwarte strepen aan als een Mondriaan met vloeiende lijnen. Achter glas en met strakke witte lijst staat het in contrast met de boombast-schilderingen, als het ultieme bewijs dat Aboriginal kunst veelzijdig is.

Ook andere werken, zoals het schilderij Thundi (2008) van Mirdidingkingathi Juwarnda Sally Gabori (ca.1924), zou niet misstaan tussen westerse kunst. De dikke vegen oranje, witte en zwarte verf creëren een abstract beeld dat niet direct aan Aboriginal kunst doet denken.  Even verderop brengen de YawkYawk sculpturen je weer in Aboriginal sferen. De beelden zijn uit hout gesneden, maar zijn tegelijkertijd simpel, met prachtige versieringen en zelfs een haardos. Deze kunstwerken moet je in het echt zien om te ervaren met welke precisie de details zijn aangebracht.

Vermenging van Aboriginal en westerse cultuur
De grootste verandering in Aboriginal kunst is te zien in het werk van stedelingen. Zij zijn wel van oorsprong Aboriginal, maar doordat ze niet op traditionele wijze leven, laat hun kunst de vermenging met de westerse cultuur zien. Zo stelt Richard Bell (1953) met zijn werk Sanctions (1992) de positie van de Aboriginals ter discussie. Met dikke lagen acrylverf verbindt hij afbeeldingen van slaven en traditionele Aboriginal kunst. In de verf heeft hij symbolen uit zowel de westerse als de Aboriginal cultuur uitgespaard.

Aboriginal art today! toont de diversiteit van de hedendaagse Aboriginal kunst. Uiteraard zijn er de welbekende roodbruin, gestipte schilderijen, maar Aboriginal kunst blijkt zoveel meer dan je in eerste instantie verwacht. Juist door de verrassende combinatie van traditioneel en vernieuwend werk, aardkleurige en kleurrijke schilderijen brengt de tentoonstelling de Aboriginal kunst tot leven.

De Jong maakt levensgrote beelden van Styrofoam en polyurethaanschuim, materialen die normaal gesproken als isolatie worden gebruikt. Deze materialen zijn niet langer bouwmateriaal; De Jong transformeert ze in een kunstmedium. De nog zichtbare productienummers hinderen niet bij het bewonderen van deze beelden.

De mogelijkheden van het materiaal blijken eindeloos. In de beeldengroep The Sculptor, The Devil and The Architect ontstaan contrasterende organische en geometrische vormen. Door het materiaal in te kerven, te spuiten of met losse stukjes ervan te bouwen, weet De Jong verschillende structuren te creëren. De diverse mogelijkheden van het materiaal zorgen ervoor dat De Jong zowel gedetailleerde huisjes, als ook levensechte bomen weet na te maken.

In De Jongs vroegste beeldengroep The Iceman Cometh zijn enkel de originele kleuren van het isolatiemateriaal te zien: blauw en geel. Hij weet een absurde groep mensen samen te stellen. Enerzijds doen zij met hun uitstekende tongen, konijnenoren en clownsneuzen denken aan een feestende carnavalsoptocht, maar tegelijkertijd blijkt het geen feestje te zijn. Er missen ledematen en er lijkt een halfdode man op de grond te liggen, waardoor de carnavalsgroep plots een groep marcherende soldaten is. Maakt De Jong krijgslieden belachelijk met hun tekortkomingen, waar zij zichzelf niet eens aan storen?

De Jong kiest vaak historische thema’s als onderwerp. Ook in zijn tekeningen komen historische figuren met hoge hoeden voortdurend terug. Tekeningen die overigens zeer tot de verbeelding spreken, doordat de Jong ze op een kinderlijke directheid opbouwt uit lijnen en felle kleuren. Ook de beelden worden steeds kleurrijker. Soms lijkt het materiaal naar beneden te druipen, als bloed of vergane werkelijkheid. Samen met de bezetene gezichten, rare houdingen of absurde elementen geven de beelden een gruwelijk en tegelijkertijd intrigerende aanblik.

Zelf zegt De Jong dat hij gebruikt maakt van kunsthistorische thema’s omdat kunstenaars een reflectie van hun tijd geven. Tegelijkertijd kun je volgens De Jong de toekomst enkel opbouwen uit bekende elementen. Zo blijkt Picasso ook nog toepasbaar op de huidige samenleving. De Jong heeft een beeldengroep gemaakt die dezelfde titel draagt als Picasso’s werk in 1905: Les Saltimbanques. Deze sculpturen zijn vrij recent gemaakt en stralen meer rust uit dan De Jongs eerdere werk. De beelden zijn reëler, minder surrealistisch dan het eerdere werk. De figuren lijken meer in zichzelf gekeerd, zonder te schreeuwen om aandacht. Het lijkt bijna alsof Picasso’s figuren uit hun lijst zijn gestapt om een kijkje te nemen in de driedimensionale wereld.

Een pastelwereld met gruwelijke beelden erin, het lijkt bijna een pretparkattractie waarin de wereld is nagebootst. Waarom zou iemand de wereld zo gruwelijk afbeelden? Op de tentoonstelling is een filmpje te zien waarin De Jong vertelt over zijn inspiraties. Hij is gefascineerd door de duistere kanten van het menselijk onderbewuste.

De tentoonstelling Folkert de Jong – Circle of Trust geeft een mooi overzicht van De Jongs werk en vormt een goede mogelijkheid om eens kennis te maken met deze opkomende kunstenaar. Over smaak valt te twisten; terwijl de ene bezoeker inspiratie vindt in deze werken zal een ander er wellicht van gruwen. Eén ding is zeker: geen mening hebben over dit werk is uitgesloten.

Willhelm studeerde aan de Royal Academy voor Visual Arts in Antwerpen en Kraus aan de University of Westminster in London. In 1999 begonnen zij samen een kledinglijn onder Willhelms naam. In tien jaar tijd realiseerde het ontwerpersduo meer dan dertig collecties. Onconventionele mode is hun kenmerk. Het vermengen van stromingen en stijlen – eclecticisme – voert de boventoon. Klederdracht, Japanse kledij, moderne mode gecombineerd met traditionele kleding; elk kledingstuk heeft een verhaal, een geschiedenis.

Gelijkenis en spiegelbeeld zijn twee thema’s die voortdurend aanwezig zijn in de collectie. Man kijkt naar man; ze staan in spiegelbeeld, maar de kleding is verschillend. Of dan de drie poppen die uit kartonnen dozen te voorschijn komen. Ze dragen allen dezelfde kleuren van de Amerikaanse vlag, maar alle drie in een totaal andere ontwerp. Ook de negen modepopjes in de centrale zaal worden gespiegeld. Elke pop heeft spiegels om zich heen hangen – van onderen, van achteren of dwars door de pop heen. De kleding wordt van allerlei onconventionele kanten belicht, waardoor de bezoeker de mode eens van een andere kant kan bekijken. Ook zo krijgt kleding opeens heel veel verschillende gezichten.

En daarmee komt direct de boodschap van Willhelm en Kraus naar voren. Mode kan alles zijn. Het kan zijn wat jij wilt dat het is, omdat kleding een eigen karakter heeft. Kleding kan dus ook kunst zijn als de juiste omstandigheden de mode naar een hoger niveau tillen, zoals in deze tentoonstelling het geval is. Bijvoorbeeld in het geval van de poppen in de centrale hal, waar de fabelachtige omgeving, waarin scenograaf Zana Bosnjak (Berlijn) de poppen heeft geplaatst, bijdraagt aan de kunstfactor van de kleding.

De tentoonstelling is goed uitgewerkt. De bezoeker wil kamer na kamer het thema ‘gelijkenis’ terug vinden en vindt steeds waarnaar hij op zoek is. Maar, paradoxaal genoeg, het verrassingselement blijft. Door de onverwacht prikkelende creaties die het modeduo heeft ontworpen, valt de tentoonstelling niet in herhaling, maar blijft juist intrigeren tot het laatste kunstwerk.

Draagbaar is de kleding niet, maar dat is het uitgangspunt van Willhelm en Kraus ook niet. De modestukken zijn ironisch bedoeld. De humor vult de ruimtes; bezoekers lachen hardop om de vijf ‘potheads’ die in de laatste kamer tussen tientallen wietplanten hun hippieachtige kleding tonen. Het karakter van de kleding springt naar voren. Daarmee werkt het Groninger Museum naar een climax toe; de bezoeker verlaat de tentoonstelling met een uitbundige glimlach.

De voormalige Spaanse kolonie Cuba is een land met een bewogen geschiedenis, waardoor het thema politiek in veel van de kunstwerken terugkeert. Al jarenlang is het land verwikkeld in een voortdurend conflict met de Verenigde Staten, hoewel hierin sinds het aantreden van president Obama enige verbetering te bespeuren is. Ook volgden verschillende dictators elkaar op en brak er bijna een kernwapenoorlog uit toen Cuba een bondgenootschap sloot met Amerika’s rivaal, de voormalige Sovjet-Unie. In 1959 nam Fidel Castro de macht over en maakte hij het land communistisch. Zijn broer Raúl werd in 2008 president, toen Fidel moest aftreden wegens gezondheidsredenen.Op het eiland kwamen in de loop der jaren inheemse indianen, Spaanse kolonisten, Amerikaanse industriëlen en maffia, negerslaven en bevolkingsgroepen van de Cariben samen.

De samenkomst al die verschillende culturen zorgde ervoor dat de Cubaanse kunstenaars op zoek gingen (en nog steeds gaan) naar een eigen Cubaanse identiteit om die vervolgens in hun kunstwerken te verwerken.

In bijna elke zaal is dan ook een andere kunststroming of -vorm te zien. Zo hangen in de eerste zaal werken die in de schilderachtige vroege koloniale stijl zijn gemaakt, en waarop landarbeiders te zien zijn te midden van koffie, suiker, tabak en andere natuur. Dit is bijvoorbeeld mooi te zien op het schilderij ‘Landschap van Vinales’ van Domingo Ramos, dat mede door de afmetingen een zeer indrukwekkend werk is.

Fotografie was, vooral tijdens dictaturen en revoluties, een belangrijk propagandamiddel. Het grootste deel van de Cubaanse bevolking was ten tijde van Castro’s revolutie analfabeet. Op de – grotendeels in de kranten gepubliceerde – foto’s, komen vooral de tegenstellingen tussen rijk en arm, en tussen de elite en de revolutionairen naar voren. De rijken lieten zichzelf fotograferen in sjieke studio’s en mooie nachtclubs, terwijl de minder bedeelden op straat naar eten zochten.

Maar ook de moderne kunst is vertegenwoordigd in de tentoonstelling. In de jaren twintig van de vorige eeuw trokken Cubaanse kunstenaars naar Europa en kwamen daar in aanraking met stijlen als het kubisme, futurisme en surrealisme. Dit zorgde voor de bloei van een, voor de Cubanen nieuwe, stijl: de avant-garde. In deze stijl gingen zij op zoek naar een eigen identiteit. Dit kwam tot uiting in kunstwerken als ‘Landschap van Havana in rood’ van René Portocarrero, dat vooral indruk maakt door het bijzondere kleurgebruik en de stilistische weergave van de stad. In dit werk zijn naast moderne elementen ook duidelijk kleurrijke Cubaanse invloeden zichtbaar.

Nadat Fidel Castro in Cuba aan de macht kwam, brak er een nieuwe tijd aan. Er kwam meer aandacht voor de kunsten, zodat kunstenaars meer vrijheid kregen. Ze hoefden geen propagandakunst meer te maken. Als gevolg hiervan gingen de kunstenaars politieke boodschappen in hun kunst verwerken. Ook kwam een nieuwe vorm van kunst op: de installatie en de performance. Een mooi voorbeeld is ‘De Juwelendoos’ uit 1999, van de groep Los Carpinteros. Het is een grote ladekast in de vorm van een handgranaat, als commentaar op de revolutie en de voortdurende strijd in het land. Hopelijk voor de Cubanen is deze periode voorbij, zodat ze zich kunnen richten op hun eigen ontwikkeling en op de kunst, want dat het land goede kunstenaars voortbrengt, is wel duidelijk.