Eind 2011 vonden er door het hele land dansaudities plaats. Amateurdansers en amateurdansgroepen streden om een plekje bij Dance Date. Alleen de beste van de besten werden uitgekozen om deel te nemen aan het project dat voorheen de naam Wisselwerk droeg.

Dance Date bevat zowel nieuwe choreografieën als ‘oud’ repertoire van vooraanstaande choreografen, zoals Conny Jansen, Ed Wubbe en Crystal Pite. Dat deze stukken worden gedanst door amateurdansers, heeft een verrassende uitwerking. Tussen de verschillende dansers zie je grote niveauverschillen. Alle deelnemers overstijgen met gemak het gemiddelde amateurniveau. Enkele dansers zijn zelfs nauwelijks van echte professionals te onderscheiden.

Nieuwe choreografie van Marco Gerris
Een van de nieuwe stukken werd gemaakt door Marco Gerris, vooral bekend als jurylid van So You Think You Can Dance!? De choreografie Raw&Order maakte hij samen met negen amateurdansers, waarbij vooral gezocht werd naar het individuele talent van de dansers. Dat is duidelijk terug te zien in de hiphopchoreografie. Elke danser krijgt zijn eigen momentje op het podium, waarbij het danstalent er vanaf spat. Ook wanneer de groep samen danst, is duidelijk dat we hier met negen talenten te maken hebben. Jammer is dat de choreografie precies is wat je verwacht van Gerris. Hier en daar had het iets verrassender gemogen.

Bella Figura door amateurs
Het programma wordt afgesloten met een gedeelte van de choreografie Bella Figura, in 1995 gemaakt door Jiří Kylián. Het is een van Kyliáns bekendste en meest geliefde werken. Een gewaagde keuze, om juist dit stuk door amateurs te laten uitvoeren. In het oorspronkelijke stuk dansen de dansers met ontbloot bovenlijf, maar daar hebben ze zich bij Dance Date niet aan gewaagd. Gelukkig dansen de amateurdansers met huidkleurige bovenkleding de choreografie met verve.

Essentie choreografieën blijft intact
Deze laatste choreografie laat zien dat Dance Date een geslaagd initiatief is. Natuurlijk zie je af en toe een been dat nog iets meer gestrekt zou moeten worden, of een net niet synchroon uitgevoerde beweging. Wat er toe doet is dat de dansers de essentie van het stuk weten over te brengen. Met Dance Date laat het Holland Dance Festival zien, dat de grens tussen amateurdansers en professionele dansers lang niet altijd eenvoudig te trekken is.

Voor de vierde editie van Hatchlings zijn wederom drie jonge choreografen door Meekers uitgenodigd om een choreografie van 20 minuten voor jong publiek te maken. Dit jaar valt de eer te beurt aan Jan Martens, Sabina Perry en Duda Paiva. De drie stukken worden ingeleid door korte filmpjes waarin Arthur Rosenfeld op komische wijze de drie makers interviewt over henzelf en over hun stukken.

Broer en zus
Het eerste stuk is van de uit België afkomstige Jan Martens en zijn dansers, en daarnaast broer en zus Janaika en Fabian Holle. Martens’ werk voor volwassenen kenmerkt zich door veel repetitieve bewegingen die vaak een humoristisch effect hebben. Ook hier speelt de humor weer een subtiele rol, maar daarnaast is dit stuk vooral een intiem verhaal over de jeugd van de dansers. De verschillende korte scènes zijn aan elkaar geknoopt als korte flashbacks in de tijd, met daarbij plaats voor herkenbare momenten als ruzies en huiskamertaferelen.

Goed en fout
Een stuk meer ‘in the face’, en daardoor misschien ook geschikter voor kinderen, is het werk van Sabina Perry. Op een speelse wijze laat zij zien wat goed is en wat fout, waarbij zij vooral duidelijk maakt dat goed soms ook fout is en vice versa. Zij heeft wat minder ervaring met choreograferen dan de andere makers, en dat is ook wel te zien aan het gegeven dat haar stijl nog niet zo sterk ontwikkeld is. Spelend met verschillende bewegingsstijlen, tekst, voorwerpen en acteren wordt het stuk soms wat chaotisch. Perry laat echter wel zien dat ze een toegankelijk en humoristisch stuk kan maken dat kinderen zeker zal aanspreken.

Griekse mythe
De afsluiter van de avond is Duda Paiva, bekend geworden om zijn voorstellingen waarin hij moderne dans combineert met poppentheater. Zijn stuk vertelt de Griekse mythe van koning Erysichton, die is vervloekt tot onverzadigbare honger.

Naast de twee dansers wordt de show vooral gestolen door de pop die de koning uitbeeldt. Het is ongelofelijk hoeveel emotie zo’n pop kan hebben als hij op de juiste manier wordt bespeeld. En dat wordt hij. In het duet met danseres Ana Teixido lijkt hij uit zichzelf te bewegen. Hoewel het verhaal wel een beetje voorspelbaar wordt verteld, zit de verrassing juist in de mogelijkheden en de humor die de combinatie van dans en poppenspel brengt. Of het stuk geschikt is voor kinderen is wel de vraag; koning Erysichton ziet er namelijk wel heel erg eng uit en kan heel wat kinderen nachtmerries bezorgen.

Wat deze Hatchlings #4 laat zien is dat moderne dans helemaal niet moeilijk of zwaar hoeft te zijn. Het is daarom een goede kennismaking met moderne dans voor zowel kinderen als volwassenen. Dankzij de verfrissende ideeën van de makers is deze voorstelling ook voor de meer ervaren kijker zeker een aanrader.

Als een van de belangrijkste Nederlandse festivals voor nieuw comedy-talent heeft het VARA Leids Cabaret Festival al vele grote namen voortgebracht. Denk aan Lebbis en Jansen (1989), Najib Amhali (1998) en Javier Guzman (2002). Zij wonnen in hun jaar zowel de jury- als publieksprijs. Aanstaande zaterdag worden deze prijzen opnieuw uitgereikt aan nieuwe, nog onbekende namen.

De voorrondes zijn inmiddels achter de rug en vanavond (9 februari) vindt de halve finale plaats in de knusse Leidse Schouwburg. Acht deelnemer hebben begin deze week voor een publiek van zo’n 300 man gespeeld. Helaas moesten daarvan drie afvallen. Vanavond vallen er weer twee af. De jury is elk jaar anders en staat dit jaar onder leiding van Jacques D’Ancona (je weet wel, van de Soundmix Show). Originaliteit, persoonlijkheid, muzikaliteit en inhoud, dat wordt van de deelnemers verwacht.

De grote kanshebber
Na twee avonden voorrondes zijn dinsdagavond drie deelnemers door de jury uitgeschakeld. Opvallend is dat deze drie de enige waren die muziekinstrumenten bespeelden tijdens hun optreden. Je zou dus kunnen zeggen dat de muzikale deelnemers al zijn uitgeschakeld.

Terecht naar de volgende ronde zijn vijf andere mannelijke deelnemers. Vrouwen zijn dit jaar in het Leids Cabaret Festival geheel afwezig – ze kwamen niet verder dan de auditierondes. Een ander opmerkelijk ding is de verscheidenheid aan persoonlijkheden onder de halvefinalisten. Botweg gezegd zijn dat: twee Belgen, waarvan eentje een ruige dwerg en de ander met het uiterlijk van een CDA-politicus, een schattige Amsterdammer, een stoere Amsterdammer en een Marokkaan.

Edo Berger (30 jaar), de stoere Amsterdammer, lijkt er met kop en schouders bovenuit te steken. Zijn humor is te omschrijven als intelligente, scherpe, maatschappelijk geëngageerde, serieuze humor. Edo praat voornamelijk over zijn woonomgeving, de Amsterdamse wijk Bos en Lommer. Van daaruit bespreekt hij een rijk scala aan interessante onderwerpen (van niqabs in de supermarkt en UGGS, tot het Limburgs accent en kou lijden in een openluchtschool), waarbij hij met oprechtheid en zelfverzekerdheid vrijwel overal een grap uit weet te halen. Dat maakt hem ‘de grote kanshebber’ die het onthouden waard is.

Zijn concurrenten
De grootste ‘slappe lach’-factor heeft de andere Amsterdammer, Pepijn Schoneveld (27 jaar). Met zijn guitige, schattige uitstraling legt hij het publiek uit hoe het is om reuf te zijn: niet doof, niet blind, maar een niet-werkend reukorgaan. Hij laat zijn volledige fantasie erop los en schotelt de toeschouwer het beeld voor waarin zijn begeleidend neusaapje ooit oesters zal gaan eten met het neusaapje van zijn zoon (want reuf zijn is erfelijk). Zijn kwetsbaarheid en openheid maken hem tot een sympathieke concurrent.

De jongste en tevens kleinste deelnemer, William Boeva (22 jaar, uit Antwerpen), moet het in zijn optreden vooral hebben van zijn zelfspot. Met een vermakelijke schurkachtigheid vertelt hij net als alle andere Belgen belastingontduiking als sport uit te oefenen. Grappen rondom zijn dwerg-zijn kunnen opgevat worden als ‘makkelijk’, maar William heeft meer in zijn mars dat hem naar de finale kan brengen.

Dan is er nog die andere Belg, de ‘relatiefluisteraar’ Arnout van den Bossche (38 jaar, uit Allter). Hij komt voor het gordijn te staan en houdt een seminar met creatief gebruik van een flap-over met daarop enkele wijze (relatie)lessen. Zijn optreden zit sterk in elkaar, met volop interactie met het publiek en een lachwekkend eenvoudig stappenplan voor een gelukkige relatie. Generaliserende uitspraken over mannen en vrouwen waarmee hij zijn stappenplan kracht bij zet, en plagende vragen aan het publiek doen het goed. Arnout weet slim gebruik te maken van zijn ‘Belgische naïviteit’ en geeft tot grote hilariteit voorbeelden uit zijn eigen huwelijk.

Omar Ahaddaf (32 jaar, uit Zaandam) staat ook zijn mannetje op het toneel. Zijn theateropleiding volgde hij in Marokko en zijn afkomst biedt hem dan ook kostelijke stof voor treffende grappen. Zijn optreden heeft een vrij serieuze inslag en gaat voornamelijk over hemzelf, zijn ervaringen en beleving van Nederland als nieuw thuis. Het is niet alleen komisch maar soms ook ontroerend, zoals wanneer hij de scène schetst dat hij in de boot naar Nederland zit naast een Afrikaan die hem vertelt dat in Holland geld en eten uit de muur komt. Als Omar de finale niet zou halen of winnen, zal hij met zijn vertelkracht ontgetwijfeld zijn weg vervolgen in het theater.

Topavonden
De optredens werden enthousiast en speels aan elkaar gepraat door presentator (en ex-deelnemer) Stefan Pop. Zelf verloor hij de finale in 2009, maar het publiek kan alsnog genieten van zijn gespeelde onzekerheid tijdens zijn komische intermezzo’s. Als kers op de taart krijgt het publiek op dinsdagavond, tijdens het juryoverleg, een knallend optreden van Brabander Jochen Otten. Hij laat het publiek eens goed zien hoe ook een verliezend finalist van het VARA Leids Cabaret Festival prima op zijn pootjes terechtkomt. De bezoekers van het festival hebben dus tijdens deze voorrondes twee topavonden kunnen beleven. Het smaakt naar meer en heeft ons alvast warm gemaakt voor de finale.

Schoonmaakster Emma (Ingeborg Elzevier) werkt al veertig jaar voor meneer Kalsbeek (Bram van der Vlugt). Een man die twee maanden minister is geweest, en het daar jaren later nog steeds over heeft. Al zijn geklaag, gezeur en commentaar heeft Emma aan moeten horen, elke dag weer. Emma verdient net genoeg om voor haarzelf en haar kleinzoon Maarten (Wouter de Jong) te kunnen zorgen. Maarten moet maar eens wat gaan doen met zijn leven vindt minister Kalsbeek. Een schuurtje in brand steken bijvoorbeeld, om zo aan een werkproject voor criminelen mee te kunnen doen. Dit idee wordt al vrij snel in het begin van het toneelstuk geopperd, maar wordt pas later gezien als een bruikbare tip.

Kies je voor de baas of voor jezelf?
Emma wordt plotseling door Kalsbeek ontslagen. Dus wanneer Maarten bewijsmateriaal vindt van een fraudezaak waar Kalsbeek bij betrokken is, worden de verhoudingen op scherp gezet. Kalsbeek kan alles kwijtraken wat hem lief is. Verraadt Emma de man bij wie ze veertig jaar lang in trouwe dienst is geweest, of is ze nu voor één keer trouw aan zichzelf?

Bram van der Vlugt is overtuigend als louche, corrupte maar charmante (ex)minister die alles naar zijn hand probeert te zetten. Welk idee meneer Kalsbeek ook oppert: in eerste instantie geloof je als publiek dat hij echt het beste voor heeft met Emma en haar kleinzoon. Maar eigenbelang gaat voor alles, dat blijkt wel uit de vele teksten en verrassende wendingen die dit toneelstuk rijk is.

Chantage tegenover trouwe dienst
Schoonmaakster Emma lijkt op het eerste gezicht ietwat dom en oppervlakkig, maar dankzij de speelstijl van Ingeborg Elzevier worden langzamerhand ook wat andere karaktertrekjes van Emma zichtbaar. Zo kan dat domme en oppervlakkige gedrag ook heel goed een act zijn, van iemand die alleen maar ‘speelt’ dat ze een zorgzame geïnteresseerde schoonmaakster is. Elzevier laat haar personage zelfs in momenten van stilte nog boekdelen spreken. Het ene moment weet ze medelijden op te wekken, het volgende moment deelt ze meedogenloos de genadeklap uit.

Niet alleen verbaal zit de voorstelling goed in elkaar, ook alle drie de acteurs weten een geheel eigen invulling aan hun rol te geven. Zo wordt Maarten (Wouter de Jong) neergezet als een ietwat naïeve jongen, maar wel iemand die de touwtjes maar al te graag in handen neemt.

Rechtop slapen
Het decor is eenvoudig maar zorgt wel voor de nodige afleiding. Op het toneel staan slechts een bank en een stoel: de huiskamer van Kalsbeek. Met vlak daarnaast een tafel en een bed: de woning van Emma en Maarten. Simpel maar doeltreffend, want de wijze waarop deze decorstukken bespeeld worden, zorgt voor hilarische momenten.

Wanneer Maarten en Kalsbeek onderhandelingen willen voeren over of Kalsbeek wel of niet voor de rechter gedaagd zal worden, valt er een korte stilte. Dit omdat er even een aanloop genomen moet worden zodat beide personen op de rechtopstaande bank kunnen klimmen. En dan maar goed vasthouden, om te voorkomen dat je er niet af lazert. Slapen in een rechtopstaand bed, is trouwens ook niet zo makkelijk als het lijkt.

Emma’s Feest
‘Ik heb bestaan. Onzichtbaar en bescheiden, maar ik heb bestaan,’ aldus Emma. En dat pakt niemand haar meer af, ook minister Kalsbeek niet. Emma’s afscheid van het schoonmakersbestaan wordt geen knalfeest met bloemen, kaviaar, champagne en duizend gasten. Maar na al dat geklaag, gezeur en gezeik van Kalsbeek te hebben aangehoord, gaat haar afscheid nu eens precies zoals Emma het wil. En dat mag ook wel eens, na veertig jaar…

Yuanyuan is bij het grote publiek vooral bekend vanwege haar choreografie voor de openingsceremonie van de Olympische Spelen van 2008 in Beijing. Nadat in China een lange tijd alleen traditionele theater- en dansvormen waren toegestaan, is het Beijing Dance Theater sinds datzelfde jaar het eerste officiële dansgezelschap voor hedendaagse dans in China.

Soberheid
In Haze (betekenis: damp, nevel, waas) bewegen veertien dansers, zowel mannen als vrouwen, zich in een nevelige ruimte. Ze dragen allemaal dezelfde kleding, behalve dat de mannen ontblote bovenlichamen hebben en de vrouwen niet. Vrijwel alle kleur lijkt uit de ruimte verdwenen. Donkere pastelkleuren overheersen het toneelbeeld. De achterwand van het toneel bestaat uit een groot doek dat doet denken aan een oude muur uit een grot of tempel. Zachte verlichting en een continu actieve rookmachine roepen samen met het decor een romantische en mystieke sfeer op. De muziek die de dansers begeleidt, varieert van klassieke strijkinstrumenten tot ultramoderne elektro-soundscapes. Maar wat bovenal opvalt is de soberheid en ingetogenheid van deze performance.

Wat Haze tot uitdrukking brengt is het zoeken naar een weg door de duisternis in tijden van spirituele verwarring en sociale crisis. Deze onderwerpen zijn enigszins in de dans terug te lezen: de enkeling die zich onttrekt aan de groep of zich erbij voegt, het achter elkaar aan rennen, het plotseling neervallen en door een ander weer overeind geholpen worden. De mimiek van de dansers blijft echter ingetogen en dat geeft de performance een wat oppervlakkig karakter. Toch is het een genot om de dansers zo atletische en krachtig bezig te zien.

Opgevangen door matras
De uitgevoerde bewegingen bestaan voor een groot deel uit vallen en weer opstaan. De dansers laten zich regelmatig stijf naar achteren op hun rug vallen, maar de klap van de val wordt opgevangen door de vloer zelf, die bestaat uit een grote sponsachtige mat. Door het terugverende effect van de dansvloer kan er volop gerold en geduikeld worden, en lijken de dansers zo licht als veertjes. Enerzijds raken ze erdoor uit balans, maar het biedt ook een hoop fraaie mogelijkheden in de dansbewegingen.

Haze laat duidelijk zien dat de Chinezen de schoonheid van moderne dans hebben ontdekt. De sobere en ingetogen performance staat in schril contrast met de traditionele Chinese danskunst en wekt daarom een verrassend westerse indruk. Er wordt krachtig en met toewijding gedanst, maar door de magere emotionele expressiviteit van de dansers blijft het wat vlak. Dat neemt niet weg dat er in Haze prachtige beelden ontstaan, dankzij de spitsvondige terugverende dansvloer en de energie en souplesse van de lichamen van de dansers.

De New Yorkers Bill T. Jones en Arnie Zane startten hun samenwerking in 1971. Samen richtten zij in 1982 het gezelschap Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company op. De stijl van hun gezamenlijke choreografieën wordt gedefinieerd door thema’s van raciale en etnische oorsprong. Samen met artistiek directeur Janet Wong creëerde Jones Body Against Body: een avondvullende voorstelling met vintage stukken over schoonheid, de betekenis van het leven en de ‘echtheid’ van de danser.

‘Echtheid’ in tableaux vivants
Op de vloer is een vierkant uitgelijnd met wit tape, in het midden daarvan een kruisje. Vanuit de zijdeuren van de zaal in het Korzo komen twee dansers al pratend met elkaar aangelopen. Ze duwen een houten box op wielen met een ronde opening aan de bovenkant binnen het vierkant. De kleine Erick Montes en de grote gespierde Talli Jackson zijn beide gekleed in een donkerblauwe catsuit. Jackson tilt zich kalm op de box en Montes neemt een pose aan naast de box; ze kijken elkaar aan, klaar om te beginnen met Monkey Run Road.

Monkey Run Road en Blauvelt Mountain kunnen eigenlijk niet los van elkaar worden gezien. Niet alleen komen de bewegingen uit het eerste duet terug in het tweede, maar ook thematisch lijken ze samen te smelten. Ze vormen een ode aan het werk dat Bill T. Jones en Arnie Zane maakten in hun beginjaren. De duetten bevragen de vorm van een ‘duet’ en de Amerikaanse ‘hedendaagse’ dans van de jaren tachtig door invloeden van turnen, sport en populaire dans in de choreografie te verwerken. Een goed voorbeeld van het bevragen van het concept ‘duet’, is wanneer de twee dansers hun rol binnen het duet ook apart van elkaar dansen, verspreid binnen het afgetapete vierkant.

Beide duetten bevatten een zekere kalmte. De choreografie is door alle dansers zo eigen gemaakt dat de bewegingen tot in de puntjes gearticuleerd kunnen worden. Door ‘stop and go’-momenten ontstaan er een soort van tableaux vivants die steeds weer een nieuw verhaal of een scène lijken neer te zetten. Dit houdt de stukken dynamisch en interessant. Elke beweging krijgt een diepere betekenis, een extra laag door de manier waarop de choreografen het materiaal telkens weer uit elkaar trekken. Wat de duetten precies ‘vertellen’, is voor iedere toeschouwer anders.

Hartverwarmende chemie
Wat de duetten bijzonder maakt, is de chemie tussen de twee dansers. Niet alleen hun bewegingen sluiten naadloos op elkaar aan, maar ook de mimiek wordt fascinerend goed getimed. Ze vertrouwen elkaar volledig en kennen elkaars stappen tot in de details. Zelfs als ze blindelings krukken overgooien. De combinatie van de Latijns-Amerikaanse danser Erick Montes samen met twee ‘grotere’ Amerikanen zorgt eveneens voor een vleugje slapstick.

Naar het einde toe voel je dat de sympathie voor de dans en de dansers dermate is gegroeid, dat je hoopt dat er geen einde aan komt. Kortom, de veelzijdigheid in de dansbewegingen in combinatie met de hartverwarmende chemie tussen de dansers maken Monkey Run Road en Blauvelt Mountain tot de perfecte ode aan twee legendes uit de postmoderne dans.

Uniformiteit
Voor Living Apart And Together onderzoekt Dors de rol van identiteit binnen een uniforme groep. Alle dansers zijn hetzelfde gekleed, en door het tegenlicht is het moeilijk de dansers als individuen te zien. Het uniforme van de groep wordt ook benadrukt op enkele momenten waarin de dansers militaristisch door de ruimte bewegen. Hiermee contrasterend zijn er daarnaast enkele solo’s van dansers waarin zij hun individuele kwaliteiten kunnen laten zien.

Concentratie
Al snel blijkt echter dat het concept nauwelijks een rol van betekenis heeft tijdens het stuk. Dat is op zich niet erg, want Dors’ ritmische dansstijl is boeiend genoeg voor zeker de helft van de voorstelling. Maar na ongeveer twintig minuten blijkt echter dat er nauwelijks samenhang is tussen de verschillende scènes.

Voor de ogen van de bezoeker worden telkens nieuwe ideeën aangeraakt en vervolgens weer losgelaten. Van een spannende opbouw, rode draad of dramaturgische lijn is geen sprake, wat het moeilijk maakt om de hele tijd geconcentreerd te blijven kijken. Dors’ zoektocht naar een unieke dansstijl is weliswaar geslaagd; aan haar nu de taak om nog een eigenzinnige en spannende theaterstijl te ontwikkelen.

De Moulin Rouge van de 19^e eeuw
Wie fan is van de musical Moulin Rouge  zal in het verhaal van La Traviata veel herkennen, al zijn de twee qua stijl niet bepaald met elkaar te vergelijken. De opera van Verdi speelt zich af in het Parijs van de 19^e eeuw, waar een relatie opbloeit tussen de courtisane Violetta en edelman Alfredo. In drie aktes worden zij gescheiden door geldproblemen, Alfredo’s kritische vader en uiteindelijk tuberculose; kortom, een echte klassieke opera. En zo wordt hij ook uitgevoerd.

Traditioneel
In 2003 stond de Nationale Reisopera al op de planken met dit La Traviata onder regie van Monique Wagemakers, die op wat spiegels en projecties na koos voor een conventionele vormgeving. Na een tussenpoos van negen jaar blijkt dat een voordeel: met de klassieke aankleding is La Traviata een tijdloos verhaal, terwijl een ‘vernieuwende’ versie na tien jaar vaak aan kracht moet inleveren. In deze voorstelling staan het verhaal en de muziek centraal, en voor de solide cast is dat geen probleem.

Drama in een huiselijke sfeer
Peter Auty, die ook in de vorige uitvoering de rol van Alfredo op zich nam, heeft een beheerste maar warme stem. Hij is geloofwaardig met zijn naïeve maar eerlijke liefde voor Violetta. Zijn tegenspeelster, debutante Petya Ivanova, heeft nu en dan een wat scherpe stem maar laat ook gevoelvolle zang horen. Vooral in haar delicate uitvoering van het bekende Amami Alfredo, waarin zij afscheid neemt van haar grote liefde, is de emotie sterk te voelen. In een rustig decor dat een bijna huiselijke stemming oproept, zetten de twee hun dramatische liefdesverhaal treffend neer.

Een prettige afwisseling op deze zwaarmoedige scènes zijn de Parijse feesten, waarin het koor een ander geluid laat horen. Het ‘Brindisi’ (‘drinklied’), gezongen rondom een champagnefontein en springend op de sofa’s, zet de stemming erin. Een later hoogtepunt is het zigeunerkoor, waarin de vrouwen met tamboerijnen en in zwarte kanten jurken een Carmen-achtige sfeer oproepen. Een sterk punt van het hele gezelschap is dat zij hun rollen bevlogen maar niet overdreven spelen, met als resultaat een mooi gebalanceerde voorstelling.

Geen spektakel, wel ‘gewoon’ mooi
Hoewel vernieuwing bijna een must is in de Nederlandse theaterwereld, kan de Nationale Reisopera voorlopig wel zonder. De aankleding van La Traviata is misschien niet erg spannend, maar dankzij de goede stemmen en het gevoelige acteerwerk is de voorstelling zeker het bekijken waard. Geen Moulin Rouge-achtig spektakel, maar wel ‘gewoon’ een mooie opera, waarin de kracht van het oorspronkelijke verhaal behouden is.

‘De witte heks’
“Die werken van dat sociaalrealisme zijn net draaikolken van modder. Ik kijk liever naar lege muren. Die zijn tenminste netjes geschilderd.” Met deze uitspraak maakt het publiek kennis met Valentina Nrovka. Deze ‘witte heks’ is gevraagd naar de Hermitage in haar stad Leningrad te komen om een schilderij te bekijken, dat van de hand kan zijn van haar leermeester Henri Matisse. Zonder het schilderij een blik waardig te keuren, staat ze al snel met haar oordeel klaar.

Maar Valentina geeft niet alleen haar mening over het schilderij en de kunst. Zo is haar dochter Sophia met haar meegekomen naar dit – zoals Valentina het noemt – ‘mortuarium van een museum’. Sophia is getrouwd met een succesvol lid van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie. Ze is moeder van een tweeling, schilderes en alles behalve gelukkig. Ze wil vrij zijn en verder gaan met haar minnaar Peter. Daarom vraagt ze aan haar moeder of zij haar wil helpen bij het aanvragen van een echtscheiding. Dit is bijna een onmogelijke opgave tijdens het communistische bewind in Rusland. Sophia krijgt er dan ook flink van langs van haar moeder: “Het is een fantasie dat liefde je problemen oplost. Volhouden, dat toont karakter.”

Sterk staaltje acteerwerk
De tekst van De Baai van Nice is geschreven door David Hare, een Britse toneelschrijver en regisseur wiens stukken helaas niet veel gespeeld worden in Nederland. Daar wil regisseur Joeri Vos verandering in brengen. Over De Baai van Nice zegt hij: “Toen ik het stuk voor het eerst las was ik gelijk verliefd op alle personages. Het zijn klootzakken soms, ze zijn soms besluiteloos en totaal verstart, ze rommelen maar wat aan en ze hebben geen idee of ze de goede keuzes maken. Maar ze doen hun best.”

In de uitvoering van Toneelschuur Producties weten de acteurs het publiek om hun vingers te winden. Met lange stiltes, draaiende ogen en vlijmscherpe opmerkingen weten ze het publiek te boeien en vaak in lachen te laten uitbarsten. Leny Breederveld zet Valentina ijzersterk neer. Het lukt haar het publiek zelfs aan het lachen te krijgen door een zachte zucht, een verbaasde blik of door gewoon verveeld in een hoekje een melodietje te fluiten.

Ook Roy Baltus, die de onhandige en zenuwachtige assistent-curator speelt, werkt bij het publiek op de lachspieren. Gekleed in een pak dat op een laboratoriumjas lijkt en met een bril met dikke glazen op, weet hij op de meest ongemakkelijke momenten op te komen. Hij lijkt allergisch voor spanningen en beweegt zich daarom wat spastisch. Ook kan hij minutenlang geïnteresseerd naar hetzelfde plekje op de muur staren.

De baai van Nice is een komedie waar geen makkelijke grappen gemaakt worden. De onderwerpen zijn serieus, maar door het subtiele sarcasme, de ironie en het krachtige spel van de acteurs kan er flink gelachen worden.

In gedachten de slachtoffers van de ramp in Japan
Sylvie Guillem danst met haar leeftijd van 46 jaar nog steeds de sterren van de hemel. In 6000 miles away danst ze twee choreografieën: Rearray van William Forsythe samen met danser Massimo Murru en Bye van Mats Ek. Voor een derde dansstuk heeft ze Jiri Kylián gevraagd zijn stuk 27’52 toe te voegen, uitgevoerd door Natasa Novotna en Vaclav Kunes.

6000 miles away is een voorstelling opgedragen aan de slachtoffers van de tsunami en nucleaire ramp in Japan. Tijdens de repetities in Londen vond deze ramp aan de andere kant van de wereld plaats. De achterliggende gedachte bij deze voorstelling is dat het refereert aan de kracht van ons inlevingsvermogen en het bewonderen en waarderen van andere mensen, ongeacht hoe ver ze van ons verwijderd zijn.

Ode aan haar eigen talent
In Rearray zijn Guillem en Murru opzoek naar hun eigen danstaal. Ze dansen met elkaar en toch alleen. Het is prachtig om te zien hoe soepel en sierlijk Guillem beweegt. Rearray is op deze manier een ode aan haar eigen kunnen. Murru vult Guillem perfect aan op het podium. De liefde die ze beide voor dans hebben, komt prachtig tot uiting in hun duet.

Naast dit mooie en betoverende Rearray, begint Guillem werkelijk te stralen in Bye. Een projectiescherm staat op het podium waarop Guillem verschijnt. Op een gegeven moment probeert ze over het scherm heen te klimmen, voor de helft is ze nu nog zichtbaar als projectie. Het lijkt alsof ze even uit haar wereld klimt om terug te gaan naar haar kindertijd. Haar dans is puur, expressief en vooral zorgeloos – zoals een kind is en denkt. Ondertussen komen op het scherm een familie en hond voorbij. Het talent van Guillem en haar komische mimiek maken Bye aangrijpend en grappig tegelijk. Uiteindelijk keert Guillem terug in het scherm en verdwijnt ze weer in haar wereld.

Beheersing en timing in 27’52 minuten
27’52 is ritmisch en emotioneel sterk. De titel, die verwijst naar de duur van de dans laat het  stuk weinigzeggend lijken. Toch is het tegendeel waar en is 27’52 een aangrijpend dansstuk dat van de dansers juiste beheersing van techniek en timing vraagt. Novotna en Kunes zijn beide goede en expressieve dansers maar Guillem blijft de ster van de avond, daar is geen twijfel over mogelijk.