Eén van de zestig voorstellingen die het Amsterdam Fringe Festival dit jaar in petto heeft, is ECCE HOMO van Gainsbarre. Ecce homo is Latijn voor ‘Zie de mens’. De mens die ‘vastzit in een houding, een pose en die moet loslaten’, dat is wat de theatermakers van Gainsbarre willen laten zien aan het publiek. CultuurBewust.nl sprak met regisseuse Anna Hermanns en dramaturge Merel van Huisstede.

De zin van zingeving
Het concept van de voorstelling is afkomstig van Jasper Hupkens, Masterstudent Theaterwetenschappen in Utrecht en tevens performer in ECCE HOMO. Wat begon als een persoonlijk thema van Hupkens, is nu met behulp van een groep creatieve theatermensen verwezenlijkt tot een voorstelling op het Amsterdam Fringe Festival. ECCE HOMO verbeeldt een zoektocht naar zingeving en identiteit.

Voor regisseuse Anna Hermanns en dramaturge Merel van Huisstede gaat de voorstelling vooral over de pogingen van mensen om iets te willen zijn. Vandaar het idee van de ‘pose’ of ‘houding’ waarmee mensen zichzelf presenteren tegenover de rest van de wereld, en waar ze in vast komen te zitten.

Hermanns: “ECCE HOMO gaat daarom ook over het loslaten van die houding. Als je alleen maar blijft proberen en proberen iets te zijn, dan zie je soms niet meer goed wat er nog meer is, namelijk ‘niet-proberen’. En dan beteken je óók heel veel, of misschien wel veel meer dan wanneer je heel erg je best doet. Als je dat los kan laten, zou je misschien meer ontspannen kunnen leven.”

Van Huisstede: “Dat loslaten van een houding is een intens proces. In ECCE HOMO laten we zien hoe mensen dit proces, van een houding aannemen tot het loslaten ervan, beleven. Loslaten betekent niet dat je alleen even uitademt. Er moet veel gebeuren wil dat loslaten zich voordoen, daarom is het ook zo heftig om tot dat punt te komen.”

De vraag die de makers van ECCE HOMO daarmee willen opwerpen is: “Heeft het zin om met zingeving bezig te zijn? Haal je daar je geluk uit? En maakt het uit of je zingeving vindt of niet?” Volgens Hermanns heeft het te maken met de tijd waarin we leven. “Alles wat je kunt bedenken of waar je van droomt, lijkt ook bereikbaar. Je denkt dat alles maar haalbaar is en moet kunnen.”

Van Huisstede: “De vrijheid die onze generatie heeft en de vele keuzes die we kunnen maken kunnen er ook voor zorgen dat we vast komen te zitten.”

Een woordeloze performance, die moet je zien
ECCE HOMO bevat geen anekdote of verhaal en ook geen tekst. Het is een opeenvolging van beelden en een ontwikkeling waar de figuren zichzelf doorheen werken. Hermanns licht dit toe: “Bij het maken van de voorstelling zijn we uitgegaan van beelden en fysiek spel. Om het meer een ervaring te laten zijn. De figuren in de voorstelling zijn niet alleen psychologische personages, maar staan ook ergens voor. Ze willen iets loslaten, ze zitten ergens in vast en weten de weg naar buiten niet. Ze willen iets vertellen, maar kunnen het niet in woorden zeggen. Net zoals je het zelf soms moeilijk vindt om iets gevoelsmatigs in woorden uit te drukken, zeker als je met jezelf in de knoop zit.”

Van Huisstede: “De personages kunnen niet benoemen wat er mis is, daarom laten ze het zien. Het gebeurt in het moment, ze maken zelf keuzes maar voorzien de gevolgen niet. Woorden zijn in dit geval niet genoeg, de beelden maken ECCE HOMO zo krachtig.”

Een belangrijke rol is weggelegd voor theatervormgeefster Hester Postma, omdat zij met kostuums en decor mede de figuren en de beelden creëert. Tijdens de performance zit het publiek fysiek dicht op de acteurs en zo goed als in het decor. Het publiek maakt daardoor de ontwikkeling van de figuren mee alsof het in dezelfde situatie gevangen zitten. Wat willen de makers van ECCE HOMO bereiken bij de toeschouwers?

Hermanns: “Ik hoop dat mensen in eerste instantie kunnen genieten van de beelden en de performance. En dat ze zichzelf kunnen herkennen in de figuren en zich gaan afvragen hoe ze zelf in het leven staan.”

Van Huisstede: “Ik hoop dat ze mee kunnen gaan in ons denkproces, dat ze zó meegenomen worden door de voorstelling dat ze zich persoonlijk aangesproken voelen, dat het herkenbaar is. En vooral dat het ze raakt.”

08-09-2010