Op het Over het IJ Festival in Amsterdam Noord ging op zaterdag 3 juli de festivalvoorstelling Barry in première. Syndicaat-acteur Niek van der Horst trekt daarvoor clownschoenen aan en wordt in zijn optreden bijgestaan door 30 dansers van ISH en een brassband. Barry is een nieuwe monoloog van schrijver Jibbe Willems in de regie van Danielle Wagenaar. Een typische Syndicaat-voorstelling: luchtig, komisch, poëtisch en met een maatschappelijk geëngageerd randje.

De festivalbezoeker neemt bij station Amsterdam Centraal de pont naar de NDSM-werf waar het festivalhart zich bevindt. Daar wacht de bezoeker bij het meetingpoint voor de voorstelling. De Barry-brassband brengt de bezoeker op feestelijke wijze naar de speellocatie, een betonnen helling die het water in loopt. Daar staat Barry gierend en brullend van pret de bezoekers op te wachten, stuiterend met een grote rode bal. We nemen plaats op enkele rijen hooibalen en wanen ons even in het circus als Barry – nog altijd schaterlachend – dreigt zijn bal het publiek in te gooien. Dan neemt hij plaats op een rond stuk rood tapijt en al snel vergaat hem het lachen en begint hij te praten.

Barry spuugt op Bassie
Van der Horst heeft het speelse uiterlijk van een komiek, en als hij spreekt is hij een overtuigend pleitbezorger. De monoloog begint met een uitweiding over de lach. Waarom Barry het vanuit zijn professie als clown als een serieuze zaak beschouwt dat de lach die hij bij zijn publiek moet opwekken een kwestie van meesterschap is. En dat hij spuugt op iemand als Bassie omdat hij alle clowns een slechte naam geeft. Want Bassie, zegt Barry, is smakeloos entertainment voor het eenvoudige, cultureel primitieve volk.

Over het IJ-thema
Het betoog van Barry sluit aan bij het thema van het Over het IJ Festival 2010. In de inleiding op het programma schrijft artistiek directeur Lode van Piggelen dat in tijden van economische crisis door de politiek het belang van kunst en cultuur ten onrechte ter discussie wordt gesteld. Want uit onderzoek zou blijken dat kunst en cultuur juist een grote economische waarde hebben voor een maatschappij als die van ons. Daarom ligt bij Over het IJ Festival de nadruk op ‘nu’ en ‘u’ (wij, de bezoekers, de crisislijders).

Grofgebekte clown
Kenmerkend voor de taal van Willems zijn de lange, welgevormde zinnen. Ingrediënten zijn een flinke dosis zwarte humor, grove maar poëtische beeldspraak en een vurige, haast agressieve toon. Willems neemt geen enkel blad voor de mond en laat Barry enkele confronterende statements maken. Zo spreekt Barry het (theater)publiek aan als cultuurbewuste, elitaire leden van de samenleving die zijn omsingeld door hersenloze kunstbarbaren. Het volk, zoals hij de groep minachtend noemt, houdt zichzelf dom met televisiezenders die beheerst worden door sms-stemprogramma’s.

Waarschuwing
Barry wil ons waarschuwen voor een culturele machtsgreep, waardoor alle oprechte kunst zal verdwijnen en de kunstminnende elite afgeranseld zal worden als misdadigers. Zijn waarschuwing wordt kracht bijgezet door de ISH-dansers die samen met de trommels en blazers van de brassband een militaire sfeer oproepen. Het leger van Barry heeft de locatie omsingeld en zwaait onheilspellend met vlaggen terwijl de clown zijn betoog tot een einde brengt. Alles bij elkaar is het een indrukwekkend geheel.

Serieus grappig
Barry’s betoog is rigoureus maar bevat een kern van waarheid. Je zou denken: die clown is overspannen, die heeft teveel kinderfeestjes meegemaakt. Maar je gaat je toch afvragen: zal het bestaan van theaterfestivals écht in gevaar komen? Maar hoe serieus Barry ook wil zijn, hij maakt je aan het lachen. Vooral wanneer hij zich staand op een minikrukje kwaad maakt en roept dat hij een hekel heeft aan kinderen, en vervolgens een vrolijk deuntje speelt op een lullig toetertje. Verrassend dat een serieus betoog van een boze clown je aan het denken zet en tegelijk zo grappig kan zijn. Het tragikomische spel van Van der Horst zorgt bovendien voor een dramatische lading die ontroert.

08-07-2010