Archive for the ‘Literatuur’ Category

« Older Entries |

iBoy van Kevin Brooks is een hypermoderne Jekyll and Hyde

woensdag, mei 16th, 2012

In de spannende thriller iBoy van gerenommeerd Young Adult schrijver Kevin Brooks verliest de jonge Tom zichzelf bijna in zijn vergeldingsacties als superheld iBoy. Door de sterke combinatie van de ongrijpbare digitale werkelijkheid en de wrede realiteit van de bendewereld is iBoy een ingenieus en hypermodern superheldenverhaal.

Tom Harvey is een doodgewone jongen tot er op een dag een iPhone van een flat gegooid wordt, die zich in zijn hoofd boort. Na de operatie zijn er stukjes van de iPhone is zijn hoofd achtergebleven. Het vermogen en de capaciteit van deze deeltjes muteren zich in zijn hoofd, waardoor hij toegang krijgt tot alle digitale gegevens op de wereld. iBoy is geboren. Wanneer een bende zijn beste vriendin Lucy verkracht, neemt hij als iBoy wraak, maar dit loopt volledig uit de hand.

Schizofrenie
iBoy is een hypermoderne versie van de beroemde roman The Strange Case of Dr Jekyll and Hyde van Robert Louis Stevenson. Op vergelijkbare wijze maakt Brooks gebruik van de thematiek van de gespleten persoonlijkheid tussen het goede en het kwade. Het geweld dat Lucy is aangedaan maakt een woede bij Tom los die hem doet veranderen in de gewetenloze iBoy. Hij verliest steeds meer de controle over de situatie en zichzelf:

‘Ik weet niet hoever ik was gegaan als Lucy niet plotseling in haar deur was verschenen en schreeuwde dat ik moest stoppen. Ik geloof niet dat ik O’Neil het raam uit zou hebben geduwd…dat ik tot zoiets in staat was. Ik geloof dat ik hem alleen angst wilde aanjagen. Maar echt weten zal ik het nooit.’

De ongrijpbare, abstracte werkelijkheid van iBoy vormt een sterke combinatie met de gewelddadige en wrede realiteit waarin Tom leeft. De lezer kan bijna geen grip krijgen op de mogelijkheden van iBoy, maar begrijpt heel goed het verlangen van Tom om wraak te willen nemen.

Goed en kwaad
iBoy is een hypermoderne superheld. Zijn acties komen voort uit het sterke verlangen van Tom naar rechtvaardigheid, maar slaan volledig door in de wraakacties van iBoy. Brooks stelt zonder moralisme vragen over goed en kwaad. Is iBoy wel een superheld of gewoon een crimineel en moordenaar en geen haar beter dan de bendeleden? De twijfels maken het boek spannend, omdat ze heel bepalend zijn voor het verloop van het verhaal.

Gaandeweg verliest de lezer zijn sympathie voor iBoy. Tom moet uiteindelijk zelf de echte superheld zijn en slechts samenwerken met iBoy om zijn capaciteiten te kunnen gebruiken om Lucy te redden. Dit is de enige manier om uiteindelijk haar liefde te kunnen winnen en dat is natuurlijk waar alles uiteindelijk om draait.

Ingenieus
Op ingenieuze wijze weet Brooks de lezer mee te slepen in zijn hypermoderne superheldenroman. De herkenbare emoties, het wrede geweld en de ongrijpbare en onvoorspelbare mogelijkheden van de digitale werkelijkheid vormen een ijzersterke combinatie.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

In de spannende thriller Between van Jessica Warman is niets wat het lijkt

zondag, mei 13th, 2012

In de Young Adult thriller Between van Jessica Warman gaat de jonge Liz als geest op zoek naar de reden van haar dood. Een spannend verhaal waarin de schrijfster met een enigszins moraliserende toon laat zien dat niemand is wie hij op het eerste gezicht  lijkt.

Voor haar achttiende verjaardag mag Liz een feestje geven op een boot. ‘s Morgens ontdekt ze als geest haar eigen lijk in het water. Vergezeld door de eerder verongelukte Alex probeert ze erachter te komen waarom ze gestorven is. Ze weet niet meer wat er het afgelopen jaar is gebeurd en duikt in haar herinneringen om de oplossingen van de raadsels te vinden.

Spannende raadsels
De schrijfstijl van Warman is eenvoudig, maar ze weet op een zeer spannende manier aanwijzingen te stoppen in de dialogen en herinneringen. Ieder personage heeft geheimen en niemand is niet wie hij op het eerste gezicht lijkt. Warmen vertelt het verhaal vanuit het perspectief van Liz. Zij moet net als de lezer raadsels oplossen:

‘Meteen herken ik hem, met een pijnlijke zekerheid die mijn hele lichaam doet verslappen. Mijn knieën knikken. Als mijn hart nog zou slaan, zou het nu als een razende tekeergaan. Vince Aiello. Hoe heb ik die man ooit kunnen vergeten? En waarom weet ik niet meer wat hij me heeft aangedaan?’

De lezer trekt eerder de juiste conclusies dan Liz, doordat die het allemaal van een afstand kan bekijken terwijl Liz er met haar emoties middenin zit. Warman voorkomt echter dat het verhaal voorspelbaar wordt, door er regelmatig een interessante wending aan te geven. Iedereen denkt bijvoorbeeld dat Liz vreemd ging met Vince, maar een disc met foto’s stelt de zaak in een heel ander daglicht.

Moralisme
Het verhaal heeft een enigszins moraliserende toon. Warman legt het er dik bovenop dat de populaire Liz in haar leven een gemeen kreng was en in de dood bewustwording vindt. Ze zit opgescheept met Alex, die in zijn leven een nerd was. Eerst schaamt Liz zich nog voor hem, maar gaandeweg gaat ze hem als persoon waarderen.

Op eenzelfde wijze laat Warman zien dat de karakters van de meeste personages niet zwart-wit zijn, maar grijs. Ieder heeft zo zijn goede en slechte kanten en vaak een reden voor bepaald gedrag. Liz is bijvoorbeeld erg getekend door de dood van haar moeder en diens eetproblemen.

Echte pageturner
Ondanks de moraliserende motieven van de schrijfster is Between een spannende thriller. De vlotte schrijfstijl en spannende raadsels zorgen ervoor dat je het boek niet snel aan de kant legt.

Tags: , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

En dan nog iets is een vlot boekje vol grappige taalanalyses

zaterdag, mei 12th, 2012

Paulien Cornelisse was nog niet klaar na het schrijven van de bestseller Taal is zeg maar echt mijn ding. Vandaar dat ze een tweede taalboekje heeft samengesteld. In En dan nog iets heeft ze opnieuw haar columns voor nrc.next en het Wereldomroep programma Klare Taal gecombineerd met verse analyses van het taalgebruik van Nederlanders. “Niet over hoe mensen met elkaar zouden moeten praten, maar over hoe ze dat per ongeluk doen.”

Er is niets zo veranderlijk als een mens, luidt het spreekwoord. Cornelisse bewijst dat taal zeker op de tweede plaats staat. In haar tweede taalanalyse-pocket beschrijft ze aan de hand van gevatte columns en quotes het taalgedrag van de Nederlander anno 2012. Dit jaar zijn er hele andere woorden ‘in’. Bijvoorbeeld de term ‘feunen’, de nieuwe term voor ‘chillen’.

Cornelisse is heel duidelijk over dat nieuwe woord: ‘Bijna altijd als iemand expliciet zegt welk woord je dient te gebruiken, wordt dat woord het niet. Taal laat zich nu eenmaal niet makkelijk sturen. Alleen de woorden die er stiekem insluipen mogen blijven.’ Het register achterin het boekje helpt je om bepaalde anekdotes over woorden die in- of expliciet toegevoegd zijn aan onze woordenschat, eenvoudig terug te vinden.

Andere kijk
De teksten worden afgewisseld met tekeningetjes van pratende dieren. De uitlatingen die zij doen hoorde Cornelisse op straat. ‘Geuit door u. Waarvoor dank’, schrijft ze in het voorwoord.

Toch is En dan nog iets niet simpelweg een optekening van uitspraken van een voorbij wandelende medemens. De vlotte schrijfster geeft namelijk ook vaak genoeg haar mening of uitleg over hetgeen ze heeft opgevangen, wat een andere kijk op ingeburgerde dingen kan opleveren. Bijvoorbeeld in de anekdote over eenzaam activisme waarin ze het maken van protest- en of aanmoedigingsborden toelicht.

‘Zulk soort borden, ik ben er dol op. […] Het maken van zo’n bord is waarschijnlijk vooral bedoeld voor de maker zelf. Er is grote irritatie, of woede. En die moet opgelost worden, maar dat kan niet, want je kunt er niets aan doen. […] Ook wel eens gezien, achter een raam: HONDEN, HIER NIET KAKKKEN!!! Voor het geval dat de honden die kunnen lezen, toevallig ook de honden zijn die altijd voor je deur kakken.’

Pageturner
Kenmerkend voor Cornelisse is dat ze na de uitleg van een woord of uitdrukking, het gebruik ervan in zijn meest extreme vorm laat zien en er op die manier een hilarische draai aan geeft. Ze gaat soms zo gedetailleerd op een woord in dat dát al een grappig verhaal oplevert, waardoor je na elk verhaaltje met een glimlach aan het volgende begint. De korte hoofdstukjes zorgen ervoor dat je heel makkelijk doorleest, maar bieden ook de mogelijkheid om het boekje tussendoor of voor het slapengaan er even bij te pakken.

Het is dan ook niet moeilijk om te voorspellen dat En dan nog iets, waarvan Cornelisse wederom de voorkant zelf heeft getekend, ‘nu met een blauwe Mitsubishi Uni-ball Eye Fine’, een bestseller gaat worden. En hoewel Cornelisse het boek afsluit met het zeer toepasselijke ‘EINDE.’, zullen haar oplettende karakter en scherpe pen een derde deel hoogstwaarschijnlijk niet kunnen weerstaan.

Tags: , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

De hoed van de heer Briggs is niet zo sensationeel als beloofd

zaterdag, mei 12th, 2012

De ondertitel van het nieuwe boek van de Engelse schrijfster Kate Colquhoun belooft ‘het sensationele verslag van de eerste treinmoord in Engeland’. Het boek bevat echter tweehonderdtachtig pagina’s historische feiten en nog eens ruim dertig pagina’s aan verantwoording. Doordat de treinmoord tot op microniveau wordt uitgeplozen gaat de sensatie compleet verloren.

Colquhoun komt redelijk snel tot de misdaad; een moord op een welgestelde heer in één van de eerste treincoupés die Engeland eind negentiende eeuw doorkruisten. Daarna neemt ze uitvoerig de tijd om de verschillende betrokkenen en al dan niet doodlopende sporen te beschrijven.

Irritatie
Er zit een constante spanning in de tekst, alsof er in de volgende zin een tipje van de sluier zal worden opgelicht. Maar telkens sluit het hoofdstuk af met nog meer vragen en onduidelijkheden. Op den duur gaat dat irriteren. Als lezer verwacht je na het lezen van de achterflaptekst een spannende thriller die is onderbouwd met historische feiten. Je leest echter een historisch verslag, dat over een spannend voorval gaat. Niet de moord en het vinden van de dader staan centraal, maar hoe de samenleving reageerde op deze eerste treinmoord.

De rol van de media
Dat de pers en het corrupte politieapparaat een zeer invloedrijke rol hadden in het bepalen van de opinie van het volk is interessant om te lezen. In die zin is De hoed van de heer Briggs bijna een beschouwing op de informatievoorziening in de snel veranderende negentiende eeuw. De berichtgeving in de kranten had namelijk al snel een weerslag in de literatuur. De extreme wandaden werden gebruikt als onderwerp van zogenaamde ‘krantenromans’ of ‘sensatieromans’. Dit soort boeken wees indirect op de scheuren in het Victoriaanse ideaal. Colquhoun schrijft daarover:

‘Critici waren gealarmeerd door zowel hun gebrek aan terughoudendheid als door hun neiging “ons denken en onze rede te verdoven”, ze beschouwden ze als een inferieure vorm van fictie en hekelden ze als de “gruwel van deze tijd”.’

Terug in de tijd
Colquhoun is er door haar zeer beschouwende en gedetailleerde manier van schrijven wel in geslaagd om de lezer helemaal op te kunnen laten gaan in de tijd waarin de heer Briggs leefde en werd vermoord. Je ruikt de paardenpoep die over de Londense straten is uitgesmeerd en je ziet de politieagenten, die het forensisch onderzoek nog moesten uitvinden, verwoed ijsberen door het drukke politiebureau.

Belofte maakt schuld
De hoed van de heer Briggs
is ontzettend nauwkeurig samengesteld, wat zowel positief als negatief heeft uitgepakt. Enerzijds kun je je daardoor helemaal inleven in het Victoriaanse Engeland dat scheuren begint te vertonen, anderzijds gaat de sensatie van de zoektocht naar de moordenaar verloren. Als de achterflap een andere boodschap had verkondigd, was de beleving anders en waarschijnlijk positiever geweest. Nu voel je je als lezer bedonderd door de geschiedenisleraar die had beloofd een spannend verhaal te vertellen. Jammer, want potentie heeft Colquhoun zeker wel.

Tags: , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

Reis naar het einde van de nacht – Louis-Ferdinand Céline

donderdag, mei 10th, 2012

Reis naar het einde van de nacht is het romandebuut van de Franse schrijver Louis-Ferdinand Céline uit 1932. Door middel van een levensbeschrijving van de hoofdpersoon die telkens weer wordt geconfronteerd met tegenslag, weet deze klassieker op overtuigende manier een anarchistisch wereldbeeld weer te geven.

Het romandebuut van Céline is een beschrijving van de chaotische wereld die aan de hoofdpersoon Bardamu voorbijtrekt. Het verhaal begint in Parijs, met de start van de Eerste Wereldoorlog. De hoofdpersoon sluit zich aan bij het Franse leger en belandt zo in een voor hem zo onbegrijpelijke strijd. ‘Onze kolonel wist misschien waarom die twee mensen schoten, de Duitsers wisten het misschien ook, maar ik, echt, ik wist het niet. (…) Feitelijk was de oorlog alles wat je niet begreep. Dat kon zo niet doorgaan.’

Droomreis
Met name in de passage waar de hoofdpersoon in een hospitaal ligt, weet Céline op zeer overtuigende wijze een anarchistisch wereldbeeld voor de lezer te schetsen. Ondanks zijn goede bedoelingen wordt Bardamu telkens weer geconfronteerd met mensen die weten te profiteren van hem of anderen. De boodschap van Céline is duidelijk: mensen zijn egoïstisch en zuiver gericht op overleven. Desnoods ten kosten van anderen.

Aan het einde van de oorlog begint pas echt de (letterlijke) reis van de hoofdpersoon, die soms wat weg heeft van een droom. Bardamu vertrekt naar een Franse kolonie en daarna naar New York. In de periode dat hij werkt in een autofabriek leert hij een vrouw kennen op wie hij verliefd wordt. Zij vormt een kort, maar helder lichtpuntje in zijn leven. Toch besluit Bardamu om weg te gaan. Hij vertrekt naar Frankrijk om zich in een voorstad van Parijs als huisarts te vestigen.

Antisemitisme
De reis is vergeleken met moderne romans misschien wat traag door een afwezigheid van een alomvattende spanningsboog, maar dit is geen geschikt criterium om het boek te beoordelen. Het zijn de rauwe dialogen, het zwarte wereldbeeld van de schrijver en de treffende situaties die hieruit voortkomen waarin de kracht van het verhaal verscholen ligt. Daar komt nog bij dat Céline genadeloos met zijn hoofdpersonage durft om te gaan. Dit samen maakt het boek zo onweerstaanbaar aangezien de tegenslagen die Céline Bardamu laat ondergaan, ook als een tegenslag voor jou voelt.

Enkele jaren na de publicatie van De reis zou Céline enkele antisemitische pamfletten schrijven waarin hij de Fransen ook oproept om zich bij het Duitsland van Hitler aan te sluiten. In het openingshoofdstuk vang je al een glimp op van de ideeën die de schrijver uiteindelijk zo omstreden zouden maken: ‘…en al verder pratend, op de Temps, waarin dat bericht stond. ‘Dat is me nog ‘s een geweldige krant!’ zei Arthur Ganate plagend tegen me. ‘Geen krant die het Franse ras zo verdedigt!’ Maar ook meteen de ontkenning: ‘Dat heeft het Franse ras nogal nodig, het bestaat niet eens!’

Ondanks zijn controversiële schrijven van enkele jaren later, kan niet ontkend worden dat Céline met De reis een bijzonder verhaal over de goede én slechte kanten van de mens heeft geschreven. De avonturen van Bardamu vervelen niet, ondanks de afwezigheid van een echte spanningsboog. Dit komt doordat het anarchistische wereldbeeld aanspreekt en je dit als lezer in ieder geval tijdens jouw reis door het verhaal wilt overnemen.

Tags: , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Klassieker, Literatuur, Recensie | No Comments »

Perfecte balans tussen drama en reflectie in Split van Swati Avasthi

zaterdag, mei 5th, 2012

Split is de aangrijpende Young Adult-debuutroman van Swati Avasthi waarin twee broers elkaar opnieuw leren kennen. Beiden zijn slachtoffer van mishandeling door hun vader. Met levendige beschrijvingen en scherpe reflectie maakt Avasthi het drama voelbaar en de emoties van de jongens begrijpelijk.

Jace is uit huis gezet door zijn vader, nadat ze met elkaar in gevecht zijn geraakt. Zijn moeder geeft hem het adres van zijn broer Christian. Hij is jaren geleden het huis uit gevlucht en sindsdien hebben de broers niets van elkaar gehoord. De eerste ontmoeting is ongemakkelijk, maar Christian accepteert Jace in zijn huis. De broers groeien langzaam weer naar elkaar toe. Ze proberen goed te maken wat ze kunnen en te accepteren wat ze niet goed kunnen maken.

Levendige details
De broers zijn beiden slachtoffer van het wrede geweld van hun vader, maar hebben dit op verschillende manieren beleefd. Avasthi beschrijft hun ervaringen op hele levendige wijze door precies genoeg details te gebruiken:

‘Ik zie mijn handen trillen en hou mezelf voor dat dit het moeilijkste moment is om het te zeggen, dat het daarna makkelijker wordt, dat mijn gezicht niet meer vuurrood zal worden en mijn keel niet meer dichtgesnoerd zal zitten, dat leugens breedsprakig zijn en dat de waarheid maar één woord nodig heeft.’

Actie-reactie
Avasthi vertelt het verhaal vanuit het perspectief van Jace, die zo nu en dan terugblikt op gebeurtenissen uit het verleden. Hierdoor krijgt de lezer meer inzicht in het geweld dat hen is aangedaan en maakt de schrijfster voelbaar hoe Jace het ervaren heeft om in de steek gelaten te worden door zijn oudere broer.

De gewelddadige scènes zijn spannend, maar soms zo akelig dat je er liever overheen leest. De jongens zijn gevormd door hun verleden. Elke reactie heeft een natuurlijke tegenreactie, zowel fysiek als verbaal. De broers hebben technieken aangeleerd om zichzelf te beschermen:

‘Christian zag het niet aankomen. Zijn hoofd sloeg naar achteren toen pap hem een dreun gaf, en omdat Christian nog niet gewend was klappen te krijgen, ging hij tegen de vlakte en smakte met zijn hoofd op de grond. Vechtkundeles 6: om het risico op een hersenschudding te beperken, moet je je kin tegen je borst gedrukt houden als je valt.’

Reflectie
Zonder moralisme, maar juist met nuchtere relativering behandelt Avasthi een zwaar thema. De broers maken beiden een grote ontwikkeling door, waar de lezer getuige van is. De vrouwen in het verhaal hebben hierin een belangrijke functie. Direct of indirect bieden zij de jongens de nodige reflectiemiddelen om hun leven weer op de rails te krijgen. Deze gesprekken geven het drama een kader en maken het inzichtelijk, zonder afbreuk te doen aan de emotionele strijd die de jongens leveren.

Het debuut van Avasthi is van grote kwaliteit. Split is een aangrijpend verhaal, maar met een perfecte balans tussen emotioneel drama en nuchtere reflectie. Haar behandeling van de thematiek maakt haar tot een veelbelovend schrijfster binnen de Young Adult literatuur.

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

Fallen in love van Lauren Kate is een romantisch tussendoortje voor de fans

donderdag, mei 3rd, 2012

Voordat het vierde en laatste deel (Extase) van de populaire Young Adult-serie Fallen verschijnt, komt Lauren Kate met een romantisch tussendoortje voor de fans. In vier korte verhalen vertelt ze in Fallen in love met veel passie de liefdesverhalen van de belangrijkste personages uit de serie in het sprookjesachtige Middeleeuwse Engeland.

In Kwelling is Luce naar het verleden gereisd om op zoek te gaan naar een manier om de vloek te verbreken die de liefde tussen haar en Daniël onmogelijk maakt. De gevallen engelen en haar beste vrienden Miles en Shelby gaan haar in Passie achterna. Fallen in love speelt zich af tijdens hun zoektocht naar Luce. Alle figuren belanden in een Middeleeuws stadje waar een Valentijnsfeest gevierd gaat worden. Daar zullen ze hun oude liefde terugvinden of nieuwe liefde ontdekken.

De kleur van de liefde is..
Soms komt liefde onverwacht. Soms blijft die onbeantwoord. Soms is liefde verboden en soms is het voor eeuwig. Dat zijn de uitgangspunten van de vier liefdesverhalen in Fallen in love. Ieder verhaal heeft zijn eigen kleur, wat voor prettige variatie zorgt voor de lezer. Een aantal van de belangrijkste personages in de serie krijgt de kans om zijn verhaal te vertellen. Hierdoor krijgt de lezer een kijkje in hun gedachten en kom je nieuwe dingen over deze personages te weten, bijvoorbeeld dat Arianne een verboden en vrouwelijke liefde heeft en dat Roland zich in zijn vorige leven als ridder voordeed.

In het Middeleeuwse Engeland is de liefde tussen Miles en Shelby nog voorzichtig en aftastend. De gesprekken zijn nog wat schuchter en er is weinig fysiek contact. Dit vormt een mooi begin van het boek. Daarna volgt het verhaal van Roland, wat meer bedacht overkomt. Als ridder offert hij zichzelf op voor het geluk van zijn geliefde. Ariannes liefde voor de vrouwelijke demon Tessriël in het derde verhaal heeft veel passie en is gewelddadiger.

Kate bouwt de passie steeds verder op en eindigt het boek met de enige Valentijnsdag die Luce en Daniël ooit met elkaar gedeeld hebben. Voor veel fans zal dit verhaal het hoogtepunt zijn, omdat de serie om deze liefdesgeschiedenis draait. De passie tussen Luce en Daniël valt echter een beetje in het niet bij die van de vurige Arianne. Luce en Daniel gedragen zich braaf volgens de etiquette, wat minder spannend is.

Verwachte extase
Eén belangrijk personage - Cam - komt wel even terug in verschillende verhalen, maar krijgt niet de kans om zijn liefdesverhaal te vertellen. Als lezer ben je benieuwd naar zijn perspectief. Zijn hart is ooit gebroken en hij schijnt ook interesse te hebben in Luce. De schrijfster lijkt de lezers hiermee aan het lijntje te willen houden, waardoor ze de spannende verwachting naar de ontknoping in Extase verhoogt.

Het boek eindigt met een speciale voorpublicatie van Extase die deze zomer verschijnt. Dit versterkt het idee dat Fallen in love een tussendoortje is om de fans warm te houden voor de liefde van Luce en Daniël. Kate is hierin geslaagd en heeft de lezer een kijkje gegeven in de wereld van andere belangrijke personages, maar wekt ook de verwachting dat er nog spannende dingen gaan gebeuren.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

De Groningse nacht van de filosofie was een groot succes.

donderdag, mei 3rd, 2012

Al jaren is april de Maand van de Filosofie met door het hele land allerlei filosofische activiteiten. Hoogtepunt hiervan is de Filosofie Nacht in Amsterdam. Dit jaar werd voor het eerst ook in het hoge noorden een soortgelijk evenement georganiseerd. De eerste Groningse nacht van de filosofie vond plaats op 26 april in ForumImages en was compleet uitverkocht. Zo’n 400 belangstellenden dromden samen en schuifelden afwachtend naar een van de drie zalen met uiteenlopend programma.

Wij zijn niet ons brein
De grootste zaal zat al vroeg overvol voor Bert Keizer, de schrijver van het Maand-van-de-filosofie-essay Waar blijft de ziel?. Keizer betoogde dat de hardnekkige illusie ‘wij zijn ons brein’ aantoonbare onzin is. Er werd, ondanks het serieuze onderwerp, veel gelachen om zijn ironische grapjes en stellige enthousiasme. De sfeer werd ernstiger toen Ton Derksen en Hans Harbers spraken over de vraag wat een wetenschapsfilosoof in het strafrecht te zoeken heeft. De slotdiscussie was helaas erg kort in verhouding tot de uitgebreid en ietwat lijzige individuele betogen waardoor het geen duidelijk geheel werd.

Tussen de programmaonderdelen door draaide DJ Jeroen van der Mark hippe plaatjes die aansloten bij de onderwerpen van de nacht. De mensen stommelden roezemoezend naar de bar of wisselden van zaal. Verlaten jassen bezetten vele schijnbaar lege stoelen waardoor voor degenen die nog geen zitplaats veroverd hadden, dit voorlopig nog onmogelijk bleef.

Wachten op geluk
De wat scheve verhouding tussen de grootte van de drie zalen had tot gevolg dat het publiek voornamelijk in de grootste zaal bleef. Een uitstapje buiten deze zaal had een grote teleurstelling tot gevolg. Toen Coen Simon kwam vertellen over zijn laatste boek Wachten op geluk was de zaal razendsnel stampvol, waarna de deur helaas gesloten werd en de enkele laatkomers slechts nog konden wachten op geluk.

Gelukkig waren ook in de kleinere zalen boeiende sprekers met geïnteresseerd publiek. Er werd onder meer over populaire cultuur filosofisch gesproken. Zo nam René Boomkens de tv-serie Mad Men onder de loep, Peter Timmermans analyseerde op filosofische wijze de ‘knuffelpsychopaat’ Dexter en Katherine Gardiner stelde bij de serie Breaking Bad de vraag: ‘kan een goed mens slecht handelen?’.

‘Have a break, have a poem’
De kleinste zaal bevond zich achter een gesloten deur die kort van tevoren werd geopend voor een beperkt aantal mensen. Mysterieuze achtergangetjes leidden de nieuwsgierigen naar een schimmelig maar knus en artistiek ingericht kelderzaaltje. Hier ontving onder andere Rense Sinkgraven zijn publiek, met wie hij zijn mooie geïmproviseerde bloemlezing met de titel filosofie in poëzie las. Enthousiast hield hij een ‘have a break, have a poem’ op locatie, waarin de filosofie poëtisch verborgen bleef.

De tijd
Een bevlogen gesprek tussen Marli Huijer en Jan-Willem Romeijn over de tijd boeide wederom een groot publiek. Huijer beschouwde de tijd vanuit een sociaalwetenschappelijk perspectief, als een product van sociale en economische ontwikkeling. Daartegenover betoogde Romeijn het natuurwetenschappelijk perspectief. De tijd was veel te snel voorbij waardoor de discussie spijtig genoeg plomp werd afgekapt en de toeschouwer werd achtergelaten met een open einde.

De avond werd op een originele manier schaterend afgesloten met humoristische filosofische strips van Barbara Stok en de goochelende filosoof Tilman Andris. Andris wist de zaal totaal te verbluffen met zijn verwonderende trucs. Het was een vermakelijke nacht met interessante sprekers. Wel was er wat te weinig ruimte voor het publiek, dat wellicht interactiever betrokken had kunnen worden in het programma. Het was een zeer geslaagde eerste Groningse Nacht van de Filosofie en het zal hopelijk niet de laatste zijn.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Reportage | No Comments »

Open Stad verzamelt onnodige details

donderdag, mei 3rd, 2012

In Open Stad van Teju Cole lopen we mee met Julius, een uit Nigeria afkomstige arts-assistent in de psychiatrie. Julius wandelt door New York en Brussel. Deze wandelingen zijn een confrontatie met verschillende mensen en ideeën die Cole tot in detail beschrijft. Open Stad is weldoordacht, maar mijmert veel en langdurig. De moeite van het lezen wordt niet altijd beloond.

Feiten
Teju Cole is naast schrijver ook kunsthistoricus en fotograaf. In Open Stad zijn deze invloeden duidelijk merkbaar: hoewel het verhaal een arts-assistent in de psychiatrie beschrijft, is het doorspekt met cultuurhistorische kennis. Hoofdpersoon Julius somt tijdens zijn wandelingen moeiteloos gedetailleerde feiten op over de kleinste en meest gevarieerde onderwerpen. Zo weet hij bijvoorbeeld met naam en nummer alles te vertellen over Belgische politiek en oude schilderkunst.

Open Stad is hierdoor een verzameling van de meest uiteenlopende feitjes die niet altijd even noodzakelijk zijn. Julius is soms ongeloofwaardig door zijn onmogelijk grote feitenkennis. Zijn ellenlange beschouwingen kunnen ook behoorlijk op de zenuwen werken. Hij doet soms denken aan een wetenschapper zonder relativeringsvermogen, die nog geen kop koffie op kan pakken zonder erop te reflecteren. Alles betekent te veel in deze roman.

Fotografie
Ook in de schrijfstijl van de auteur is deze mijmerende houding terug te vinden. Cole beschrijft de omgevingen en de mensen tot in het detail, alsof elke situatieschets een foto is waar hij dagenlang naar heeft gekeken. Dit leest niet altijd even prettig, maar ook hier wordt duidelijk dat de auteur een hele precieze verteller is. Zijn zinnen zijn lang en beeldend, met een duidelijke voorliefde voor bijvoeglijke naamwoorden. Coles fotografen-oog is dan ook duidelijk aanwezig in deze hyper-genuanceerde schrijfstijl:

‘Vaak, als ik de lucht afzocht, zag ik alleen maar regen, of de vage condensstreep van een vliegtuig die het uitzicht in tweeën deelde, en ergens in mijn achterhoofd ontstond dan de twijfel of die vogels, met hun donkere vleugels en keeltje, hun fletse lijfje en hun onvermoeibaar kloppende hart, wel echt bestonden.’

Ideeënroman
De overdaad aan details en verhalen maakt Open Stad af en toe tot een wat gekunsteld boek. Hoofdpersoon Julius mist soms relativeringsvermogen, waar de auteur vaak juist een bijvoegelijk naamwoord te veel heeft. Coles ideeën zijn over het algemeen wel interessant: de thema’s die hij aansnijdt zijn actueel en, net zoals zijn feitenkennis en schrijfstijl, zorgvuldig beschreven. Open Stad beschrijft kortom noodzakelijke gedachten met onnodige details. Per hoofdstuk verschilt echter of het de moeite loont: je moet er maar net zin in hebben.

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie, Site | No Comments »

In De maagd Marino liggen dader en slachtoffer dicht bij elkaar

woensdag, mei 2nd, 2012

De maagd Marino is een roman die insloeg als een bom. Net als het werkelijke verhaal waar de roman op gebaseerd is, leverde de publicatie veel geschrokken reacties op. Auteur Yves Petry las in de krant het verhaal van twee mannen, die elkaar ontmoetten op het internet en van wie de een zich vrijwillig, gedeeltelijk, liet opeten door de ander. Met behulp van het perspectief zorgt Petry er voor dat de lezer zich kan inleven in zowel dader als slachtoffer.

Petry baseerde zich op slechts één krantenartikel, waarna hij zich volledig afsloot voor verdere berichtgeving over de moord. De maagd Marino is niet een complete navertelling van het werkelijke verhaal. De auteur heeft zijn eigen invulling gegeven aan het thema van kannibalisme. De roman gaat namelijk niet over het opeten van een mens door de mens, maar over het waarom. Bruno Klaus beseft op een gegeven moment dat het doel in zijn leven is om te sterven en bij toeval stuit hij op Marino. Ze beginnen een vreemde, seksuele relatie, waarbij Bruno langzaam zijn plannen uit te doeken doet voor Marino die raar genoeg instemt met zijn ideeën. Marino zal eerst Bruno’s geslachtsdeel afhakken en hem daarna vermoorden.

Ontluisterend en verwarrend
De roman opent midden in de misselijkmakende scène van de dood van Bruno Klaus. Bruno heeft besloten dat voordat hij sterft, zijn penis afgesneden moet worden. Het beeld van Bruno met zijn onderbroek op zijn knieën is erg ontluisterend, maar ook de vastberadenheid waarmee Marino zijn klus klaart brengt de lezer in verwarring. Welke man, of welk mens, laat zich nu overhalen om een dergelijke daad van zelfverminking en uiteindelijk moord uit te voeren?

De moord wordt beschreven vanuit een afstandelijk perspectief, alsof het is opgenomen en anderen beschrijven wat er te zien valt op de film. Vanaf pagina vijftien maak je plotseling kennis met deze verteller, die zich vanuit het niets begint te bemoeien met de handelingen van Marino. De lezer wordt opgeschrikt uit zijn afschuw en moet door de dwingende schrijfstijl van Petry beginnen met analyseren. Wie is dader, wie is slachtoffer?

Kannibalisme
Tegen het einde van de roman dringt het pas tot de lezer door dat het niet Bruno’s bedoeling was om van zijn dood een kannibalistische daad te maken. Petry weet de lezer totaal in verwarring te brengen door de volgende zinnen: “Op een gegeven moment deed Marino me een voorstel waarvan later zou worden beweerd dat het van mij kwam. […] De ijdeltuit in mij voelde zich gevleid bij de gedachte dat mijn mooie, harde billen […] zo onweerstaanbaar waren dat een ander ze letterlijk wilde opeten.

Marino wil graag de billen van Bruno opeten en deed dit ook, maar hij schuift zijn daad tijdens zijn proces af op Bruno zelf. Zonder dit element had de moord mensen veel minder geschokt. Moorden zijn inmiddels dagelijks kost door de reikwijdte van de massamedia, maar kannibalisme is extremer en schokkender.

Petry maakt gebruik van het perspectief om de lezer tot in het uiterste te laten nadenken over de schuldkwestie en slaagt hier ook in. Hij dwingt de lezer om naar binnen te keren en zijn eigen gevoelens over de kwestie te onderkennen. Wat vind je erger: de drang naar de dood van Bruno, of de kannibalistische neigingen van Marino?

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

« Older Entries |