Een vergeten jeugd, een spoorloze moeder en een zoektocht die nergens toe lijkt te leiden. In Anneloes Timmerijes nieuwste roman De grote Joseph gaat Lila Beck op zoek naar haar verdwenen moeder. Een prachtig boek dat niet neigt naar pretentieuze sentimentele uitspattingen, maar de kern van verdriet keihard treft.

Op de dag dat Lila Beck 25 jaar wordt, verdwijnt haar moeder Carine spoorloos. ‘Dood door verdrinking’ luidt het politierapport, maar Lila voelt dat er iets niet klopt. Het steeds groter wordende verdriet knaagt en op een dag besluit ze dat het zo niet langer kan; ze start haar eigen zoektocht.

Het spoor leidt naar Frankrijk, de plek waar Carine jarenlang woonde. Ze pakt haar koffers en reist naar het dorpje. Haar oom Joseph woont hier nog steeds, maar meer dan zelfverzonnen woorden laat hij niet los. Ook vanuit de zwijgende plaatselijke gemeenschap krijgt ze geen antwoorden. Iedereen kijkt de andere kant op en zwijgt. Weer lijkt het spoor dood te lopen, totdat Lila soeur Elodie ontmoet.

Anneloes Timmerije en Anna Enquist
Ergens doet de schrijfstijl van de auteur denken aan de stijl van Anna Enquist. Net als Enquist richt Timmerije zich sterk op zintuiglijke omschrijvingen. Lila ‘ziet’ dingen. Zo doorziet zij mensen voordat ze hen daadwerkelijk heeft gesproken. Ook weet Timmerije op meesterlijke wijze sfeerimpressies op papier te zetten. Geen detail blijft onbenoemd: een liederlijk beeld ontspruit voor de ogen van de lezer.

Een andere overeenkomst tussen Timmerije en Enquist is dat ze beiden afstand scheppen tussen hoofdpersoon en lezer. Ze gebruiken emotie als kern van hun verhaal, maar laten de personages niet zwelgen in zelfmedelijden. De sterke hoofdpersonen benoemen het verdriet, maar gebruiken het vervolgens ter versterking van het eigen karakter. Niks geen sentimenteel gedoe voor Timmerije, slechts de rauwe werkelijkheid.

Nuchterheid viert hoogtij
Het behoud van afstand tot de lezer is vooral te danken aan de nuchtere insteek van de auteur. Dit spat van de bladzijdes af. Timmerijes korte zinnen en verwarde schrijfstijl vormen een combinatie die het karakter van het personage onderschrijven. Hoe paradoxaal het ook klinkt, die nuchtere kijk op emotie trekt de lezer juist in het verhaal. Het heeft iets kinderlijks, iets aandoenlijks. Je snapt dat Lila zich niet helemaal blootgeeft en respecteert haar des te meer.

Timmerije – of eigenlijk Lila – wordt snel afgeleid. Ze springt van de hak op de tak. Net als ze een tip van de sluier oplicht, klapt het gordijn weer dicht. Dit kan irritant zijn, maar al snel beseft de lezer dat dit slechts een afspiegeling is van Lila’s karakter: ze leeft in een onwerkelijke rouwdroom, waaruit ze niet kan ontsnappen. De enige manier om het leed onder ogen te zien, is door zich over te geven aan de dagelijkse beslommeringen.  Zodra een beetje verdriet op komt zetten, springt Lila direct over op dagelijkse dingen zodat ze de feiten niet onder ogen hoeft te komen.

“Arthur Grumiaux’s viool scheurde de tranen uit mijn ogen. De advertentie stond een dag later in de krant, in plaats van kaarten.”

De kracht van verdriet
Je voelt als lezer het constante gevecht dat Lila voert tegen de tranen, je weet dat Lila jou als lezer nog te weinig vertrouwt om je deelgenoot te maken van haar gevoelens. De enige manier om Lila’s vertrouwen te winnen – en dat wil je – is door verder te lezen. Timmerije geeft je er zoveel voor terug: prachtige karakterschetsen en een grondig kijkje in het hart van rouw. Ze is een observator pur sang. Gaandeweg opent Lila haar ziel voor de lezer en pas dan besef je hoe groot de kracht van verdriet kan zijn. De grote Joseph is een absolute aanrader.

14-06-2010