De historische roman Alexine vertelt het verhaal van Alexandrine Tinne (1835-1869), de tamelijk onbekende Nederlandse avonturierster. In haar debuut voert schrijfster Pauline Vijverberg de lezer mee naar het warme Afrika. Eenmaal begonnen aan het boek is er geen weg meer terug en blijkt dat het avontuur ook een donkere kant heeft.

Wat doe je als je een meisje van eenentwintig bent en een van de rijkste erfgenamen van Den Haag? Dan ga je in ruisende rokken naar chique feestjes, behangen met juwelen. Maar de negentiende-eeuwse Alexine Tinne ruilt de banketten liever in voor reizen. Nadat haar vader is overleden, verkent ze samen met haar moeder Henriëtte alle uithoeken van Europa. Zodra ze eenmaal voet op Afrikaanse bodem heeft gezet, is ze verkocht. Zonder het – in die tijd gebruikelijke – gezelschap van mannen, bereizen moeder en dochter delen van Afrika waar geen Europeaan eerder was geweest.

Op de eerste bladzijde trekt Vijverberg je direct op de boot die afreist naar Egypte. Ze laat je pas weer gaan als de bestemming is bereikt. Vanwege Alexines passie voor het nog te ontdekken land, speelt het grootste gedeelte van het boek zich op het Afrikaanse continent af. De auteur woont in Johannesburg en reisde in 1990 samen met haar man vanuit Nederland met twee Peugeots door de Sahara naar Niger. Niet voor niets stelt ze in het nawoord dat Alexines’ stem is gemengd met die van haarzelf.

Wie voor het lezen van dit boek niets wist over Alexine Tinne, kan zich na het sluiten ervan een goed beeld vormen van het milieu waarin het Haagse meisje verkeerde. Tijdens het reizen komt ze in contact met wereldberoemde ontdekkingsreizigers als Richard Francis Burton, John Hanning Speke en James Augustus Grant. Het enige personage dat niet heeft bestaan is Daniël, Alexines grote liefde. Wellicht dat dat zijn teruggetrokken rol in het verhaal verklaart. Vijverberg probeert namelijk wel de feiten te laten kloppen.

Vijverberg is gefascineerd door de ondernemende Alexine, maar belicht haar gedrag ook meermalen door de ogen van mensen die daar nadeel van ondervinden. Het belangrijkste ‘slachtoffer’ is haar tante Addy, die het aristocratische milieu niet kan missen en dat niet voor zich kan houden. Ook de Afrikaanse bevolking lijdt onder het drammerige karakter van deze Hollandse ontdekkingsreizigster.

Ze waren gewend in alle comfort te reizen en hadden ieder twaalf dragers nodig. [...] Het stoorde Henriëtte en Alexine niet dat de dragers op hun schouders wonden kregen van de zware last. De wonden trokken vliegen aan, maar de twee vrouwen waren meedogenloos geworden en sloegen de dragers als ze niet hard genoeg opschoten.

Dat Alexine later op haar reis een aantal slaven vrijkoopt, maakt haar wat minder meedogenloos, maar het geschommel in haar karaktereigenschappen blijft niet tot deze passage beperkt. Ondanks dat Alexine een hekel heeft aan de verplichte dinertjes en welgemanierdheden, loopt ze ook in Afrika in chique jurken. Ze gaat weliswaar als een man op een kameel zitten, maar laat zich net zo makkelijk tillen door een aantal van haar dragers.

Die wisseling tussen de avontuurlijke droomster met idealen en het arrogante en verwende kind is verwarrend en maakt het moeilijk om als lezer echt in haar huid te kruipen. Daardoor blijft er een afstand bewaard zoals die gebruikelijk is in de adellijke kringen van die tijd. Toch begrijp je de wilskracht en het verdriet van deze jonge ontdekkingsreizigster en blijven haar avonturen nog lang naspoken in je hoofd. Dit debuut vraagt om méér!

10-03-2010