In Stad tussen Verlichting en Romantiek probeert schrijfster Lies Ast-Boiten een complete cultuurgeschiedenis te schetsen van de stad Groningen tussen ongeveer 1780 en 1850. Het mist echter helaas de levendige stijl en verbeelding die kenmerkend zijn voor de romantiek.

Terug in de tijd
Het is 1789. In Frankrijk breekt de Revolutie uit. Onder de vlag van gelijkheid, vrijheid en broederschap beleeft de Verlichting zijn hoogtepunt. De Franse overheersing in Europa neemt daarna langzaam af. Ook Nederland wordt onder koning Willem I een eenheidsstaat. Op het gebied van cultuur veroorzaakt dit een verschuiving van het Franse Classicisme en de Verlichting naar de door Engeland en Duitsland geïnspireerde romantiek. Fantasie en gevoel verstoten langzaam de rede.

In Stad tussen Verlichting en Romantiek kijkt Lies Ast-Boiten welke gevolgen dit alles had voor de stad Groningen tussen 1780 en 1850. Zij gaat terug in de tijd. Daarvoor heeft ze de leescultuur, de Nutsdepartementen, de genootschappen, het muziek- en toneelleven en de Groninger schrijvers uit deze tijd onderzocht.

De boeken ingedoken
Ast-Boiten studeerde Geschiedenis en Kunstgeschiedenis en werkte als conservator van de historische afdeling van het Groninger Museum. Voor dit boek heeft zij gekozen voor de academische aanpak. Ze verantwoordt haar onderzoek tot in de kleinste details, spreekt geregeld haar twijfels uit over (het gebrek aan) oude bronnen en is niet vies van universitair taalgebruik. Dit is te zien in een zin als deze: “In dit klimaat gedijde het radicale denken van de Franse emigré Pierre Bayle die een strikte scheiding van wetenschap en religie voorstond en van Baruch Spinoza en volgelingen.”

Op bladzijde vijftig zitten we al op 101 eindnoten. Dit aantal is aan het eind van het boek, bladzijde 321, uitgegroeid tot 586 aantekeningen, verwijzingen en verantwoordingen. Niet alleen deze noten vertragen het lezen. Ast-Boiten gebruikt ook veel opsommingen. In het derde hoofdstuk bijvoorbeeld onderzoekt zij de leescultuur van de Groningers aan de hand van hun bibliotheken. Wat volgt is niet een levendige beschrijving van een advocaat als Tonco Modderman op basis van zijn boeken. Nee, wat volgt is een gortdroge opsomming van de inhoud van zijn boekenkasten compleet met wat achtergrondinformatie over de schrijvers en jaartallen.

Stad tussen Verlichting en Romantiek wordt uitgegeven als onderdeel van de Groninger Historische Reeks. Een serie van wetenschappelijke boeken over de geschiedenis van de stad en regio. Het wetenschappelijk karakter is echter nog geen excuus om het boek minder toegankelijk te maken. De afbeeldingen bijvoorbeeld die nu los naast de tekst staan, kunnen meer opgenomen worden in de tekst.

Ast-Boiten bereikt met haar academische aanpak dat Stad tussen Verlichting en Romantiek meer aan te raden is als naslagwerk. Een boek om mee terug te reizen in de tijd om een beter beeld te krijgen van Groningen tussen 1780 en 1850 is het niet. Het mist helaas de verlevendiging en verbeelding die kenmerkend zijn voor de romantiek.

22-02-2012