“Als ze maar het gevoel krijgen dat de zinnen door de dans zijn aangeraakt, dan ben ik meer dan tevreden”, vertelt Christiaan achter in het boek De etaleur. Voor dit boek, dat Weijts schreef in opdracht van het Nederlands Danst Theater ter ere van hun 50- jarige bestaan, heeft hij zich laten inspireren door de kunst van het dansen. De etaleur leest als een dansvoorstelling met diepgaande monologen.

Victor Zuid is aangenomen als etaleur bij Cocagne. Als blijkt dat dit project nog het enige doel in zijn leven is, staat Victor op instorten. Hoofdpersoon Victor wordt gekarakteriseerd door zijn out-of-the-box gedachten over de maatschappij en het lot. Het lot is volgens Victor een aaneensluiting van toevalligheden. De maatschappij noemt hij de zwerm: de mensen in de maatschappij leven volgens hem in een constante sleur.

“Over de hele wereld horen vrijwel alle mensen aan het begin van hun werkdag hetzelfde deuntje waarmee Windows opstart,” denkt Victor. “Ze gebruiken gedurende de dag dezelfde programma’s – Word, Outlook, Excel – lezen ‘s avonds dezelfde boeken en kijken naar het wereldnieuws op eenvormige zenders, met dezelfde headlines onderaan in beeld, naast een vakje met de beurskoers. Je vraagt je af waarom nog zoveel mensen nodig zijn, als ze toch allemaal dezelfde ervaringen hebben.” Dit soort gedachten brengen het boek dicht bij de realiteit.

Na de breuk met zijn vriendin Hella wordt Victor het huis uitgezet. Nu hij geen plaats meer heeft om te slapen, gebruikt hij het warenhuis Cocagne als verblijfplaats. Tijdens één van zijn nachtelijke rondes door het warenhuis betrapt Victor op heterdaad de milieubelangenorganisatie Paint It Green (P.I.G.) wanneer ze de ramen van Cocagne groen willen schilderen. P.I.G. verdenkt Cocagne ervan de wapenhandel in derde wereldlanden te financieren. Wanneer Victor erachter komt dat het Vita, zijn jeugdliefde, is die de ramen groen wil verven, verandert zijn blik op zichzelf en het lot.

Wat bijblijft, zijn de vragen die het boek oproept. Weijts legt de lezer een mysterie voor: “Er zijn werelden waarvan jullie weten dat jullie ze niet kennen, en die waarvan jullie niet weten dat jullie ze niet kennen” en legt dit vervolgens in het volgende hoofdstuk uit. Weijts houdt deze manier van de ontrafeling van het mysterie het hele boek aan: hij legt het mysterie eerst in de derde persoon aan de lezer voor, om vervolgens de uitleg te geven in de ik-vorm.

De etaleur draait niet om de opdracht die Victor bij Cocagne vervult, maar om de groei die Victor doormaakt. Victors gedachten en de wereld die hierdoor tot leven gewekt wordt, roepen veel vragen op. De etaleur is een boek van het hier en nu. Het verhaal is verzonnen, maar de inhoud is realiteit. Weijts heeft een boek geschreven dat de lezer iets geeft om over na te denken.

04-02-2010