Muzikant en theatermaker Tjerk Ridder (1973) maakte in 2010 een grensverleggende reis met een caravan. Niet zomaar een caravan, maar eentje zonder auto ervoor. Het doel: al liftend met de caravan van Utrecht naar Istanbul (Turkije) reizen. Onderweg vroeg Ridder wildvreemde Europeanen of de caravan een paar kilometer aan hun trekhaak mocht hangen. Uit die speurtocht is nu een schitterend boek voortgekomen, met foto’s en verhalen én een DVD met liedjes en filmfragmenten.

Tijd voor een boek
Eerder maakte Tjerk Ridder op basis van zijn caravanavontuur de muzikale theatervoorstelling Trekhaak Gezocht: Een Theatrale Road Movie. Deze voorstelling maakte afgelopen zomer een festivaltour en speelde onder andere op Lowlands en Noorderzon. Maar het reisavontuur moet zo veel verhalen en inspiratie hebben opgeleverd, dat Ridder er met gemak ook nog een boek uit kon halen. Acht landen, 3.700 kilometer en 53 liftritten waarin de Europese Culturele Hoofdsteden van 2010 (Essen, Pécs, Istanbul) ankerpunten waren: dat leverde veel anekdotes op.

Het boek Trekhaak Gezocht!: Liften met een caravan – langs Europese dromen en grenzen is een multimediaal reisverhaal waarin beknopt en persoonlijk verslag wordt gedaan van de reis, van begin tot eind, met ups en downs. Bevriend journalist Peter Bijl (1979) heeft Ridder bijgestaan; bij zowel het maken van de reis als het vervaardigen van dit boek. De tekst is grotendeels gebaseerd op blogberichten die Ridder en Bijl onderweg hebben geschreven. Deze verhalen zijn herzien en bewerkt en aangevuld met de verhalen van liftgevers. De route en de plaatsen waar verhalen zich afspelen zijn met behulp van een uitklapbare kaart te volgen. Handig, zo’n minicursus topografie van Oost-Europa.

Dromen en grenzen
Het (kunst)project Trekhaak Gezocht! was niet alleen een letterlijke zoektocht naar een trekhaak voor de caravan, maar ook een klein onderzoek naar gastvrijheid en welwillendheid in Europa. Met als motto: ‘Je hebt anderen nodig om verder te komen’. Net als de reis zelf is het boek opgedeeld in twee delen: DROMEN gaat over de winterreis tussen Utrecht en Pécs (Hongarije), en GRENZEN over de zomerreis tussen Pécs en Istanbul (Turkije). Het eerste deel benadrukt de droom van Tjerk Ridder en de reden waarom de reis gemaakt moest worden: je moet zelf je dromen achterna, anderen kunnen dat niet voor je doen.

Het is deze persoonlijke, intieme insteek die het boek een hart geeft en de lezer deelgenoot maakt. Ridder laat de lezer ruiken aan zijn eigen avontuur en de vreugde en tegenslagen die daarmee gepaard gingen. Het stilstaan, de afwezigheid van hulp, de eenzaamheid, de kwetsbaarheid en het afhankelijk zijn van anderen. Maar, als de hulp wél kwam, was er ook hartelijkheid, goedheid en vriendschap. De ene dag legde hij honderden kilometers af, maar net zo makkelijk stond hij dagenlang in de kou.

We zijn allemaal onderweg
De reis die Ridder vanuit zijn sympathieke onbevangenheid maakte, is een schitterende metafoor voor het leven zelf. Ook de maatschappelijke lading ervan, waarbij Oost-Europese grenzen worden overwonnen en verbindingen tussen verschillende culturen worden gelegd, maakt dit boek tot een waardevol cultureel product. In de verhalen worden thema’s aangesneden die zelfs van betekenis zijn als het gaat om (Europese) politiek. Voor een deel draaide de reis namelijk om het vertrouwen van de vreemdeling, waarbij niet alleen Ridder een vreemdeling voor de (potentiële) liftgever was, maar andersom natuurlijk ook.

“Eenzaamheid en cynisme liggen snel op de loer en kunnen het leven schijnbaar nutteloos maken,” schrijft Ridder in het nawoord. Voor mensen die er graag een positief beeld aan Europa en de Europese mentaliteit aan overhouden, is dit boek een waar cadeau.

07-09-2011