Het zal je maar gebeuren; na jaren van onderzoek, overleg, nachtelijk gezwoeg en correctierondes wordt je uiteindelijke tekst afgekeurd. Marcel Metze moet na de gerechterlijke uitspraak tandenknarsend toezien hoe zijn manuscript verminkt en verwrongen ter wereld zal komen. Hij zou een boek schrijven over het interne veranderingsproces bij Rijkswaterstaat in de afgelopen jaren, maar wat begon als een lucratieve opdracht veranderde in een nachtmerrie. Bert Keijts, directeur van Rijkswaterstaat, heeft alles in de strijd gegooid om te voorkomen dat de eindversie ongekuist gepubliceerd wordt.

Rijkswaterstaat heeft Metze expliciet gevraagd om een openhartig relaas dat de lezer inzicht geeft in de keuzes die zijn gemaakt. Daarmee heeft het overheidsorgaan aan Metze een spiegel gevraagd, maar nog nauwelijks vingen ze een glimp op van het beeld of de spiegel werd door de opdrachtgever zelf aan stukken gesmeten. Elegant kritiek of commentaar ontvangen is niet iedereen gegeven!

Waarom heeft Rijkswaterstaat, als het liever een zachtroze gekleurde versie van de werkelijkheid had willen publiceren een gerenommeerde onderzoeksjournalist als Metze ingehuurd? Een historicus bovendien, van wie je mag verwachten dat hij de zaken in geschiedkundig perspectief plaatst, voor nog meer begrip van de lezer.

Metze’s opdracht was: een leerzame, prikkelende beschrijving van het veranderingsproces te geven. Maar wat de een leerzaam vindt, is voor de ander belerend. Wat de een als prikkelend ervaart, gaat voor de ander ver over de grens. Abstracte begrippen kunnen bij verschillende personen volslagen andere associaties opwekken. Met dat principe spelen vele kunstenaars. Zij geven hun interpretatie van de werkelijkheid en prikkelen daarmee het publiek. Rijkswaterstaat heeft een kunstenaar ingehuurd, maar had wellicht beter voor een uitgekookte politicus kunnen kiezen: iemand met veel ervaring in compromissen en achterkamertjesoverleg had het wellicht gered om zowel een kraakhelder verhaal te schrijven, als de contractuele geheimhoudingsplicht te respecteren. Want dat was het addertje dat school in het contract.

Als ik Metze was, dan wist ik het wel. Tijdens de researchperiode voor ‘Veranderend Getij’ heeft hij niet alleen inzage gekregen in vele rapporten maar ook in ambtenarendagboeken. Met dat ongetwijfeld intrigerende materiaal schrijft hij in een ommezien een opzienbarende sleutelroman. Geen rechter die dit alom gerespecteerde literaire genre kan tegenhouden.