Ze staan in menig boekenkast om indruk te maken op het bezoek, maar naar de inhoud kan beter niet gevraagd worden. Om de bezitter van het klassieke werk niet meer met de mond vol tanden te laten staan, wanneer gevraagd wordt waar het eigenlijk over gaat, bespreken we tweewekelijks een klassieker uit binnen- of buitenland. Deze keer On the road van Jack Kerouac.

It changed my life like it changed everyone else’s” zei Bob Dylan over Jack Kerouacs On the road. De roadnovel van de in Canada geboren schrijver geldt voor een complete generatie nog altijd als een ongeëvenaarde klassieker. Honderden, misschien wel duizenden hebben na het lezen de rugtas gepakt om liftend de wereld rond te trekken, op zoek naar vrijheid en ‘kicks’. Het boek is de bijbel van de Beat generation, de kleine maar invloedrijke groep ‘uitgesloten’ (beat) schrijvers in de jaren vijftig, met naast Kerouac onder meer Allen Ginsberg en William S. Burroughs.

In On the road reist hoofdpersoon Sal Paradise, meestal vergezeld door zijn onbetrouwbare boezemvriend Dean Moriarty meerdere malen van kust naar kust door de Verenigde Staten, op zoek naar ‘kicks’. Wat die kicks zijn laat zich makkelijk raden: drank, vrouwen en jazz muziek. Daarmee is direct het plot van het boek vertelt. Een duidelijk verhaal kent On the road niet, of het moet de terugkerende wens van Dean om zijn zwervende vader op te sporen zijn.

On the road is het mooist denkbare voorbeeld van het genre van ‘continuous writing’ (ook wel ‘spontaneous writing’ genoemd). Kerouac sloot zich op in zijn New Yorkse appartement, om onder invloed van drank en drugs, non stop te kunnen werken. Om ook niet te hoeven stoppen om een nieuw vel papier in zijn typemachine te stoppen, gebruikte hij rollen telexpapier. Het oermanuscript besloeg uiteindelijk een lengte van 36 meter.

Jack Kerouac schreef On the road in 1951, maar het duurde tot 1957 voor een uitgever erin geïnteresseerd was. In de tussentijd voerde hij verschillende wijzigingen door in het manuscript, maar nog steeds is het overduidelijk dat het boek grotendeels in één ruk geschreven is. Zoals de personages van staat naar staat en van stad naar stad rijden, zo ongestructureerd vliegt het boek van fragment naar fragment. Momenten van gelukzaligheid (door drank- en drugsgebruik uiteraard) worden afgewisseld met momenten van grote eenzaamheid en melancholie, vooral wanneer Dean zijn vriend Sal weer eens in de steek laat omdat hij naar één van zijn vele vrouwen gaat.

Het verhaal is autobiografisch. Kerouac zelf stond model voor Sal Paradise en in Dean Moriarty is Kerouacs beste vriend Neil Cassady te herkennen. Ook andere beat-schrijvers zijn terug te vinden in On the road. Het personage Carlo Marx is geïnspireerd op Allen Ginsberg en Old Bull Lee doet denken aan William S. Burroughs. Tussen 1947 en 1950 reisde Kerouac, vaak in gezelschap van Neil Cassady, kriskras door Amerika, met New York als uitvalsbasis. Ook in het boek komt het gezelschap tekens weer uit in the Big Apple, om telkens weer na een wild feest het oneindige Amerikaanse asfalt op te zoeken.

Mede door uitspraken als die van Bob Dylan heeft On the road een mythische status gekregen. Of een boek een leven kan veranderen is een vraag waarop waarschijnlijk nooit een antwoord zal komen. Laten we On the road liever beoordelen om wat het is: een unieke roadnovel over vriendschap en vrijheid, dat swingt als de jazz waarover het gaat.

16-10-2009