Geen betere vertellers dan Italiaanse eilandbewoners. In zijn nieuwe roman Terugkeer naar Baraule verheft de Sardijnse auteur Salvatore Niffoi het vertellen van verhalen tot grote kunst. Een bonte stoet Sardijnen trekt voorbij om hun versie van een legendarische familiegeschiedenis te vertellen. De een is nog onbetrouwbaarder dan de ander, maar vertellen kunnen ze allemaal.

De net gepensioneerde chirurg Carmine Pullana reist van het Italiaanse vasteland naar het Sardijnse visserdorp Baraule om de waarheid omtrent zijn afkomst te ontdekken. Het verhaal gaat dat hij kort voor zijn geboorte uit de baarmoeder is gesneden en aan de navelstreng de zee in is geslingerd. In het dorp gaat de aanwezigheid van de beroemde dokter als een lopend vuurtje en Pullana ontmoet verschillende nabestaanden van getuigen van het drama op het strand.

Zoals dat gaat met doorvertelde verhalen, is de scheidslijn tussen mythe en werkelijkheid niet helder te trekken. De getuigenissen van de eilandbewoners spreken elkaar vaker tegen dan dat ze elkaar versterken en laten Pullana in verwarring achter. Verschillende mogelijke vaders worden genoemd, en wie nu destijds de baby uit de buik heeft gesneden wordt ook niet opgehelderd.

De verhalen maken het boek al meer dan de moeite van het lezen waard, maar de grootste schoonheid van Terugkeer naar Baraule zit hem in de karakters van de dorpsbewoners en de manier waarop zijn hun verhalen vertellen. In Baraule lijkt geen normaal mens rond te lopen, de één is nog kleurrijker dan de ander. Een bonte stoet aan demente en incontinente nonnen, mismaakte drinkebroers en alcoholistische gekken trekt aan de lezer voorbij. En een verhaal vertellen kunnen ze allemaal.

Salvatore Niffoi bedient zich van heldere volzinnen, waarbij de lezer zich waant bij het haardvuur, luisterend naar de ontluisterende verhalen van de eilandbewoners, vol rancune en onverwerkt leed: “Het noodlot heeft ons, de Arrampiles, een loer gedraaid, geholpen door de heiligen en de carabinieri. Ik ben als laatste overgebleven en je ziet hoe ik eraan toe ben, mijn eigen schuld, maar ook van gemene mensen. Het stond daarboven zeker zo geschreven, de Hemelse Vader wilde ons zaad niet in omloop laten.”

Door het waarheidsgehalte van de verhalen te laten vertroebelen door alcohol, dementie en gekte, schept Niffoi een aangename verwarring. Die verwarring wordt versterkt door de verklaringen die de dorpsbewoners over elkaar afleggen: “Om me hier te kunnen opbergen hebben ze de gekste dingen over me verzonnen. Dat ik met een bijl rondliep, dat ik de vrouwen van anderen lastigviel, dat ik me naakt in de biechtstoel verstopte om kwezels de stuipen op het lijf te jagen. En het is ze ook al gelukt om mij binnen vier muren op te sluiten, dat smerige tevengebroed!” Met dat onderling moddergooien rekent Niffoi af met de cultuur van roddel en achterklap op Sardinië. De ondertitel van het boek luidt niet voor niets Een Sardijnse roman.

De kleurrijke personages, prachtige volzinnen én een buitengewoon interessant verhaal maken Terugkeer naar Baraule tot een schitterend boek. Salvatore Niffoi verstaat de kunst van het combineren van vorm en inhoud tot in de puntjes. Het is hoog tijd dat meer mensen kennis maken met deze Sardijnse verhalenverteller.

22-07-2009