In juni 2010 verscheen Mede namens mijn vrouw van Aliefka Bijlsma in de boekwinkels. In dit tragikomische relaas gaat het de 59-jarige consul-generaal Melchior niet voor de wind: zijn vrouw ligt met ME op bed en zijn ongedwongen werkwijze wordt gedwarsboomd door zijn starre rechterhand Tygo. In hartje Amsterdam sprak CultuurBewust.nl met Bijlsma over haar boek en haar leven.

In het rustige en ietwat chique café-restaurant Stanislavski zijn de belgeluiden van de trams op de achtergrond te horen. Schrijfster Aliefka Bijlsma zit achter een koffie verkeerd en een groot glas water en vertelt honderduit. “Ik schreef altijd al op de middelbare school. Wij hadden jaarlijks van die toneelvoorstellingen. Samen met twee vriendinnen heb ik een keer een theaterstuk geschreven voor mijn klasgenoten. Ik schreef ook liedjes en dagboeken. Ik was altijd wel met tekst bezig.”

Na haar studie Rechten in Amsterdam werkte ze een tijdje in de advocatuur. Toen werd ze ziek. “En dan dringt zich vrij snel de vraag op: vind ik dit eigenlijk wel leuk wat ik aan doen ben, wat wil ik nou met mijn leven? Ik dacht: ik vind schrijven eigenlijk wel het aller-leukst. Toen heb ik een tijd in de wetenschap gewerkt en wetenschappelijk geschreven, en van daaruit de sprong gemaakt naar creatief schrijven.”

De schrijfster is geboren op Curaçao en woonde als kind in De Fillippijnen, Engeland, Senegal en Ghana. Haar boeken zijn dan ook internationaal getint. Haar debuutroman Gezandstraald draait om haar geboorteland Curaçao. Mede namens mijn vrouw, Bijlsma’s tweede roman, speelt zich af in Rio de Janeiro.

Twee generaties
Als diplomatendochter was het voor Bijlsma niet moeilijk om stof te vinden voor Mede namens mijn vrouw. De roman schetst de overgang van de ‘oude’ diplomatengeneratie, die meer vanuit de losse pols werkt, naar de ‘nieuwe’, die zich strak aan de regels houdt. Melchior en Tygo fungeren als rolmodellen. Melchior houdt vast aan de ‘oude’ werkwijze en dit wordt hem fataal: door toedoen van Tygo wordt hij ontslagen.

“Mijn vader is recentelijk met pensioen gegaan. Ik zag in zijn omgeving heel veel mannen van zijn leeftijd worstelen met verlies van status en zag daar een bepaalde tragiek in. Ik vond die mannen aandoenlijk in hoe ze bezig waren met ‘keeping up appearances’, terwijl ze geen maatschappelijke rol meer hadden. Een vriend van mijn vader maakte een aantal vervelende dingen mee aan het einde van zijn carrière. Die waren zo tragisch, omdat hij niet zag dat hij het zichzelf had aangedaan. Dat vind ik een heel mooi gegeven: dat je op die leeftijd zo in je eigen gelijk kunt geloven, terwijl de hele wereld is veranderd.”

Omdat de jonge Tygo een regelpiet is, komt hij zeurderig over en botst zijn karakter met de ongedwongenheid van Melchior. “De machtswisseling tussen de generatie van de babyboomers versus de nieuwe manier van werken en denken, dat is vrij universeel. Dat zie je in de uitgeverswereld, in de advocatuur en in de wetenschap. De oude garde verdwijnt langzaam maar zeker van het toneel, maar ze hebben nog net de touwtjes in handen en dat geeft heel veel frictie met de Tygo’s van deze wereld. Die werken veel meer zoals mijn generatie het geleerd heeft: exact, precies en ambtelijk.” Bijlsma wil dat haar lezers Tygo’s starre werkwijze ook begrijpen.

Melchior heeft zelf ook nare kantjes, maar Bijlsma is blij dat zijn losse manier van aanpak toch charmerend overkomt. “De meeste mensen die het lezen zeggen: ‘Oh die hoofdpersoon Melchior, dat is zo’n irritante man’, maar tegelijkertijd kun je niet anders dan van hem houden. De grote lijnen en de charme gaan verloren met de nieuwe starheid. Het kan irritant zijn, maar het heeft ook wel wat dat mensen die heel charmant zijn er wel mee wegkomen.”

Is ze zelf ook een Melchior? “Nee, ik denk dat ik eerder een Tygo ben. Dat ik eerder het braafste jongetje van de klas ben die goed zijn best doet, helaas hoor! Misschien is dat de laatste jaren wel wat verminderd, dat zou kunnen. Dat komt ook met zelfvertrouwen hè, dat je wat flexibeler met dingen omgaat.”

‘Mijn boek luchtig?’

Mijn boek luchtig enzo? Ze moesten ns weten. Maar oké: http://tinyurl.com/32jlddb

20 July 2010 19:55 via webReplyRetweetFavorite

@aliefka

aliefka

Met bovenstaande tweet reageerde Bijlsma op de recensie van CultuurBewust.nl, die Mede namens mijn vrouw luchtig en komisch noemt. “Het is grappig dat ik vaker hoor dat mensen ontzettend om mijn boek moeten lachen en dat het gemakkelijk wegleest. Dat is natuurlijk het grootste compliment dat je kunt krijgen.”

“Wat daar voor mij als schrijver zo gek aan is, is dat je het met bloed, zweet en tranen schrijft. En dat je alles uit jezelf haalt, juist om het helder leesbaar te houden. Daar gaat zo ontzettend veel werk in zitten. En die thematiek van de ondergang van zo’n man beschrijven vond ik vrij aangrijpend. Nu ben ik heel blij dat het komisch overkomt, want anders wordt het een loeizwaar boek en kan je hem niet uitlezen.”

De schrijfster wijst erop dat je tijdens het schrijven nooit weet hoe een scène of sfeer precies op de lezer overkomt. “Dus dan zat ik heel erg in die donkere sferen van die zwarte magie, of leefde ik mee met zo’n man die ontslagen wordt en in een trein zit en ergens dronken wakker wordt. Dat inleven is vrij zwaar en voor jezelf is dat proces vrij pittig, maar dan komt het luchtig over. Nou heb ik van sommige mensen ook begrepen dat ze denken: “oeh wat naar, wat donker”. Dus ik denk dat het deels ligt aan waar je mee bezig bent in het leven.”

ME
Melchiors vrouw Leandra lijdt aan het chronische vermoeidheidssyndroom ME en is daarom dag en nacht aan bed gekluisterd. Hoewel Bijlsma niemand uit haar directe omgeving kent met ME, is Leandra’s toestand haar niet volkomen vreemd. Zelf heeft ze een neurologische aandoening in de stembanden en in de nek. “Toen het begon was het nog niet goed behandelbaar, dat was vijftien jaar geleden. Ik kon niet praten, dus ik was heel erg op mezelf aangewezen, net zoals Leandra. Wat zoiets met je doet is misschien het enige autobiografische aan het boek: het gekmakende van ‘ben ik nou objectief ziek of doe ik het mezelf aan?’. En niks meer kunnen. Het maakt het wel mogelijk om je in dat soort dingen in te leven als schrijver. Ik heb evenals Leandra dat hele patiënten- en alternatieve circuit doorlopen.”

Maar Leandra kwijnt ondanks haar toestand niet weg. “Dat was in een eerdere versie wel. Ik had in eerste instantie erg veel medelijden met haar. Ik dacht: ze is een soort slachtoffer van haar eigen verliefdheid en haar eigen ambitie. Maar medelijden werkt nooit zo goed. Je moet een personage niet te perfect willen neerzetten, omdat het juist zo menselijk is dat ze ook nare kanten kunnen hebben of zelf dingen veroorzaken. Ik wilde heel duidelijk een boek schrijven over de gevolgen van je eigen keuzes. En toen heb ik bewust een slag gemaakt om haar wat pittiger te maken.”

In Mede namens mijn vrouw toont Bijlsma dat Melchior en Leandra door hun onbewuste levenswijze geconfronteerd worden met vragen als ‘wat ben je aan het doen’ en ‘weet je wel wat je wilt’? Bij Leandra komen die vragen op door haar ziekte en bij Melchior door zijn ontslag.

Het boek gaat dan ook niet alleen over de gevolgen van je keuzes. “Niet kiezen is ook kiezen. Op een gegeven moment ben je gewoon te laat om nieuwe keuzes te maken of tot inzichten te komen. Of zijn de omstandigheden zo moeilijk te beïnvloeden dat je vast komt te lopen.”

20-10-2010