De naam Michiel van Musscher doet misschien niet gelijk een belletje rinkelen, maar in zijn tijd had elke welgestelde familie in de zogenaamde Gouden Bocht van de Herengracht in Amsterdam een schilderij van hem in huis hangen. Zo portretteerde hij ook acht leden van de vermogende familie Van Loon. Daarmee waren zij Van Musschers belangrijkste opdrachtgevers. Museum van Loon is dus de plek bij uitstek om Michiel van Musscher uit de anonimiteit te halen.

Verfijnde details
Het museum toont dertig werken van Van Musscher. Door deze kleine maar weloverwogen selectie, geeft de tentoonstelling een helder beeld van het oeuvre van de kunstenaar. Er is namelijk nogal wat te zien op Van Musschers schilderijen, zoals blijkt uit zijn Zelfportret (1673). De knopen van het kleed zijn te tellen en het boek is zo duidelijk geschilderd dat te zien is om welk werk en zelfs welke pagina het gaat, namelijk het derde hoofdstuk van het tweede boek uit Sebastiano Serlio’s (1475-1554) bekende reeks over architectuur. Niet voor niets gold dit portret met de meesterlijk uitgevoerde details als het visitekaartje van de schilder.

Weelde en luxe
Met het werk van Van Musscher laat Museum van Loon de weelde aan het einde van de Gouden Eeuw zien. De zeventiende eeuw was een tijd van bloei voor de handel en kunsten in Nederland. Deze voorspoed neemt al aan het eind van de zeventiende eeuw af, onder andere door opkomende concurrentie in de handel. Ondanks dit economische verval bleven de rijken kapitaalkrachtig. Dat de luxe levensstijl van de welgestelde burgers niet werd aangetast, blijkt wel uit het portret van Een elegant echtpaar in een rijk interieur (1685). Het echtpaar is afgebeeld op het moment dat de vrouw haar man stoort tijdens het schrijven van een brief. Beiden zijn afgebeeld in een kostbare kamerjas in een kamer met een Chinees lakkabinet, een Indiaans tapijt en een exotische kaketoe, stuk voor stuk luxe objecten die Van Musscher haarfijn schilderde.

Met Michiel van Musscher. De weelde van de Gouden Eeuw wordt de schilder de eer toebedeeld die hij verdient. Het is een fijne ontmoeting met zijn werk waar je door de vele verfijnde details niet snel op uitgekeken raakt.

Van de schilderijen van Rembrandt kennen we vooral zijn echtgenote Saskia, zijn minnares Geertje Dircx en zijn dienstmeisje Hendrickje Stoffels. Ook zijn moeder vereeuwigde hij meermaals in portretten. In Rembrandts vrouwen worden deze vrouwen één voor één grondig besproken, nadat Driessen het tijdsbeeld, de vroege zeventiende eeuw, kort heeft geschetst.

Dit doet hij door middel van korte verhalen met feitelijke informatie uit zeden-, kerk- en dagboeken. Driessen is een echte verhalenverteller die er moeiteloos voor zorgt dat je aan zijn lippen hangt en blijft hangen.

De macht van de vrouwen
Vanuit deze basis kan Driessen vrij gedetailleerd ingaan op de invloed van bovengenoemde vrouwen op de excentrieke schilder. Zo beschikte Saskia in haar testament dat de helft van haar wereldse zaken naar haar zoon Titus gingen. ‘Rembrandt mocht deze erfenis zelfstandig en zonder inspraak van derden beheren. Saskia legde hem één beperking op, en die zou voor hem nog ingrijpende gevolgen hebben: als hij opnieuw zou trouwen, moest hij Titus onmiddellijk de helft van het gemeenschappelijk vermogen overschrijven en kon hij daar vanaf dat moment niet meer over beschikken.’

Een ander voorbeeld van vrouwelijke invloed is het verhaal over Hendrickje die haar geliefde na het faillissement in 1658 van een totale financiële ondergang redde door een ‘seeckere compagnie en handel van schilderijen’ op te richten. Ze nam Rembrandt in dienst waardoor zijzelf financieel aansprakelijk was en niet de schilder die niet met geld om kon gaan.

Wraakzuchtig man
De historicus en journalist bekent dat er al veel over Rembrandts leven is geschreven, maar plaatst daarbij een kanttekening: ‘Wat nu komt, is door Rembrandt-biografen lang overgeslagen omdat hij daardoor in een slecht daglicht komt te staan. Het was moeilijk voor te stellen dat een kunstenaar die zich in zijn werk zo goed in andere mensen kon verplaatsen en met hen meevoelde, in zijn persoonlijk leven tot haat en wraakzucht in staat was.’

Wat volgt is de grootste wandaad uit het leven van de schilder. Toen zijn minnares Geertje Dircx teveel van hem ging eisen liet hij haar onder valse voorwendselen in een vrouwengevangenis opsluiten.

Spannend
Driessen weet de spanning goed op te bouwen door als een ware detective op het juiste moment de juiste documenten op tafel te leggen. In een zeer vlotgeschreven stijl weerlegt hij beweringen van collega (kunst)historici door ze met archiefstukken om de oren te slaan. Deze combinatie maakt Rembrandts vrouwen tot een vernieuwende en vermakelijke biografie van een van de grootste iconen van de Nederlandse kunstgeschiedenis.

Moedig
Het uitgangspunt van het boek Ontdek het moderne is lovenswaardig en moedig. Doorgaans laat een geschiedenis van de kunst van de negentiende eeuw tot nu zich lezen als een opeenvolging van stijlen en stromingen. Door de kunststromingen niet strikt te scheiden, kunnen verschillende werken uit de museumcollectie op onthullende wijze gecombineerd worden. Tempel vergelijkt in het boek bijvoorbeeld een impressionistisch schilderij van Claude Monet (1840-1926) met een werk van de veel jongere Pablo Picasso (1881-1973). Monets bijna abstracte schilderij Blauwe regen werd geschilderd in 1925, dus bijna veertig jaar na het hoogtepunt van het impressionisme. Picasso keerde na zijn kubistische stijl, en na de Eerste Wereldoorlog, weer terug naar het gebruik van kloppend perspectief, kleurgebruik en proporties, zoals te zien is in Sybille (1921). De combinatie van deze werken uit dezelfde periode, maar van kunstenaars die behoren tot verschillende stromingen, roept de interessante vraag op wat nou modern is.

Zijwegen en sprongen
Toch blijkt een alternatieve kunstgeschiedenis, verteld aan de hand van kunstwerken uit de collectie van Gemeentemuseum Den Haag ook beperkend te werken, omdat werken van belangrijke vernieuwers als Marcel Duchamp (1887-1968) en Andy Warhol (1928-1987) ontbreken. Bovendien lukt het Tempel maar ten dele om structuur aan te brengen in deze ingewikkelde geschiedenis. Binnen de vijf thematische hoofdstukken worden allerlei zijwegen bewandeld en sprongetjes in de tijd gemaakt. Soms levert dat eigenaardige combinaties op. Zo springt Tempel in het eerste hoofdstuk ‘Stilstand en beweging’ waarin hij de experimentele penseelvoering van negentiende-eeuwse kunstenaars bespreekt, opeens naar het nu om het opbrengen van verf van een hedendaagse schilder als Robert Zandvliet (1970) te bespreken. De vergelijking is weliswaar interessant, maar zo’n zijspoor maakt het ook lastig om het verhaal te volgen.

Hak op tak
Het boek leest soms als een serie bijschriften bij prachtige afbeeldingen van kunstwerken uit de museumcollectie. Alle beschrijvingen van de kunstwerken zijn raak en zorgen dat je beter gaat kijken. Tempel probeert in plaats van het noemen van stromingen, uit te leggen waar kunstenaars geïnspireerd door waren door de context te schetsen. Maar met een wervelwind aan informatie over (kunst)historische, politieke, en technologische ontwikkelingen, wordt het al gauw een warboel. Bijvoorbeeld, in het laatste hoofdstuk wil Tempel de verschillende oorlogen van de twintigste eeuw bespreken, de democratiseringsbewegingen, de individualisering, de alomtegenwoordigheid van het fotografische beeld en de digitale revoluties. Dat is veel voor 23 pagina’s.

Het is een interessant uitgangspunt om de kunstgeschiedenis te vertellen zonder stromingen, maar waarschijnlijk werkt het beter in de vorm van een tentoonstelling, omdat je dan zelf de overeenkomsten en veranderingen kan ontdekken zonder heen en weer te hoeven bladeren. De mooie afbeeldingen maken veel goed, maar het is jammer dat een rode draad mist omdat de auteur te veel wil vertellen.

Gevonden beelden
Feldmann werkt met gevonden foto’s en objecten. Hij begon eind jaren zestig al beelden en voorwerpen te verzamelen en die als zijn kunstwerken te presenteren. Daarmee is hij een voorloper van de zogenoemde appropriation art, dat pas eind jaren zeventig door onder meer Sherrie Levine (1947) en Richard Prince (1949) naam maakte. Feldmann presenteert de gevonden beelden, vaak zonder uitleg of titel, en de kijker maakt daar een verhaal van. Zo wordt ieder kunstwerk in de tentoonstelling een klein puzzeltje: waarom heeft de kunstenaar deze beelden verzameld of een beetje aangepast? Welk verhaal wordt hier verteld?

Verhalen maken
Soms zijn Feldmanns ingrepen wat flauw, zoals de feestneuzen die hij gaf aan negentiende-eeuwse serieuze portretten. De meeste werken zetten de verbeelding echter flink aan het werk. Bij foto’s van autoradio’s staat de titel Car Radios While Good Music is Playing (2004). Waarom zou je een foto nemen van je autoradio als er een goed nummer wordt gedraaid? Het doet denken aan fijne momenten die je zou willen vastleggen, maar die je niet kunt afbeelden. Feldmann zet zo aan tot nadenken over representaties. Op dezelfde muur hangen ook foto’s van vrouwenknieën. Misschien is de kunstenaar hier op zoek naar de perfecte knie. Hoe ziet die eruit? Als je heel veel knieën met elkaar zou vergelijken, zou je dan uiteindelijk tot een antwoord komen? Of misschien is Feldmann gewoon gek op knieën en kijkt hij er graag naar. Er is geen juist antwoord en dat is spannend. Nergens hangen bordjes met informatie, waardoor uiteindelijk alles draait om de associaties van de beschouwer.

Handtassen
De verbeelding wordt optimaal op de proef gesteld bij zijn laatste werken. Feldmann vroeg zes vrouwen of hij hun handtassen met inhoud mocht hebben om tentoon te stellen. Hij vertelde de Britse krant the Guardian dat zijn fascinatie voor handtassen voortkomt uit zijn jeugd: “I remember my mother and her handbag and it was a taboo to look at what was in it, a really strict taboo.” De ondeugende Feldmann mocht wel in deze tassen kijken en ordent netjes de visitekaartjes, mobiele telefoons, portemonnees of losgeld, make-up, tampons, bonnetjes en pennen. Op bordjes staan alleen de voornaam, leeftijd en woonplaats van de eigenaressen van de tassen. Toch vertelt een handtas veel meer over de dame dan die drie feitjes. De 38-jarige Susanne uit Berlijn zou bijvoorbeeld een hardwerkende zakenvrouw kunnen zijn, vanwege haar Blackberry, haar notitieboekje en de grote hoeveelheid tabak in haar tas. Wat vertelt zo’n tas over een vrouw? En wat zegt het plezier van ontdekken wat er in andermans tas zit eigenlijk over jezelf?

Op een vrolijke manier daagt Feldmann de bezoeker uit om na te denken over heel diverse zaken, van banale onderwerpen als vrouwenknieën tot hoe fotografie eigenlijk werkt. En of het niet eens tijd wordt om je tas uit te ruimen.

De opstand van dichtbij
Beugnies is geen persfotograaf en het was niet haar taak om de revolutie vast te leggen voor de media. Ze kende veel protestanten persoonlijk en fotografeerde dan ook vanuit een ander standpunt dan persfotografen. Daardoor zijn Beugnies’ foto’s indringender dan foto’s uit de krant en komt de revolutie een stukje dichter bij dan we gewend zijn.

Westers denken
In de tentoonstelling hangen drie series, die de revolutie elk vanuit een ander oogpunt belichten. De eerste, The Revolution Continues, toont met name demonstranten op en rondom het Tahrirplein. Een jongen staart verslagen voor zich uit. Iemand valt zijn vriend huilend in de armen. Op een andere foto zitten familieleden vrolijk lachend rondom het ziekenhuisbed van een gewonde man. De beelden tonen de chaos en ellende van de revolutie, maar tegelijkertijd gaat er ook een bepaalde kracht vanuit. Je ziet het vuur in de ogen van de jonge Egyptenaren: eindelijk gaat er wat gebeuren.

Deze kracht wordt onderstreept door journalist Gert van Langendonck, die bij elke serie een artikel schreef. Hij schetst bijvoorbeeld hoe verschillend er in het westen en de Arabische wereld wordt gekeken naar de gebeurtenissen in Egypte. Egyptische activisten worden boos om de door de media gebruikte term ‘Facebookrevolutie’. Het feit dat mensen alleen in opstand zouden zijn gekomen dankzij vermeldingen op Facebook en Twitter ondermijnt de dieperliggende motivaties voor de revolutie. De Egyptenaren waren hier al jaren mee bezig en het westen heeft slechts een fase te zien gekregen.

Verliefd geworden
Erg verrassend is de tweede serie, Tahrir Love Stories. Beugnies toont hier foto’s van jongeren die elkaar tijdens de revolutie hebben ontmoet. We zien opeens zoetsappige beelden van verliefde stelletjes die niet zouden misstaan op een Hollywoodfilmposter. De foto’s zorgen voor een grappig contrast en brengen wat adem in de tentoonstelling.

Muslim sisters of Egypt toont ten slotte foto’s van moslima’s die zich actief hebben verenigd in het Moslimbroederschap. Deze serie geeft weer een totaal andere kijk op de revolutie, namelijk door de gevolgen ervan te benadrukken. De revolutie bracht binnen deze organisatie een omwenteling teweeg. Dissidente jongeren gingen zich opsplitsen en Beugnies bemerkte hierin de belangrijke rol van vrouwen. Op de foto’s zien we vrouwen die samen vergaderen of hun geloof uitoefenen.

Brede indruk
Met Revolution of the Youth heeft Pauline Beugnies een omvangrijk beeld neergezet van de Egyptische revolutie. Juist door in te zoomen op bepaalde details belicht zij de opstand van verschillende kanten en weet zij de bezoeker te voorzien van een breed gevormde indruk.

Een koepel van aarde
In de lange en smalle galerie gevestigd in een oude hal naast de Grote of Sint-Bavokerk in Haarlem loopt de bezoeker eerst op tegen het werk Tumulus (2011). Een koepel van aarde ingepakt in grasmatten rust op grove houten steunen in de vorm van horden. Het stelt een grafheuvel voor. Een laatste rustplaats die  niet aan de grond gebonden is, maar opgetild is en zo in de lucht staat. Tumulus van Bierman hoort oorspronkelijk in de natuur te staan, maar staat nu in de galerie omdat het een collage is. En dat is de techniek die Bierman in deze tentoonstelling wil eren. Kunstwerken die opgebouwd zijn uit verschillende materialen die toch een geheel vormen staan centraal.

Totaal ander werk
Bierman maakt niet alleen dit soort buitenbeelden. Achterin de galerie hangen zijn Picardische landschap I, II en III  (allen uit 2012). Stuk voor stuk zijn zij opgebouwd uit stukken bedrukt papier die in bepaalde patronen zijn geknipt. Bierman heeft ze serieel opgeplakt, waardoor er een soort symmetrische poster ontstaat. Deze werken ogen modern en strak en zijn veel minder ruimtelijk dan zijn buitenbeelden.
Dit toont zowel de veelzijdigheid van het oeuvre van Bierman als ook zijn bedoelingen met deze tentoonstelling. Met COLLAGE wil hij laten zien dat er veel verschillende soorten collages zijn. Dat het een kunstvorm is, waar kunstenaars allemaal hun eigen invulling aan geven.

Een brede mix
Een duidelijke samenhang is er dus niet tussen de beelden die nu in De Vishal staan. COLLAGE laat vooral zien dat kunstenaars alle kanten op kunnen met deze techniek. Naast de natuurwerken en picardische landschappen van Bierman, zijn er ook andere constructies te zien die ondanks dat het verzamelingen zijn van verschillende onderdelen toch samen één beeld vormen.

Karel Appel (1995) bijvoorbeeld van Emo Verkerk. Van veraf is al meteen duidelijk dat het een vogeltje voorstelt. Wanneer je dichterbij komt zie je dat het is opgebouwd uit twee kettingkasten, metaal, brons en hout. Het is opmerkelijk hoe zulke ruige materialen, door ze te combineren tot een onschuldig vogeltje, toch iets zachts krijgen.

In Pppprrrriixsssss….. (2010) van Gé-Karel van Sterren vormen twee verschillende schilderijen, een verloren knuffel en een zeilbootje in een rustige zee, toch samen één beeld. Het is alsof de knuffel op een soort boulevard ligt en vergeten is na een dagje strand. Ondanks dat de stijlen van de schilderijen anders zijn (grove penseelstrekken en felle kleuren tegenover kleine streken en zachtere kleuren), passen ze goed bij elkaar.

Kees Bierman heeft als gastcurator een tentoonstelling gemaakt over zijn favoriete kunstvorm: de collage. COLLAGE is een bonte verzameling waar je geen samenhang in moet zoeken, maar waar je je moet laten verrassen door de verschillende mogelijkheden. De een gebruikt alleen papier en verf, de ander combineert gevonden voorwerpen met metaal en boomstammen. De tentoonstelling is zelf een collage en dat geeft een divers beeld van de techniek.

Het symbolisme ontstond in de late negentiende eeuw toen kunstenaars het weergeven van de zichtbare werkelijkheid loslieten. De stroming kwam voort uit de poëzie en was ook nauw verwant aan de muziek die zich parallel aan de beeldende kunst ontwikkelde. Schilders als James Ensor (1860-1949) en Gustav Klimt (1862-1918) wilden dromen en visioenen oproepen als reactie op het verval dat zij waarnamen in de samenleving als gevolg van de groeiende industrialisering en het toenemende materialisme in Europa. De kleuren, vormen en lijnen in hun werken weerspiegelen hun emoties en de hang naar spiritualiteit.

Thematische indeling
Dreams of Nature is overzichtelijk ingedeeld in zes thema’s die elk een spiritueel, mystiek element van het symbolisme weerspiegelen; een goede keus aangezien er geen stilistische samenhang is binnen de stroming. De bezoeker wordt door dromerige pijlen op de muur langs de thema’s geleid. Binnen het thema ‘Dromen en visioenen’ is het schilderij Het visioen van de preek uit 1888 van Paul Gauguin (1848-1903) te zien. Hiermee wordt duidelijk geïllustreerd hoe Gauguin, net als veel andere schilders van het symbolisme, in aanraking wilde komen met het onderbewustzijn door uitdrukking te geven aan zijn dromen. Gauguin gaf zijn visioen niet realistisch weer, maar werkte met felle kleuren om de dramatiek en emoties over te brengen.

Muziek en poëzie
Dat het symbolisme geen opzichzelfstaande stroming was, laat het Van Gogh Museum zien door ook muziekfragmenten en poëzie in de tentoonstelling te verweven. Daardoor wordt het symbolistische landschap meer in context geplaatst en krijg je als bezoeker een beter tijdsbeeld. Bij het Dodeneiland van Arnold Böcklin (1827-1901) uit 1883 is een fragment van het muziekstuk Dodeneiland opus 29 te beluisteren dat Rachmaninov (1873-1943), geïnspireerd door het schilderij, componeerde. Zo is ook naast Het Minnewater, Brugge van Fernand Khnopff (1858-1921) uit 1904 een fragment uit de roman Bruges-la-Morte  uit 1892 van Georges Rodenbach (1855-1898) op een zaalbordje geplaatst. Beiden drukken eenzelfde desolate stemming uit die het gevolg was van het moderne  stadsleven dat als bedreigend werd ervaren.

Vincent van Gogh
Hoe het werk van Vincent van Gogh zich tot de stroming verhoudt wordt slechts met twee werken geïllustreerd. Zo is Korenveld met maaier uit 1889 te zien, waarin Van Gogh de maaier als de dood zag en het koren als de levenden. De rol van Van Gogh als vroege symbolist blijft helaas op de oppervlakte.

Ondanks dat het aandeel van Van Gogh klein is, wordt door de opzet en uitvoer van de tentoonstelling een goed beeld gegeven van het symbolisme waar je als bezoeker, mede door de fijne vormgeving van Maarten Spruyt en Tsur Reshef, heerlijk bij weg kan dromen.

Maakproces
Het fotomuseum heeft alles uit de kast gehaald om de veelzijdigheid van Nederlandse fotoboeken aan de bezoekers te tonen. Kaften en spreads van beroemde fotoboeken worden aangevuld met dummies, schetsen, contactafdrukken en ander documentatiemateriaal, waardoor ook het maakproces wordt belicht. In een prachtige inrichting van de hand van ontwerpbureau devrijervandongen leer je verschillende thema’s kennen, van boeken over landschappen, jeugdcultuur en reizen tot autonome expressie.

Meer willen zien
Alle belangrijke boeken liggen in vitrines op de bezoeker te wachten. Maar daar komt direct het grootste nadeel de hoek om kijken: je kunt niet bladeren in de boeken. Soms wil je graag meer zien, omdat de fotograaf ernaar streefde een bepaald onderwerp in al zijn variaties vast te leggen. Hans van der Meer (1955) fotografeerde bijvoorbeeld amateurvoetbalclubs, eerst in Nederland (Hollandse velden, 1998), later ook verder in Europa (Europese Velden, 2006). Omdat amateurvoetbalvelden vaak aan de rand van de stad liggen, krijg je niet alleen een beeld van de passie van zo’n club spelers, maar ook van het lokale landschap. Het liefst zou je de bladzijde omslaan, om de landschappen en clubs met elkaar te vergelijken.

Vormgeving
Ook komt de vormgeving van een boek niet goed uit de verf als je slechts een paar pagina’s te zien krijgt. Een klassiek voorbeeld is de manier waarop fotograaf Ed van der Elsken (1925-1990) en grafisch vormgever Jurriaan Schrofer (1926-1990) de foto’s over de pagina’s verdeelden in Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés (1956). Het is een ritmisch boek, vol close-ups en totaalbeelden zoals je die ook in films ziet. Dit effect komt echter niet over als je enkele pagina’s in een vitrine ziet (de website van het museum heeft gelukkig wel een bladermodule). De tentoonstelling geeft je wel een idee van de schematische wijze waarop fotograaf Willem Popelier (1982) en vormgever Robin Uleman de familiegeschiedenis van Popelier vertellen in — en Willem. Documentatie van een jeugd (2010), maar het liefst zou je het hele boek lezen.

Omdat fotoboeken zich lastig laten vertalen naar een tentoonstellingsvorm kan Feest van het Fotoboek niet meer doen dan een smaakvolle introductie met het onderwerp bieden. Een prima eerste kennismaking, maar om de boeken echt beter te leren kennen zal je zelf het initiatief moeten nemen om ze in de bibliotheek door te bladeren.

Waar komt het idee vandaan om kunst van mensen met een psychiatrische achtergrond aan te bieden?
Guusje: “Frederieke en ik zijn in september afgestudeerd als beeldend therapeuten en we hebben dus zelf ervaren wat kunst kan betekenen voor mensen met psychiatrische achtergrond.”
Frederieke: “Je zou verwachten dat deze kunstenaars, gezien hun psychiatrische achtergrond, dergelijke ervaringen in hun kunst verwerken. Dit is echter niet het geval. Bij stages die we hebben gelopen, exposities die we hebben georganiseerd en bij een open atelier dat we een jaar hebben begeleid, merkten we dat de mensen daar kunst maken met een gezonde geest. Dat geeft een mooi resultaat, ook therapeutisch. Die kunstenaars wilden we een podium bieden.”

Waarom bieden jullie die kunst aan samen met het werk van jonge Utrechtse kunstenaars?
Frederieke: “De groep van jonge Utrechtse kunstenaars heeft meer aandacht nodig, daarom richten we ons ook op hen.”
Guusje: “We hebben zelf heel veel met Utrecht en vinden het daarom leuk om met deze groep te werken. Het zijn kunstenaars die niet jong zijn qua leeftijd, maar die net zijn gestart.”
Frederieke: “Daarnaast wilden we niet alleen kunst van mensen met een psychiatrische achtergrond in die context aanbieden. Wanneer je kunstenaars de mogelijkheid biedt zonder de stempel van psychiatrie te laten exposeren, dan draait het veel meer om de kwaliteit van de kunst zelf. Dan kan je jezelf echt ontwikkelen als kunstenaar. Dat is onze doelstelling.”
Guusje: “We noemen het psychiatrische aspect wel, maar leggen er verder geen nadruk op. We noemen niet welke kunstenaars bij die groep horen.”

En hoe gaat het tot nu toe?
Frederieke: “Tijdens onze studie is het idee ontstaan. In september zijn we echt gestart. Nu hebben we kunstenaars verzameld en zijn we in gesprek met bedrijven over de mogelijke afname van kunst.”
Guusje: “Het is wel een lastige tijd om te ondernemen.”
Frederieke: “Als ondernemers hebben we ook niet de meest gemakkelijke startpositie omdat we niet met een lening of subsidie willen werken. We willen daar onze vrijheid in behouden. Het past beter bij deze tijd om geen gebruik te maken van subsidie.”

Jullie zijn dus pas net gestart maar wat zouden jullie voor de toekomst willen?
Guusje: “We willen een plek waar mensen de kunst kunnen zien, die hebben we nu nog niet. Kunst is iets heel persoonlijks en soms wil je een werk eerst in het echt zien voor je het aankoopt.”
Frederieke: “Een andere categorie is budgetkunst. Dat bieden we aan omdat we het belangrijk vinden dat kunst voor iedereen bereikbaar is zonder dat je een lening moet afsluiten. Die kunst zouden we ook daar kunnen laten zien. Zo’n plek is ook een visitekaartje.”