Meekijken over de schouders van is een project van Fotodok waarbij inzicht wordt gegeven in de werkwijze van een fotograaf, door hem een jaar lang aan deze instelling uit Utrecht te verbinden. Afgelopen jaar was dat Raimond Wouda (1964). Voordat fotografen Theo Baart (1957) en Joris Jansen (1980) van start gaan met de nieuwe editie Meekijken over de schouders van, sluit Wouda af met de tentoonstelling State of Prison. Hier is te zien hoe vijf fotografen de kijker een blik in het gevangeniswezen geven.

State of Prison kwam tot stand doordat Wouda zich afvroeg hoe fotografen de gesloten gevangenis vast kunnen leggen. Het probleem dat hij voortdurend tegenkomt is dat instellingen, waaronder gevangenissen, graag in eigen hand houden wat er over hen gepubliceerd wordt. Ze willen enkel een positief beeld over zichzelf verspreiden, waardoor het lastig wordt voor fotografen om vrij te werken. De fotografen op deze tentoonstelling hebben elk op hun eigen manier een oplossing weten te vinden op dit probleem.

Nico Bick (1964) en Jürgen Chill (1968) weten het probleem te omzeilen door enkel ruimtes te fotograferen, dus geen mensen. Juist door deze onpersoonlijkheid creëren de beelden een onheilspellende sfeer. De leegheid doet denken aan een verlaten wereld. Deze sfeer wordt bovendien versterkt door de expositieruimte, waarvan de sporen van een voormalig kantoor nog zichtbaar zijn. De kantoorfunctie is nog duidelijk aanwezig, maar wordt tegelijkertijd verzwegen.

De cellen die Bick en Chill hebben gefotografeerd laten zien hoe gevangenen hun persoonlijke leven onderbrengen in luttele vierkante meters. Gevangenen denken de cellen persoonlijk te maken met posters en eigendommen, maar de kijker ziet enkel uniformiteit. Overal dezelfde meubels, overal dezelfde leegheid.

Ook Stephen Tourlentes (1959) heeft ervoor gekozen om geen personen te laten zien. Zijn gevangenissen zijn lichtgevende gevaartes in een donker landschap. Ze vormen een gesloten wereld in de echte wereld. Een wereld waar zelfs ’s nachts felle lampen aanstaan, want iedereen wordt in de gaten gehouden. Enkel de hoes van deze wereld is zichtbaar voor de brave burger.

Carl de Keyzer (1958) is de enige fotograaf van State of Prison die de gevangenen laat zien. De kale jongens in het Siberische strafkamp lijken eerder een bende dan welwillende gevangenen. De Keyzer lijkt hier de gevangene; gevangen door de kwade blikken die hem niet uit het oog verliezen.

Ten slotte laat de serie Les Hurleurs van Mathieu Pernot zien dat er wel een connectie is tussen de alledaagse en de gevangeniswereld. De geportretteerden schreeuwen vanuit de ‘gewone’ wereld naar iemand die zich buiten de foto, in de gevangenis, bevindt. Hun houding laat niet altijd zien dat zij schreeuwen; hun gezichtsuitdrukking des te meer. Het lijkt een mentale schreeuw die pijn doet.

De tentoonstelling State of Prison geeft een bijzondere kijk in een wereld die normaliter gesloten is. De foto’s geven een beeld van de gevangenis, zonder het doel het er beter uit te laten zien dan het is. Zij laten zien dat deze wereld grimmig kan zijn, maar dat de bewoners toch hun eigen wereld proberen te creëren.

04-04-2010