“Goedenavond dames en heren.” Daarmee opent de Australische taalkundige Frances Kofod haar lezing over de kunstenaar Paddy Bedford (ca.1922-2007) op 4 maart in het Aboriginal Art Museum in Utrecht. Aan de hand van foto’s en anekdotes vertelt zij over haar goede vriend, om zo een beeld te scheppen van hem als persoon en hoe zijn werk is ontstaan. De lezing vormt een mooie aanvulling op de solotentoonstelling Crossing Frontiers van Bedford, die te zien is in het museum.

Sinds Bedfords overlijden twee jaar geleden in het huis van Kofod noemt zij hem niet meer bij zijn naam, in plaats daarvan spreekt ze over “dear friend”, “old man” of “mister Bedford”. Bedford en Kofod ontmoetten elkaar toen Kofod als taalkundige kwam werken in de Kimberley regio. Zij heeft zich daar verdiept in de Aboriginaltaal, waardoor ze de kunstenaar vanavond soms zelfs in zijn eigen taal citeert. Uit de manier waarop ze over haar vriend praat blijkt wel hoe zeer ze op hem gesteld is.

Bedford en Kofod hebben samen veel reizen gemaakt door de Kimberley, zodat Bedford haar zijn woon- en geboorteplaats kon laten zien. Kofod laat foto’s zien van de dolblije Aboriginal in een helikopter. “Hij hield van helikopters en beloofde iedereen keer op keer om hen mee te nemen in een heli.” Sommige schilderijen lijken het Australische landschap vanuit de lucht te verbeelden, “dan is te zien waar zijn geest de beelden vond die hij maakte.”

Tegelijkertijd vormen de landschappen een verwijzing naar de droomtijd; een tijd waarin mythische voorouders onder de aardbodem vandaan kwamen en de wereld schiepen. Er zijn verschillende verhalen verbonden aan de droomtijd, die nog altijd met rituelen worden doorverteld en waarvan Bedford er een aantal veelvuldige schilderde. “Dat hij een verhaal op diverse manieren kon verbeelden maakt hem een groot kunstenaar,” aldus Kofod.

Een van Kofods favoriete werken op de tentoonstelling in Utrecht is Lightning Creek. Dit schilderij vertelt het verhaal van de emu en de kalkoen die samen op reis waren. De kalkoen wilde ’s avonds stoppen om te kamperen, maar de emu was het hier niet mee eens. Ondanks dit meningsverschil stopte de kalkoen, waarna de emu vast kwam te zitten in de berg. Hierdoor is er een klif in de berg Mount King ontstaan. Het schilderij, met daarop 3 figuren op een berg, laat de nacht zien. De vervagende zwarte lucht doet aan oneindigheid denken.

Uit de verhalen van Kofod blijkt dat de Aboriginals tussen twee werelden leven, enerzijds hechten ze grote waarde aan de Aboriginalcultuur, maar tegelijkertijd kunnen ze niet aan de moderne wereld ontsnappen. Deze tweestrijd blijkt uit de redenen die Bedford gaf om te schilderen. Hij deed dit om de droomtijd te verbeelden, tegelijkertijd antwoordde hij op de vraag van Radio France ‘waarom hij schilderde’ met: “Ik schilder voor een Toyota”. De auto die hij de naam ’wild horse’ gaf.

Volgens Kofod hield Bedford vooral erg van schilderen. “Zijn kennis over zijn eigen land creëerde de beweging in zijn hand, zijn hand werd steeds vrijer naarmate hij ouder werd.” Bedford heeft veel van zijn schilderijen op Kofods veranda gemaakt. Samen met andere schilders verbleef hij bij haar, waar ze praatten over hun kunst. In het auditorium van het Aboriginal Art Museum zijn foto’s te zien van de kunstenaars op de veranda.

De komst van de Europeanen, veertig jaar voor Bedfords geboorte, heeft veel veranderd in het leven van de Aboriginals. Een paar jaar voor Bedfords geboorte was een grote groep van zijn stamleden door blanken vermoord. Deze plek verbeeldt Bedford vaak met een rode cirkel op zijn schilderijen.

De verhalen van Kofod laten de minimalistische schilderijen van Bedford tot leven komen. Zijn schilderijen bestaan uit weinig kleuren; veelal wit, roodbruin en zwart. Op de doeken zijn vaak lijnen en cirkels te zien. Door de uitleg van Kofod blijken achter deze abstractie belangrijke verhalen te schuilen die de Aboriginals niet willen vergeten.

08-03-2010