Een bijzonder concept in een bijzonder huis. Het jongste monument van Utrecht wordt gedurende vijf zondagmiddagen het middelpunt voor architectuurliefhebbers met de vertoning van een architectuurfilm. Het thema van het filmprogramma is ‘Iconische huizen van de 20ste eeuw’ en na drie eerdere filmvertoningen is het de beurt aan het Farnsworth House van Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969). De setting staat garant voor een zeer bijzondere ervaring op deze zondagmiddag.

Na binnenkomst in het Van Schijndelhuis ontdek je meteen de unieke vormgeving van het huis. Hoewel de centrale ruimte is getransformeerd tot filmzaal, is de ruimtelijkheid, de inval van het licht en het oog voor detail in de afwerking duidelijk zichtbaar. Het aanwezige publiek bestaat uit vakmensen en architectuurliefhebbers en kent een hoog ons-kent-ons gehalte. Wanneer het duister zijn intrede doet, start de film. De locatie laat zich uitstekend lenen voor een architectuurfilm en de intimiteit van deze kleine zaal creëert een extra dimensie. Het beeld weerspiegelt in de glazen gevels en toont zo dezelfde documentaire als een drieluik in de twee binnentuinen van het huis. Er is slechts één minpunt aan dit filmprogramma: er zijn maar een beperkt aantal plaatsen beschikbaar.

‘Less is more’
De documentaire Saved from the Wrecking Ball (2007) van Geoffrey Baer wordt ingeleid door de architect Nanne de Ru (1976). De Ru ontving in 2011 de Rotterdam Maaskantprijs voor Jonge Architecten en in zijn werk zijn veel invloeden van Mies van der Rohe terug te vinden. De Ru plaatst het Farnsworth House uit 1951 in de context van het oeuvre van de architect: het ontwerp wordt gezien als de ultieme uitwerking van zijn leidende principe ‘less is more’. Het huis wordt bestempeld als een waar hoogtepunt van de moderne architectuur. Het ontwerp kwam echter niet zonder slag of stoot tot stand en dat is waar de documentaire deze middag over gaat.

Architect vs. opdrachtgeefster
Saved from the Wrecking Ball vertelt het verhaal van de moeizame relatie tussen de opdrachtgeefster en architect tijdens de bouw van dit modernistisch meesterwerk. Wat begon als een sprookje voor Edith Farnsworth en Ludwig Mies van der Rohe eindigde in een drama met rechtszaken en lastercampagnes tegen moderne architectuur. Baer laat zien hoe het beoogde ideaal ‘less is more’ van Mies van der Rohe niet leefbaar bleek te zijn voor mevrouw Farnsworth. De documentaire toont de aanpassingen in het ontwerp die tegen de zin in van de architect zijn aangebracht, zoals horren tegen de vele muggen en de plaatsing van een kledingkast. Mies van der Rohe zette nooit meer een stap in het huis en in 1968 zette mevrouw Farnsworth het huis te koop. De toekomst van het huis werd uiteindelijk in 2003 veilig gesteld door de inzet van de plaatselijke provincie.

Amerikaans
Hoewel Saved from the Wrecking Ball duidelijk een Amerikaans soaptintje heeft gekregen met de uitgebreide uiteenzetting over de affaire tussen opdrachtgeefster en architect, weet Geoffrey Baer de kijker mee te nemen in de turbulente geschiedenis van het beroemde huis in Plano, nabij Illinois. Door middel van interviews met betrokken personen krijgen we meer inzicht in de totstandkoming van het wereldberoemde ontwerp en de teloorgang die het huis bespaard werd. De spanning tussen Edith Farnsworth en Ludwig Mies van der Rohe is een voorbeeld van het verschil in de denkwijze van een architect en van een opdrachtgever en deze problematiek is nog altijd actueel. Het Van Schijndelhuis is eveneens de belichaming van een duidelijke ontwerpfilosofie die vast niet voor iedere bewoner geschikt zal zijn. In die zin krijgt de vertoning van de film in deze setting een dubbele betekenis.

Op zondag 11 maart 2012 is alweer de laatste film uit deze serie over de enige Le Corbusier-villa in Zuid-Amerika: The man Next door- El Hombre de el Lado (2009). In september start een nieuwe serie van tien architectuurfilms met daarin centraal woningen die architecten voor zichzelf ontwierpen. Voor CultuurBewust.nl nu al een reden om de agenda nauwlettend in de gaten te houden.

22-02-2012