‘Meer Licht’, dat waren de laatste woorden van W.A. Goethe voor hij stierf. De nieuwe tentoonstelling in Museum de Fundatie heeft aan die laatste woorden haar naam ontleend. Het idee achter deze woorden is, om te kijken in hoeverre het sublieme nog van toepassing is op de hedendaagse kunst. De tentoonstelling is samengesteld door kunstcriticus Hans den Hartog Jager (1968) die naar aanleiding van deze tentoonstelling ook een boek heeft geschreven over de ondergang en opkomst van schoonheid in de hedendaagse kunst. De tentoonstelling heeft als uitgangspunt een werk van William Turner, een romantische kunstenaar waar het sublieme voor het eerst een rol ging spelen. De tentoonstelling is aangevuld met moderne werken van over de hele wereld van onder andere Roy Villevoye, Miroslaw Balka, Olafur Eliasson en Spencer Finch.

Contrast
Wolken en Water (z.j.) van William Turner (1775-1851) is het uitgangspunt en opening van Meer Licht. Het is een prachtig doek waarin de wolken en het water in elkaar over vloeien. Het schilderij geeft door zijn onduidelijke voorstelling ruimte voor eigen invulling van de kijker. Het werk van Turner verschilt nogal met de rest van de tentoonstelling, omdat het doek uit begin negentiende eeuw dateert en een gouden sierlijst heeft. Dit vormt een groot contrast met de overige werken die strak en modern zijn.

Samenhang
De tentoonstelling is veel omvattend, doordat er onder andere films, foto’s, beelden, houtskooltekeningen en collages worden getoond. Wolken en Water maakt als opening een warme romantische sfeer los die daarna wordt opgevolgd door moderne werken. De eerst volgende werken, Portrait of the artist as a mountaineervan Guido van der Werve en Disappearance at sea I van Tacita Dean, spreken aanmerkelijk minder tot de verbeelding, waardoor die overkomen als een ijzige douche. Het is door deze directe overgang van romantisch naar modern even zoeken naar samenhang in de tentoonstelling. Toch, naarmate er meer werken voorbij komen en er wordt nagedacht over de ideeën van de kunstenaars blijkt er toch wel degelijk evenwicht te zijn.

Beeldvorming
Door de sfeer die het doek van Turner uitdrukt is de toon gezet. De hele tentoonstelling lijkt opzoek te zijn naar die sublieme sfeer. Sommige werken zullen meer aanspreken tot de verbeelding dan anderen. Maar omdat het zo’n groot scala is aan verschillende ideeën en uitingen van werken, creëert de tentoonstelling zeker een sfeer die bij Turners doek aansluit. Eén van de werken die zeker de sfeer van Turner weet te evenaren is Nummer Acht (2007) van Guido van der Werve (1977). In deze film wandelt van der Werve over een ijszee en wordt gevolgd door een gigantische ijsbreker. Van der Werve loopt zo heel kalm tien minuten lang, zonder omkijken, door over het ijs. Een ongelofelijk beeld waarin natuurgevaar en mens met elkaar geconfronteerd worden in die fantastische witte vlakte.

Subliem
Doordat er zo’n verschil zit in stijl en sfeer tussen het doek van Turner en de overige werken wordt je gedwongen tot nadenken om de link te kunnen leggen. Interessante gedachtegangen en uitwerkingen zijn in deze tentoonstelling samengebracht. Meer Licht opent de ogen van de kijker, schijnt bij en verruimt daarmee het blikveld. Of het sublieme wordt bereikt moet de kijker zelf beslissen, maar het is een tentoonstelling die zeer de moeite waard is.

06-10-2011