CultuurBewust.nl | Recensie | De helleveeg | CultuurBewust.nl

De helleveeg is een voortreffelijke, tenenkrommend irritante beschrijving van een familiefeeks

Door:  | 
30-07-2013

Familie kies je niet, die heb je. Deze gedachte zal bij veel lezers van de nieuwe roman van A.F.Th. van der Heijden, De helleveeg, door het hoofd spoken. Verschrikkelijke familieaffaires worden in prachtig gevormde zinnen beschreven in zijn eerste roman na de veelbesproken Tonio, het boek waarmee hij een ode bracht aan zijn verongelukte zoon. 

Tientje Poets

In De helleveeg staat het personage Albert Egberts centraal. Trouwe fans van de schrijver zullen dit personage wellicht herkennen uit De tandeloze tijd, de romancyclus waar de schrijver aan werkt. Egberts vertelt de lezer in deze roman over zijn tante Tiny, twaalf jaar ouder dan hij en een opvallend mooie verschijning. Sinds zijn kindertijd is tante Tiny, vanwege haar vinnige opmerkingen en gemene gedrag, al een bron van onrust in zijn familie. Met haar neefje heeft ze echter een hechte band, gebaseerd op de adoratie die het kleine jongetje voor haar heeft. De roman beschrijft Albert’s levensloop waarin de fascinatie voor zijn tante steeds, in verschillende vormen, terugkeert. De reden achter haar bittere karakter is voor hem een mysterie, dat hem al vanaf kleins af aan bezighoudt. Haar frustratie wordt nog meer gevoed als haar huwelijk kinderloos blijft, en zij ernstige smetvrees ontwikkelt. Haar familie geeft haar de bijnaam ‘Tientje Poets’. Klinkt liefkozend: is het niet.

Gezichtsverlies

Bij het lezen van de roman wordt pijnlijk duidelijk gemaakt hoeveel een familie kan verbergen voor de buitenwereld. Het verhaal wordt verteld vanaf de jaren vijftig, toen er nog andere normen en waarden heersten dan nu. Het is daarom bijna niet voor te stellen hoe een gezin kan wegkijken bij ernstige voorvallen als kindermisbruik en een ongewenste zwangerschap. De familie verbloemt de problemen uit angst voor gezichtsverlies, en dit zorgt ervoor dat frustraties bij ieder weerzien hoog oplopen.  Voor de lezer geeft dit stof tot nadenken. Een dergelijke situatie is in deze tijd, waarin het zelfstandig individu de plaats van familie heeft ingenomen,  namelijk haast niet voor te stellen. Het is om deze reden soms lastig om voor deze dramatische confrontaties begrip op te brengen. Doordat de aard van Tiny’s ontevredenheid niet duidelijk is, is haar messcherpe tong en neurotische schoonmaken vermoeiend en niet altijd even meelijwekkend. Maar het is interessant om de tante te ervaren door de ogen van Albert, omdat zijn fascinatie nooit helemaal weg is en de gemene woorden en daden van Tiny daardoor een zachter randje krijgen.

Familiedrama

Na de liefdevolle beschrijvingen van de vader-zoonrelatie in Tonio is het moeilijk voor te stellen dat A.F.Th. een roman heeft weten te schrijven over de slechte relatie die familieleden met elkaar kunnen hebben. Er lijkt geen liefde te zijn in de familie die hij in deze roman beschrijft, enkel haat en frustratie. Het boek geeft daarom een interessant beeld van wat er kan gebeuren als een kind zich onbegrepen voelt en problemen in de doofpot worden gestopt. Ook is een persoon als Tientje Poets intrigerend; voor de lezer is de vrouw een verschrikking, maar door de ogen van de hoofdpersonage wordt haar karakter op een andere manier begrepen.

Van der Heijden weet precies wat hij moet doen om Tiny zo verschrikkelijk mogelijk neer  te zetten, waardoor haar gedrag tenenkrommend is en frustrerend is. Irritatie opwekken doet hij voortreffelijk: net als je als lezer denkt dat Tiny het niet nog bonter kan maken, doet zij iets waar je mond van open valt. Dat de schrijver deze grenzen voor zijn personage op zoekt is heel spannend, omdat het altijd erger lijkt te kunnen. Dit zorgt ervoor dat De helleveeg amuseert tot de laatste pagina.

 

Wat: De Helleveeg | Wanneer: mei 2013 | ISBN: 9789023483915 | Uitgeverij: De Bezige Bij |

Beoordeling:

De helleveeg is een voortreffelijke, tenenkrommend irritante beschrijving van een familiefeeks 4 van 5 1 recensie.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.