In Finland is een oude kolenmijn omgebouwd tot illegaal heropvoedingscentrum voor  criminelen en misdadigers. Rechercheur Jalmari Jyllänketo moet opheldering verschaffen over de verdwijningen van mensen in de buurt van de mijn, maar besluit juist een handje te helpen bij het verzamelen van gespuis, dat in de mijn paddenstoelen moet plukken tot het haar leven heeft verbeterd. Dat is op zich een origineel onderwerp, maar de Finse auteur Paasilinna slaat in Helse eendjes een beetje door in zijn fantasie. Zijn sarcastische grapjes en de onmogelijke kindnappingen maken het verhaal ongeloofwaardig, waardoor het voor de lezer moeilijk is om tot het einde door te lezen

Het duurt even voordat je in het verhaal zit door de persoonsschets die Arto Paasilinna van de rechercheur maakt en door de precieze beschrijvingen van het landgoed dat de rechercheur moet onderzoeken. Uiteindelijk doet al deze informatie er niet toe, want alles blijkt mogelijk. Zo rijdt Jyllänketo motor zonder rijbewijs, kan hij ineens een vliegtuigje besturen en pakt hij met gemak een groep van veertig motorrijders op.

Ongeloofwaardig
De aanloop naar de ontvoering van de criminelen duurt steeds langer dan de daad zelf, waarbij lastige details simpelweg worden overgeslagen. Zo organiseert de directrice van de mijn een congres om geld- en machtbeluste industriëlen op te pakken. Hiervoor schaft ze ‘even’ een jumbojet aan en vervolgens zet ze het hele congres, zogenaamd in Zuid Amerika, in scène. Het plan slaagt zonder problemen terwijl zelfs de recherche er lucht van krijgt.

De onmogelijkheid van deze kidnappingen is al ongeloofwaardig. De sarcastische grapjes en de formuleringen van Paasilinna maken het alleen maar erger, bijvoorbeeld in de volgende situatie:  ‘De rubberboot stootte lek op de fuik van een Zweedse visstroper. Shit! Onderweg van Pello naar Rattosjärvi kreeg de taxichauffeur een hartaanval, zodat ze hem naar het Centraal Ziekenhuis van Lapland in Rovaniemi moesten brengen.’ Je denkt als lezer steeds “oja joh, dat doen ze wel even”, wat op den duur gaat irriteren.

Maatschappijkritisch
De boodschap die Arto Paasilinna met Helse eendjes wil overbrengen, namelijk dat er in Finland te weinig wordt gedaan om criminelen en misdadigers te straffen dan wel een heropvoeding te geven, lijkt belangrijker dan het verhaal op zichzelf. Dat uit zich onder andere in de belerende alinea’s die overduidelijk informatief zijn, maar wat Paasilinna probeert te verhullen door het te verwerken in een dialoog. ‘’Waar zijn we?’ ‘ Misschien in Finland; qua landschap lijkt het wel op Lapland’. Sanna merkte op dat Lapland zich over vier verschillende naties uitstrekte. Jalmari beaamde dat het een supranationale provincie was.’

Ondanks het originele idee, lukt het Paasilinna niet om de lezer ruim 300 pagina’s lang bij zich te houden. Een maatschappelijk probleem op deze manier aan de kaak stellen gebeurt niet vaak genoeg in de literatuur, maar komt door de onmogelijke gebeurtenissen in Helse eendjes niet uit de verf. Paasilinna is te ver gegaan in zijn fantasieën, waardoor zijn concept aan geloofwaardigheid verliest en dat hem helaas ook lezers zal kosten.

Gepubliceerd op: 30-08-2012