‘Wat is er aanlokkender, geheimzinniger, duivelser dan een verboden boek?’ Dit citaat van Louis Paul Boon kondigt de tentoonstelling Verboden Boeken in het Centre Ceramique aan. Niet alleen de inhoud van de tentoonstelling, maar ook de vormgeving sluit aan bij de spannende sfeer van verboden en gecensureerde boeken. De aanleiding voor de tentoonstelling is het 350-jarige jubileum van de stadsbibliotheek Maastricht. Gerrit Komrij was eerder dit jaar de eregast op de feestelijke opening van Verboden Boeken.

“Nog voordat je de expositiezaal binnenstapt, zie je het idee van Verboden Boeken terug in de vormgeving, bijvoorbeeld in de afgeplakte ramen,” vertelt een van de tentoonstellingsmakers John Kampstra. Ook in de expositieruimte zetten de makers dit idee voort. De ruimte bestaat uit kleine, donkere nisjes, gescheiden door zwarte doeken. Ieder nisje heeft zijn eigen thema. Zo hangt er in het ene een grote foto van Hitler: hier zien we boeken die om politieke redenen een verbod kregen. Vanaf de muur van een ander kamertje lachen vele naakte, net niet pornografische pin-up modellen je verleidelijk toe. Ook onzedelijkheid was vaak een reden tot verbod.

Van Copernicus tot Turks Fruit
Opvallend is de grote verscheidenheid aan boeken die door de eeuwen heen om allerlei uiteenlopende redenen zijn verboden. Zo mogen de bekende werken van Galilei en Copernicus niet ontbreken in de tentoonstelling, maar is er ook genoeg aandacht voor meer moderne literatuur. Turks Fruit van Jan Wolkers krijgt een prominente plaats, maar ook de Harry Potter reeks is in de tentoonstelling te zien. Naast verboden proza, komen ook verboden stripboeken, tijdschriften en verfilmingen van boeken aan bod.

Bizar
Volgens Kampstra is het meest bizarre verbod toch wel de eerste encyclopedie van Diderot en d’Alembert uit de Verlichting. “In de Encyclopédie staat zoveel nuttige en ook praktische informatie. Je kunt je dat verbod nauwelijks nog voorstellen.” De encyclopedieën waren in die tijd erg populair, omdat er zoveel vraag naar informatie was. “De prijs van deze 28 delen tellende reeks stond gelijk aan een modaal jaarinkomen, en toch was er nog voor de verschijning van de encyclopedieën al een wachtlijst.”

Buiten het bizarre verbod op de Encyclopédie zijn er nog veel meer vreemde verboden boeken. Een voorbeeld daarvan is het dagboek van Anne Frank, dat twee jaar na de oorlog in 1947 nog verboden werd. De reden volgens het bijschrift? ‘Anne schrijft over menstruatie, deprimerende inhoud, het dagboek kan sympathie opwekken voor de Joden.’ Een voorbeeld van een recentelijk verbod dat iets meer voor de hand ligt zijn de vroegere strips van Sjors en Sjimmie. Sjimmie is dan nog te zien als een vreemde neger met veel te grote zulu-lippen en spreekt geen fatsoenlijk Nederlands.

Verboden vruchten smaken extra lekker
Ironisch genoeg maakt het feit dat een boek verboden is, dit juist vele malen interessanter. Aan het einde van de tentoonstelling ligt een album met reacties van bezoekers die erg typerend zijn: ‘Verboden vruchten smaken extra lekker’ en ‘Ik wil alles wat niet mag.’ Kampstra is dan ook blij met de titel van de tentoonstelling, ‘Verboden boeken.’ “Dat trekt bij iedere bezoeker direct de aandacht,” zegt hij. Een kijkje in de geheimzinnige nisjes van de tentoonstelling is nog mogelijk tot 28 oktober.

Gepubliceerd op: 27-08-2012