The Picture of Dorian Gray is de enige roman van de Engelse schrijver Oscar Wilde uit 1890. De hoofdpersoon van deze klassieker doet een bizarre wens die op mysterieuze wijze in vervulling gaat. Zonder verder door te gaan op deze magie, weet Wilde met dit verhaal op een overtuigende manier een portret van een narcistische persoonlijkheid neer te zetten én een indringende boodschap mee te geven.

De excentrieke jongeling Dorian heeft één wens nadat de schilder Basil hem op een briljante wijze heeft geschilderd: hij wil voor altijd de schoonheid en jeugdigheid bezitten van zijn vastgelegde ‘ik’ op het portret. Het schilderij moet daarom zijn fysieke ontwikkeling overnemen waardoor Dorian een jong uiterlijk blijft houden. Vlak voordat hij zijn portret heeft gezien, is hij zich bewust geworden van het onvermijdelijke aftakelingsproces dat voor de deur staat, door een gesprek met Lord Henry. Lord Henry vertegenwoordigt de hedonistische levenswijze die Wilde in zijn boek bekritiseert. Levenskunst vormt zo het eerste centrale thema van het boek.

Egoïsme
Dorians wens gaat in vervulling. Het portret neemt echter niet alleen zijn lichamelijke veranderingen over, maar reflecteert ook de veranderingen in zijn ziel. ‘The aim of life is selfdevelopment,’ stelt Lord Henry die in Dorian een luisterend oor vindt voor zijn levensfilosofie. In een simpele oneliner, waarmee het boek overigens doorspekt is, vat hij het voornaamste probleem van de mens samen: ‘When we are hapy, we are always good, but when we are good we are not always happy.’ Je kunt volgens Henry het beste een egoïstische levensstijl aannemen die misschien ten kosten gaat van anderen, maar in ieder geval niet van jezelf.

Dorian wordt zwaar beïnvloed door deze ideeën. Van het ene op het andere moment is hij stapelverliefd op Sibyl, een getalenteerd actrice met wie hij wil gaan trouwen. Wanneer zij, van slag door het aanzoek, op een avond een minder wervelend acteerspel neerzet, wil Dorian niets meer met haar te maken hebben. Sibyl pleegt door zijn reactie zelfmoord. Het portret van Dorian krijgt vervolgens een gemeen trekje rond  de mond. De onvermijdelijke afloop van het verhaal, waarbij de betovering tussen het schilderij en Dorian wordt verbroken, geeft kracht aan Wilde’s boodschap dat een leven zuiver gericht op het vervullen van je driften niet nagestreefd moet worden.

All art is quite useless
Overigens begint de roman met een scherp geformuleerd voorwoord waarin Wilde zijn standpunten over kunst verkondigt, het tweede centrale thema van het boek. Zijn conclusie over kunst is stellig: ‘All art is quite useless.’ Toch heeft kunst volgens hem nog wel een doel: het moet kunst en de artiest te onthullen. Juist dit weet Wilde met zijn klassieke (en enige) roman te bewerkstelligen. Hij verwikkelt op ingenieuze wijze de levenskunst van Lord Henry met de schilderkunst van Basil in het portret van Dorian.

Dit beoogde doel van kunst sluit ook perfect aan bij de angst die Basil heeft voor het schilderij en waardoor hij het niet wil tentoonstellen. Het portret is zó mooi en zó prachtig waardoor het iets toont van de kunstenaar zelf, namelijk Basils liefde voor Dorian. Dit raakt meteen ook aan de reden waarom Wilde later is vervolgd en twee jaar in de gevangenis heeft gezeten: zijn “onzedelijke handelingen” met andere mannen.

The Picture of Dorian Gray zit vol oneliners waaruit Wilde’s vaardigheid voor het schrijven van toneel uit weerklinkt. Maar bovenal maakt de manier waarop hij twee thema’s (kunst en levenskunst) weet samen te brengen in Dorians portret en de boodschap die hij daarmee uitdraagt, de roman tot een klassieker.

Gepubliceerd op: 21-06-2012