Reis naar het einde van de nacht is het romandebuut van de Franse schrijver Louis-Ferdinand Céline uit 1932. Door middel van een levensbeschrijving van de hoofdpersoon die telkens weer wordt geconfronteerd met tegenslag, weet deze klassieker op overtuigende manier een anarchistisch wereldbeeld weer te geven.

Het romandebuut van Céline is een beschrijving van de chaotische wereld die aan de hoofdpersoon Bardamu voorbijtrekt. Het verhaal begint in Parijs, met de start van de Eerste Wereldoorlog. De hoofdpersoon sluit zich aan bij het Franse leger en belandt zo in een voor hem zo onbegrijpelijke strijd. ‘Onze kolonel wist misschien waarom die twee mensen schoten, de Duitsers wisten het misschien ook, maar ik, echt, ik wist het niet. (…) Feitelijk was de oorlog alles wat je niet begreep. Dat kon zo niet doorgaan.’

Droomreis
Met name in de passage waar de hoofdpersoon in een hospitaal ligt, weet Céline op zeer overtuigende wijze een anarchistisch wereldbeeld voor de lezer te schetsen. Ondanks zijn goede bedoelingen wordt Bardamu telkens weer geconfronteerd met mensen die weten te profiteren van hem of anderen. De boodschap van Céline is duidelijk: mensen zijn egoïstisch en zuiver gericht op overleven. Desnoods ten kosten van anderen.

Aan het einde van de oorlog begint pas echt de (letterlijke) reis van de hoofdpersoon, die soms wat weg heeft van een droom. Bardamu vertrekt naar een Franse kolonie en daarna naar New York. In de periode dat hij werkt in een autofabriek leert hij een vrouw kennen op wie hij verliefd wordt. Zij vormt een kort, maar helder lichtpuntje in zijn leven. Toch besluit Bardamu om weg te gaan. Hij vertrekt naar Frankrijk om zich in een voorstad van Parijs als huisarts te vestigen.

Antisemitisme
De reis is vergeleken met moderne romans misschien wat traag door een afwezigheid van een alomvattende spanningsboog, maar dit is geen geschikt criterium om het boek te beoordelen. Het zijn de rauwe dialogen, het zwarte wereldbeeld van de schrijver en de treffende situaties die hieruit voortkomen waarin de kracht van het verhaal verscholen ligt. Daar komt nog bij dat Céline genadeloos met zijn hoofdpersonage durft om te gaan. Dit samen maakt het boek zo onweerstaanbaar aangezien de tegenslagen die Céline Bardamu laat ondergaan, ook als een tegenslag voor jou voelt.

Enkele jaren na de publicatie van De reis zou Céline enkele antisemitische pamfletten schrijven waarin hij de Fransen ook oproept om zich bij het Duitsland van Hitler aan te sluiten. In het openingshoofdstuk vang je al een glimp op van de ideeën die de schrijver uiteindelijk zo omstreden zouden maken: ‘…en al verder pratend, op de Temps, waarin dat bericht stond. ‘Dat is me nog ‘s een geweldige krant!’ zei Arthur Ganate plagend tegen me. ‘Geen krant die het Franse ras zo verdedigt!’ Maar ook meteen de ontkenning: ‘Dat heeft het Franse ras nogal nodig, het bestaat niet eens!’

Ondanks zijn controversiële schrijven van enkele jaren later, kan niet ontkend worden dat Céline met De reis een bijzonder verhaal over de goede én slechte kanten van de mens heeft geschreven. De avonturen van Bardamu vervelen niet, ondanks de afwezigheid van een echte spanningsboog. Dit komt doordat het anarchistische wereldbeeld aanspreekt en je dit als lezer in ieder geval tijdens jouw reis door het verhaal wilt overnemen.

Gepubliceerd op: 10-05-2012