Wanneer je als leek een kunstwerk bestudeert, kun je het niet helpen dat simpele omschrijvingen als ‘mooi’, ‘kleurrijk’, ‘afschuwelijk’ of ‘saai’ je gedachten binnenschieten. Als kunstkenner zul je je waardering beter kunnen verwoorden, maar toch blijft elk oordeel persoonlijk. Dat is dan ook het uitgangspunt van Meesterwerken, waarvan de schrijvers de onervaren kunstbeschouwer de handvaten wil bieden om meer te zien in de topstukken uit de kunsthistorische canon. Het is een overzichtelijk en prachtig geïllustreerd overzicht dat je net dat opstapje geeft om met een andere blik naar kunst te kijken.

Handige indeling
De indeling die gehanteerd wordt in Meesterwerken biedt de lezer, of moet ik zeggen de toeschouwer, een duidelijk overzicht van de behandelde kunstwerken. Er is gekozen voor een opbouw per eeuw en niet op bijvoorbeeld kunststroming, die zich niet houdt aan de overgangen van de eeuwen. Toch is de chronologische volgorde een slimme keuze geweest. De ontwikkelingen die de schilderkunst doormaakte zijn zo zeer goed te vergelijken en voor de leek is het een handige manier om kennis te maken met de grote namen.

Levendige details
De auteurs beginnen elk hoofdstuk over een meesterwerk met een prachtige afbeelding van het kunstwerk. De foto’s doen het origineel en de kleuren recht aan. Naast het schilderij staan vervolgens allerlei wetenswaardigheden over het schilderij. Zulke details verlevendigen de context waarin de schilder werkte en leefde, omdat ze meer inzicht geven in het reilen en zeilen van de eeuw, kunstenaar en/of land van herkomst.

Hierna lichten de auteurs betekenisvolle details uit. Deze ‘rondleiding’ geeft handige richtlijnen bij het bekijken van de meesterwerken. Over Afrika, een figuur in Allegorie van planeten en continenten van Giambattista Tiepolo zegt men het volgende: ‘Haar donkere huid contrasteert mooi met het witte gewaad en de enorme gouden oorringen die ze draagt.’ Het schilderij bevat duizelingwekkend veel bijzonderheden, waardoor zulke details je in eerste instantie compleet kunnen ontgaan. Door deze uitvergroot weer te geven, verandert je blik op het kunstwerk.

Context en symboliek
De auteurs leggen de mythologische achtergrond of het verhaal achter een schilderij uit, maar ook bijvoorbeeld de totstandkoming van bepaalde motieven, zoals ‘rubensvrouwen’: ‘Het is een beeld van de ideale schoonheid, gebaseerd op vrouwelijke figuren van eerdere meester-schilders als Titiaan en Leonardo, die Rubens allebei bewonderde.’ Ook symboliek binnen het schilderij wordt voor de geïnteresseerde lezer helder uitgelegd: ‘Alecto vliegt wild door de lucht met een slang in haar hand. Ze slaat tegen de donderwolken om aan te kondigen dat er problemen in aantocht zijn.’ (Peter Paul Rubens, Het oordeel van Paris, 1638-1639). Niet iedereen zal bij elk schilderij de symboliek, mythologie of andere context herkennen. Deze verklaringen helpen bij het uitbreiden van je kennis, die je kunt gebruiken bij het bestuderen van de schilderijen.

Wat het voor de leek helemaal afmaakt is de verklarende woordenlijst, die de verschillende schilderstijlen, -stromingen en -technieken uitlegt. Al met al is het boek een handig naslagwerk voor degenen die geïnteresseerd zijn in kunst en er graag meer over willen leren. De auteurs geven je een steuntje in de rug, zodat je voortaan in staat bent een meesterwerk in het museum beter te bestuderen. Voor de kenners misschien iets minder interessant, hoewel de prachtige kleurenfoto’s zeker meerwaarde geven.

Gepubliceerd op: 28-03-2012