‘Aan de oever van het meer, in net zo’n juninacht zonder einde als toen, stel ik me voor hoe Hermans hier heeft rondgelopen en naar de omgeving keek.’ Dit is exact de strekking van het boek De Noorse liefde van W.F. Hermans van Karin Anema. Het is een reisverslag van Anema die de wondere belevingswereld van de beroemde schrijver W.F. Hermans wilde ontdekken die hij gebruikte voor een van zijn bekendste werken nooit meer slapen.

Nooit meer slapen
In Nooit meer slapen slaagde Hermans erin om in bijzondere literaire omschrijvingen de extreme wereld van het hoge noorden bloot te leggen. De verlaten, eenzame omgeving boven de poolcirkel, dat gekenmerkt wordt door de oneindige dagen en de betoverende natuur is Finnmark, het gebied waar het hoofdpersonage Alfred een uitputtende tocht moet maken waarin hij probeert zijn onzekerheden te overwinnen en een beroemde wetenschapper te worden. Echter, Hermans zou Hermans niet zijn als het boek niet vol zou staan van de destructieve gedachten en onhandige handelingen die de personage een suffige houding geven.

Nooit meer slapen is een prachtig boek waarbij de lezer bijna daadwerkelijk in de huid van Alfred wordt getrokken en de gruwelen voelt die hij moet doorstaan. Het is dan ook niet voor niets dat het boek zoveel erkenning heeft gekregen en in meerdere talen vertaald is. Dat Karin Anema op zoek gaat naar het verhaal achter het verhaal is zeker niet onbegrijpelijk. Ze gaat op zoek naar de plekken die beschreven worden in Nooit meer slapen, om ze vervolgens met oog voor detail te vergelijken met de tegenwoordige werkelijkheid. Ze ontdekt veranderingen en overeenkomsten, de verschillen tussen de Noren en Hermans, maar bovenal ontdekt ze de kracht die het mooie rustige Noorse landschap uitstraalt.

‘Van [Noorse, red] lezers hoor ik dat ze het een saai boek vinden. Noren en Sami kennen muskieten, ze weten wat afzien is. Noren zijn verslaafd aan de natuur, aan de vrijheid. Iedereen trekt hier na het avondeten nog even de bergen in om alleen met zijn gedachten te zijn. Juist omdat hier weinig begroeiing is, ervaar je de natuur intensiever. Maar, zo vindt men, het is niet iets om een boek over te schrijven.’

Belofte maakt schuld
Zo aantrekkelijk als het reisverslag begint, zo teleurstellend eindigt het boek. In het begin wordt de lezer meegezogen in de beschrijvingen door de ogen van een fan. Het werkt aanstekelijk en wekt nieuwsgierigheid naar de overige ontdekkingen die zullen volgen. Maar al snel verdwaalt het verhaal in een wirwar aan onnodige, extra informatie. Het is niet oninteressant om te lezen hoe de Sami overleven in deze verlaten en onherbergzame wereld, maar in de boekomschrijving was een observatie naar Hermans wereld beloofd en belofte maakt nu eenmaal schuld.

Bovendien vallen de mensen die tijdens de zoektocht daadwerkelijk benaderd worden flink tegen, want eigenlijk niemand heeft Hermans zelf echt door en door gekend. De belangrijkste personages uit Nooit meer slapen: Qvigstad, Mikkelsen en Arne (de expeditieleden) worden nooit gevonden en ook hun familie is niet bereid om een boekje open te doen. De vraag rijst dan ook wat nu eigenlijk de functie van dit reisverslag is. Had het boek wel geschreven moeten worden?

Maar de klap op de vuurpijl komt als de enige persoon die Hermans daadwerkelijk in persoon ontmoet heeft, het meisje uit de bus voor wie Alfred speciale gevoelens ontwikkelde, een beeld van Hermans schept die de gehele romantiek rondom Hermans persoonlijkheid teniet doet. De Noorse liefde van W.F. Hermans biedt duidelijk geen verlenging van het genot dat Nooit meer slapen ooit teweegbracht. Eigenlijk heeft het juist een destructieve werking op iedere magie die Hermans of zijn roman ooit over zich hadden.

Gepubliceerd op: 09-12-2011