In zijn nieuwe roman Gagarins engelen probeert Bennie Roeters de grillen van het communisme van de jaren zestig weer te geven. Dit doet hij via de ogen van een naïeve politicuszoon uit Nieuw Scheemda die een programma gaat volgen in de Sovjet-Unie. In zijn poging een meeslepende roman te schrijven is hij echter niet geslaagd.

Roelf, zoon van een gestaalde communist, opgegroeid in het Groningse Nieuw Scheemda, krijgt een plotselinge uitnodiging voor de grote festiviteiten rondom het vijftigjarige bestaan van de Sovjet-Unie republiek in Moskou. Aan de uitnodiging zit deelname aan het programma vast, waarna een plaatsing op de Russische filmacademie kan volgen. Roelf, die altijd geïnteresseerd was in andere dingen dan het communisme, grijpt de kans toch aan om in zijn droom tot filmmaker te kunnen volharden. In Rusland wordt hij meegesleurd in het strenge regime waarin dingen niet zijn zoals ze lijken.

Vrienden om hem heen verdwijnen spontaan en ook Roelf lijkt zich, zonder het zelf te beseffen, in de nesten te werken. Hij wordt het slachtoffer van de ongrijpbare machinaties van de Koude Oorlog. Bewegingsvrijheid is er niet, men moet zich houden aan het programma en lessen propaganda uit hun hoofd leren. Zodra Roelf dit doorkrijgt en probeert te ontsnappen is het al te laat.

Gagarins engelen is na Fins plot en De verstopte stad de derde roman van Bennie Roeters, die werkzaam is als auteur voor televisie, film en toneel. Met Gagarins engelen heeft hij de sfeer van de jaren zestig in de Sovjet-Unie willen weergeven. Een klus waarin hij helaas niet slaagt, ondanks zijn trage verhalende zinnen die goed het gevoel van zinloosheid en machteloosheid opwekken. Dit is echter ook precies wat op den duur begint te vervelen. De gebeurtenissen gaan traag en de uitkomsten zijn erg voorspelbaar. Bovendien blijven de personages onderontwikkeld. Roelf is vanaf het begin een sneu persoon die verder in het boek nog wat sneuer wordt. Maar de lezer kan zich door gebrek aan diepgang niet zodanig met de hoofdpersoon identificeren, dat hij met hem mee gaat voelen en denken. Dit is erg zonde, omdat er toch een poging daartoe is gedaan.

De titel Gagarins engelen is een verwijzing naar de grote held van de hoofdpersoon, de eerste astronaut ter wereld, welke uit Rusland komt. Deze subtiele hint over de netten van communistische propaganda waar Roelf al op jonge leeftijd in gevangen zit, is mooi voor de ontwikkeling van de roman. De andere, standaardthema’s zoals de gecompliceerde vader-zoon relatie, een onbereikbare liefde omdat het meisje van verkeerde politieke afkomst is en de zoektocht naar geluk, worden wat minder subtiel aangesneden. Deze onderwerpen komen in de eerste hoofdstukken al naar boven en krijgen geen nieuwe verrassende impulsen in de rest van het verhaal.

Nee, de nieuwe roman van Bennie Roeters behoort niet tot de topstukken van de literatuur. Maar ondanks dat het niet volledig uit de verf komt, geeft dit boek wel een mooie illustratie van het communisme in Rusland in de jaren zestig. Het leest als een spannend verhaal, maar niet als een literaire roman.

Gepubliceerd op: 25-12-2009