Het volk bestaat niet gaat niet alleen over populisme, maar ook over de rol van individuen en de toegenomen aanwezigheid van verschillende media in het leven van de burger. Pels schetst de lezer hoe deze drie onderwerpen met elkaar samenhangen, elkaar beïnvloeden. De kern van zijn betoog zegt dat het populisme een blijvend onderdeel is geworden van de politiek en dat dit (mede) in stand wordt gehouden door het veranderde medialandschap. Individuen en het marktmechanisme van vraag en aanbod spelen nu namelijk zowel in de politiek als in de media nadrukkelijker een rol.

Het sterkste punt van het boek is het tweede hoofdstuk. Hier legt Pels secuur en helder uit wat democratie en populisme precies zijn. Waarom dat eerste niet moet worden gezien als een systeem waarin de meerderheid regeert: democratie is namelijk een manier om met de stemmen van verschillende groepen om te gaan. Waarom een populistische politieke partij onmogelijk dé wil van het Nederlandse volk kan vertegenwoordigen. Partijen representeren namelijk alleen maar een deel van de bevolking.

Het is  niet mogelijk om de hoofdgedachte uit dit hoofdstuk volledig te beschrijven en uit te leggen. Het belangrijkste idee is vooral dat de woorden ‘het volk’ en ‘soevereiniteit’ beter niet meer gebruikt kunnen worden in het publieke debat. Ze zijn namelijk niet van toepassing op de Nederlandse democratie. Waarom? Lees Het volk bestaat niet.

Struikelblok
Minder interessant zijn enkele passages in het middenstuk over verticale machtswisseling en charisma. Ze zijn meer historisch-theoretisch van aard en vormen vooral een struikelblok om door te lezen.

Daarnaast zal de hoofdlijn in het hoofdstuk over de mediademocratie weinig discussie oproepen, maar een uitspraak als ‘de kring van virtuele mediakennissen deels in de plaats komt van de fysieke kennissenkring’ is schromelijk overdreven. De groep mensen bij wie vage contacten op het Internet de plek van ‘echte’ vrienden (deels) inneemt, is misschien helemaal nog niet zo groot. Een verwijzing naar een onderzoek dat de bewering van Pels bevestigt, is eerst nodig.

Geschreven voor het debat
Alles bij elkaar is Het volk bestaat niet een overzichtelijk boek geworden, dat enkele belangrijke ontwikkelingen beschrijft en verklaart die ook door de meeste wetenschappelijke literatuur is bevestigd. Daarnaast zitten er enkele door de auteur aangebrachte nuances om tot een coherent beeld van de politiek te komen.  Het volk bestaat niet is tenslotte niet een boek waarmee je het eens moet zijn. Met dat doel schreef Pels het waarschijnlijk ook niet: hij wil vooral een debat starten door mensen ideeën te geven die ze nog niet kenden of begrepen. De poging hiertoe is zonder meer geslaagd.

Gepubliceerd op: 27-06-2011