Zwarte dauw is het literair debuut van de 28-jarige Rachel Visscher. Visscher schreef eerder al literaire verhalen, toneelstukken en poëzie. In Zwarte Dauw schetst zij een beeld van het leven en de rol van het geloof in een streng gereformeerde Hollandse gemeenschap.

Visscher is geïnteresseerd in de gedachtewereld van mensen. In eerste instantie oordeelt ze niet over de bewoners. Ze beschrijft hun verhaal, hun ideeën en angsten. Hoewel de naam van de stad niet expliciet genoemd wordt, bestaat het vermoeden dat het om het Overijsselse Genemuiden gaat.

In deze stad werd de vader van Visscher geboren. Hijzelf heeft op zijn achttiende afstand genomen van de Hersteld Hervormde Gemeente. Na de dood van zijn broer, de oom van Visscher, bezoekt Visscher de begrafenis. Dan blijkt haar oom ook al jaren niet meer naar de kerk te zijn gegaan. Toch was hij een zeer gewaardeerd lid van de gemeente. Visscher raakt gefascineerd door haar vaders achtergrond en bezoekt de stad veelvuldig om meer over de inwoners en hun geloof te weten te komen.

Bewoners aan het woord
Visscher interviewt verschillende bewoners: gelovigen, niet-gelovigen, afvalligen en twijfelaars. Zij vraagt hen naar de rol van het streng protestantse geloof in hun leven, hun beleving van het geloof en naar het leven in de stad. Het is interessant om te lezen hoe de verschillende bewoners het leven in de stad ervaren.

Gelovigen voelen zich gerespecteerd en verbonden, zij halen troost uit hun geloof, maar ook voelen zij angst. Gelovigen die oorspronkelijk uit een andere stad komen, hebben het gevoel niet geaccepteerd te worden; de gemeente is erg op zichzelf gericht, zij voelen zich eenzaam en uitgesloten. Afvalligen of niet gelovigen zien de gemeente als hypocriet en gesloten.

Rituelen
Visscher gaat ook in op de rituelen en tradities van de gemeente: het Heilig Avondmaal, de donderpreek, de zwarte kleding en hoofddeksels, het eten van zoetigheid na de dienst, de fascinatie voor dure merkkleding. Ook de gelovigen voelen angsten en twijfels. De onthouding is niet gemakkelijk. De hemel is slechts voor een enkeling weggelegd.

Toch blijft het portret in zijn geheel wat oppervlakkig. Regelmatig doen de verhalen van de gelovige bewoners stereotiep aan. Zwarte Dauw raakt niet zoals Knielen op een bed violen van Jan Siebelink dat wel deed en mist het gevoel en het respect waarmee Franca Treur haar boek Dorsvloer vol confetti schreef.

Visscher laat naarmate het boek vordert ook  steeds meer haar eigen mening doorschemeren. Hoewel ze regelmatig een relativerende opmerking maakt, lijkt die enkel te dienen om haar negatieve oordeel te verzachten over de wijze waarop de streng gereformeerden het geloof belijden.

Clair Obscuur
Zwarte dauw is wel een toegankelijk boek. De zinnen zijn kort, net als de vele getitelde hoofdstukken. In elk hoofdstuk komt een andere bewoner aan het woord. De titels zijn ingedeeld onder de overkoepelende hoofdstukken: clair of obscuur. Clair Obscuur: de gevoelens bij een geloof kennen geen middenweg. Zo blijkt ook in Zwarte Dauw.

Gepubliceerd op: 27-01-2011