Na meer dan twee jaar van verbouwing opent de Hermitage Amsterdam precies volgens planning op zaterdag 20 juni haar deuren voor publiek. De feestelijke openingsceremonie zal ’s ochtends om tien uur beginnen, waarna het museum achtereenvolgens 31 uur geopend is. Speciaal voor deze opening werd de tentoonstelling Aan het Russische Hof. Paleis en protocol in de 19de eeuw samengesteld, waarvoor eenmalig het volledige Amstelhof in gebruik wordt genomen. Ruim 1800 voorwerpen van het moedermuseum in St. Petersburg worden op thematische wijze tentoongesteld.

Aan het Russische Hof. Paleis en protocol in de 19de eeuw toont het rijke hofleven van zes tsaren en hun echtgenotes uit de negentiende eeuw, met een uitloop tot de Oktoberrevolutie in 1917. Om de ruim 1800 voorwerpen tentoon te stellen zijn eenmalig beide vleugels van het Amstelhof in gebruik. Ook alle 48 kabinetten, aangrenzend aan de grote tentoonstellingszalen zijn ingericht en wel op thema. De voorwerpen die hier getoond worden illustreren de thema’s uit de grote zalen.

In de Keizersvleugel (aan de Nieuwe Keizersgracht) kun je op audiëntie bij het Tsarenpaar. De wanden van de audiëntiezaal zijn een afspiegeling van de St. Joriszaal in het Winterpaleis, maar dan met een knipoog. De omtrekken van raamkozijnen in stucwerk tekenen zich als schaduwen af tegen de hoge wanden. Voor in de zaal staat de tsarentroon van Paul I (1754-1801), de eerste tsaar van het rijtje van zes. Paul I kwam in 1796 aan de macht, had een hekel aan zijn moeder Catharina omdat ze hem buitensloot en nam daarom veel maatregelen om haar beleid ongedaan te maken. Zijn strenge bewind leidde ertoe hij werd vermoord. Leuk detail: Anna Pavlovna, een van zijn tien dochters die hij kreeg van zijn tweede vrouw, trouwde in 1816 met de Nederlandse koning Willem II.

Het midden van de grote tentoonstellingsruimte wordt ingenomen door een glazen vitrine waarin de meest schitterde japonnen en uniformen zijn opgesteld. De etiquette werd al sinds het bewind van Peter de Grote (1672-1725), de stichter van St. Petersburg (1703), gedomineerd door hiërarchie. Nicolaas I (1796-1855), de opvolger van Alexander I (1777-1825) vanaf 1825, liet zelfs de kleur van kleding koppelen aan de rangen. Zowel van bovengenoemde tsaren als van Alexander II (1818-1881), Alexander III (1845-1894) en Nicolaas II (1868-1918) en hun echtgenotes hangen portretten aan de wand van de nagebouwde St. Joriszaal.

De schilderijen zijn van een zeer goede kwaliteit en als we de Russische projectleider Vjatsjeslav Fjodorov moeten geloven, vertellen die portretten meer dan alle voorwerpen eromheen. Toch vullen de schilderijen, aquarellen en foto’s die een blik werpen op de stad St. Petersburg – gebaseerd op het grachtengordelpatroon van Amsterdam – en de vele buitenpaleizen van de Romanovs, het beeld van het hofleven in de negentiende eeuw goed aan.

Peter de Grote stichtte St. Petersburg ‘als venster op het Westen’. De Romanovs vestigden zich vanaf 1712 in St. Petersburg, waardoor Moskou haar functie als hoofdstad verloor. Naast het Winterpaleis aan de rivier de Neva, dat nu het hoofdgebouw van de Hermitage in St. Petersburg is, werd er in de loop der tijd een Kleine, Grote en Nieuwe Hermitage en ook een theater aangebouwd. Samen met de buitenpaleizen vormden deze gebouwen het hart van het Russische hof.

In de Herenvleugel (aan de Nieuwe Herengracht) is het na de wat stijve audiëntie tijd voor het bal. In de tweede grote tentoonstellingszaal is de Nicolaaszaal uit het Winterpaleis nagebootst, veel uitbundiger dan in de audiëntiezaal. De raamkozijnen zijn niet meer in reliëf maar van zilver, wat op een enkele plek lelijk contrasteert met de prachtige portretten van tsarina’s die over die zogenaamde raampartijen heen hangen.

In het midden van de zaal staan draaiende carrousels vol kostuums, die samen met beelden en muziek uit de film ‘Russian Ark’ van Alexander Sokurov de sfeer van een echt negentiende-eeuws bal oproepen. De tientallen kabinetten aangrenzend aan de grote zaal, alsmede op de tweede verdieping tonen een kijkje in de kleedkamers van de tsarina’s. Kostbare sieraden (o.a. van de beroemde Russische goudsmid Carl Fabergé), objets d’art, modieuze hoedjes, schoentjes, tasjes en waaiers vullen de schatkamer die hier is gecreëerd. Ondanks het hoge ‘prinsessengehalte’ van deze afdeling is het een ware lust voor het oog voor elke bezoeker die van mooie voorwerpen houdt. Zo zijn de waaiers beschilderd met de meest gedetailleerde voorstellingen en zijn de serviezen bewonderenswaardig vanwege hun gedetailleerde vormgeving.

Naast het rijke, georganiseerde hofleven wordt er in een aantal kabinetjes ook aandacht besteed aan de opvoeding van de kinderen, het gelegenheidsroken, spelletjes, de jacht en het theater. Zo krijgt men een heel volledig beeld van het leven en de kostbaarheden Aan het Russische Hof. De invloed van het moedermuseum in St. Petersburg op de presentatie is erg groot. Aan de ene kant terecht omdat het een dependance is, maar aan de andere kant moet worden vermeden dat de Hermitage Amsterdam puur een etalage wordt voor de Russische nationale trots. Met de twee tentoonstellingen in het verschiet over Matisse & Picasso en Alexander de Grote, lijkt daar geen sprake van. Laat dit dan maar een Russisch feestje zijn.

Gepubliceerd op: 19-06-2009