Iedereen heeft weleens een moment gehad waarbij je dacht: ‘Hier zou ik een foto van moeten hebben’. Echter heb je dan je fototoestel niet bij je of hij doet het niet op het ultieme moment. Dit blijkt niet alleen ‘normale’ mensen te overkomen, maar ook professionele fotografen. In de installatie Nabeelden van fotograaf Rein Jelle Terpstra zijn 27 verhalen te beluisteren over niet gemaakte foto’s.

Eerst het idee, toen de verhalen
Het idee voor Nabeelden ontstond op een feestje. Een vriend en fotograaf van Rein Jelle Terpstra vertelde over een foto die hij niet had kunnen maken. Hierop ontstond een concept om deze gebeurtenissen na te vertellen. Nadat het idee er was begonnen de verhalen te komen. Het bijzondere is dat de fotografen zelf over hun niet gemaakte foto vertellen. Terpstra: “Het was nog spannend of ze wel allemaal beeldend konden vertellen, van sommigen ken je immers alleen hun werk.”

Feitelijk en aangrijpend
Rode Rozen van Ad van Denderen is misschien wel het meest uitzonderlijke verhaal van Nabeelden. Het speelt zich af in Zuid-Afrika, net na de apartheid. Wanneer van Denderen mee gaat op een reisje met blanke mensen leert hij al snel dat de apartheid nog lang niet voorbij is.“Hij vertelt feitelijk, bijna zakelijk over de foto en toch heeft het een grote impact” aldus Terpstra. Hierin heeft hij volkomen gelijk. Het verhaal, tezamen met van Denderens zware, serieuze stem maakt dat je zijn verhaal niet alleen hoort, maar ook ‘ziet’. De foto is er niet, maar in gedachten zie je het beeld. Dit is het unieke van Nabeelden, iedereen ziet het verhaal op een andere manier voor zich. Vrijwel alle details worden aan de verbeelding over gelaten.

Interactief
Terpstra is al tien jaar met het project bezig. De eerste versie zag het licht in 2002 maar inmiddels is er veel aan de installatie veranderd. Het is nu een soort touchscreen-tafel. Naarmate de verhalen vorderen wordt het scherm donkerder en uiteindelijk zwart. Het project is in het Nederlands Fotomuseum goed op zijn plek. Zowel de installatie als het museum zijn erg interactief, modern en gericht op de participatie van de bezoeker. Er gaat een tweede, identieke versie door Nederland en Europa reizen en aan beiden worden voortdurend verhalen toegevoegd.

Bijzonder
Al met al is Nabeelden een must-see (of een must-hear). Het is een nieuwe, aparte manier om naar gebeurtenissen te ‘kijken’. De beelden blijven je bij, ook al heb je in principe niks gezien. Je maakt van elk verhaal een soort ‘mentale foto’ en hoewel dat geweldig is bekruipt je af en toe het gevoel dat het inderdaad wel heel zonde is dat de foto niet is gemaakt. Als laatste vraag ik Rein Jelle Terpstra welk verhaal hij zelf het liefst als foto had gezien: “Toch die van Ad van Denderen, wat zou dat een ontzettend bijzondere foto zijn geworden!” Nu is het echter een bijzonder verhaal, in een prachtig en origineel project.

Gepubliceerd op: 13-09-2010