In Museum Het Dolhuys in Haarlem is nog tot en met 2 september de tentoonstelling ‘Verborgen Schoonheid uit Japan’ te zien met werken van Japanse kunstenaars met een psychiatrische aandoening of verstandelijke handicap. Bij de expositie verscheen de publicatie Outsider Art from Japan die inzicht geeft in de gedachten, gevoelens en het persoonlijke verhaal van de kunstenaars.

Theorie
Het catalogusgedeelte van de publicatie wordt voorafgegaan door een theoretisch essay van Kejiro Hosaka, de curator van het Nationale Museum voor Moderne Kunst in Tokio. Hosaka zet uiteen welke mogelijkheden hij ziet voor de kunst die hij Japanse Art Brut noemt, naar de gebruikelijke term voor kunst van mensen met een geestelijke ziekte. Het essay snijdt hiermee een discussie aan over de definitie en terminologie van outsider art en lijkt daarmee niet helemaal op zijn plaats in deze publicatie. Hans Looij, directeur van Museum Het Dolhuys, stelt immers in de inleiding van de catalogus dat de tentoonstelling juist aan deze definities voorbij wil gaan. Looij wil de kunstwerken laten zien als werken van unieke individuen. Dat blijkt ook al uit de titel van de expositie waar terminologie vermeden wordt. ‘Verborgen Schoonheid uit Japan’ verwijst naar het feit dat de kunst pas sinds kort getoond wordt in musea en daarvoor een goed bewaard geheim was.

Persoonlijk verhaal
In het veel omvangrijkere catalogusgedeelte is de opzet om de kunst van de discussie los te koppelen beter geslaagd. De kracht van het boek ligt in het vertellen van de persoonlijke verhalen van de kunstenaars. Portretfoto’s en reproducties van hun kunstwerken worden aangevuld met een korte biografie. Zo kom je niet alleen details over het persoonlijke leven van de kunstenaars te weten, maar ook welke gedachtes en emoties aan de kunst ten grondslag liggen. Hierdoor begrijp je de zeer uiteenlopende kunstwerken, die soms wat primitief aandoen en waarvan de intenties van de kunstenaar niet direct herkenbaar zijn, beter. Zo wilde Takahiro Shimoda (1983) kleding dragen waar hij van houdt. Dat leidde tot pyjama’s met dessins van zalmeitjes, zee-egels en andere etenswaren die hij graag lust. De ongedwongen foto van Shimoda in een van zijn eigen ontwerpen is ontroerend en oprecht.

Outsider Art from Japan kiest de juiste invalshoek met dit kijkje in de levens van de kunstenaars die in het dagelijkse leven vaak in instituten buiten de maatschappij worden gehouden. Zonder veel nadruk te leggen op de verstandelijke handicap of psychiatrische aandoening van de kunstenaar weet het boek de lezer aan te grijpen en te boeien.

Gepubliceerd op: 09-08-2012