Intiem. Dat woord beschrijft het beste de foto’s van Bertien van Manen die nu te zien zijn in Foam in Amsterdam. Zij fotografeerde tussen 1991 en 2009 alledaagse taferelen in Rusland, Moldavië, Kazachstan, Oezbekistan, Oekraïne, Tatarstan en Georgië. Samen met fotograaf Stephen Gill maakte zij uit de ruim 15.000 negatieven een selectie voor een boek en de krachtige tentoonstelling Let’s Sit Down Before We Go.

Vreemd
De foto’s lijken op het eerste gezicht snapshots. Soms lijken de foto’s zelfs mislukt, zoals de foto uit 1994 van een jongetje dat bijna een spookje lijkt door de felle flits. De overbelichting werd in de donkere kamer niet gecorrigeerd, maar juist aangezet. Eerst wordt je gegrepen door die witte vorm. De voorstelling is eigenaardig: een jongen wordt bij zijn enkels vastgegrepen en op zijn kop heen en weer gezwaaid. Wat gebeurt hier? De achtergrond maakt het beeld alleen maar mysterieuzer; je ziet links een verhuisdoos en rechts zit een man die naar twee televisies kijkt, waarvan er een uit staat. Mede door het gebrek aan bijschriften, geven de foto’s van Van Manen zich niet snel bloot en dat maakt ze interessant omdat je er zelf verhalen bij kan bedenken.

Dagelijks leven
Enerzijds zijn de foto’s dus mysterieus, anderzijds lijken ze een realistisch beeld te geven van het leven op het platteland in Rusland en Azië. Van Manen reisde rond en fotografeerde het alledaags leven. Je ziet jongeren ’s avonds in een park, een vrouw die een kopje thee drinkt aan de keukentafel of en een vrouw die in een veld het haar van een man knipt. De geknipte man zit met zijn rug naar je toe. Het valt op dat de mannen vaker op afstand blijven. Soms wordt er letterlijk een barrière opgeworpen, zoals de foto van kamperende jongemannen met lege flessen op de voorgrond. Dat is jammer, maar het is wel begrijpelijk dat een vrouwelijke fotograaf sneller in de privé-omgeving van vrouwen wordt geaccepteerd.

Vertrouwen
Van Manen lijkt geen indringer te zijn in de levens van deze vrouwen. Zij maakte haar foto’s met een kleinbeeldcamera, waardoor haar aanwezigheid voor de gefotografeerden minder opvalt. Een vrouw die in haar ondergoed strekoefeningen doet op een bed, lijkt zich niks aan te trekken van de fotograaf. Je weet niet precies wat hier gebeurt, maar je krijgt wel het gevoel getuige te zijn van een privé-moment. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld de foto van een vrouw die in een rode bikini ligt te zonnen in het gras. De foto is van dichtbij genomen en dat maakt het een kwetsbaar beeld. De foto’s verraden een vertrouwensband met de geportretteerden.

In Let’s Sit Down Before We Go vang je een glimp op van het alledaags leven in de dorpjes in Rusland en Azië, maar de beelden blijven raadselachtig. Wat is het verhaal achter dat treurige bruidje dat met hulp van twee vriendinnen wordt gefatsoeneerd voor haar trouwerij? Het zijn spannende beelden waar je naar blijft kijken in een poging ze te doorgronden.

Gepubliceerd op: 24-05-2012