Het Van Gogh Museum laat je wegdromen bij de tentoonstelling Dreams of Nature waarin het symbolistische landschap centraal staat. Het Amsterdamse museum zet het symbolisme ook in de schijnwerpers om een beter beeld te geven van de tijd waarin Vincent van Gogh (1853-1890) leefde en werkzaam was. Hij wordt immers zelf ook beschouwd als een vroege symbolist. Het aandeel van Van Gogh is klein, maar door de heldere opzet slaagt het museum er in een goed overzicht te geven van de bewogen kunststroming.

Het symbolisme ontstond in de late negentiende eeuw toen kunstenaars het weergeven van de zichtbare werkelijkheid loslieten. De stroming kwam voort uit de poëzie en was ook nauw verwant aan de muziek die zich parallel aan de beeldende kunst ontwikkelde. Schilders als James Ensor (1860-1949) en Gustav Klimt (1862-1918) wilden dromen en visioenen oproepen als reactie op het verval dat zij waarnamen in de samenleving als gevolg van de groeiende industrialisering en het toenemende materialisme in Europa. De kleuren, vormen en lijnen in hun werken weerspiegelen hun emoties en de hang naar spiritualiteit.

Thematische indeling
Dreams of Nature is overzichtelijk ingedeeld in zes thema’s die elk een spiritueel, mystiek element van het symbolisme weerspiegelen; een goede keus aangezien er geen stilistische samenhang is binnen de stroming. De bezoeker wordt door dromerige pijlen op de muur langs de thema’s geleid. Binnen het thema ‘Dromen en visioenen’ is het schilderij Het visioen van de preek uit 1888 van Paul Gauguin (1848-1903) te zien. Hiermee wordt duidelijk geïllustreerd hoe Gauguin, net als veel andere schilders van het symbolisme, in aanraking wilde komen met het onderbewustzijn door uitdrukking te geven aan zijn dromen. Gauguin gaf zijn visioen niet realistisch weer, maar werkte met felle kleuren om de dramatiek en emoties over te brengen.

Muziek en poëzie
Dat het symbolisme geen opzichzelfstaande stroming was, laat het Van Gogh Museum zien door ook muziekfragmenten en poëzie in de tentoonstelling te verweven. Daardoor wordt het symbolistische landschap meer in context geplaatst en krijg je als bezoeker een beter tijdsbeeld. Bij het Dodeneiland van Arnold Böcklin (1827-1901) uit 1883 is een fragment van het muziekstuk Dodeneiland opus 29 te beluisteren dat Rachmaninov (1873-1943), geïnspireerd door het schilderij, componeerde. Zo is ook naast Het Minnewater, Brugge van Fernand Khnopff (1858-1921) uit 1904 een fragment uit de roman Bruges-la-Morte  uit 1892 van Georges Rodenbach (1855-1898) op een zaalbordje geplaatst. Beiden drukken eenzelfde desolate stemming uit die het gevolg was van het moderne  stadsleven dat als bedreigend werd ervaren.

Vincent van Gogh
Hoe het werk van Vincent van Gogh zich tot de stroming verhoudt wordt slechts met twee werken geïllustreerd. Zo is Korenveld met maaier uit 1889 te zien, waarin Van Gogh de maaier als de dood zag en het koren als de levenden. De rol van Van Gogh als vroege symbolist blijft helaas op de oppervlakte.

Ondanks dat het aandeel van Van Gogh klein is, wordt door de opzet en uitvoer van de tentoonstelling een goed beeld gegeven van het symbolisme waar je als bezoeker, mede door de fijne vormgeving van Maarten Spruyt en Tsur Reshef, heerlijk bij weg kan dromen.

Gepubliceerd op: 13-04-2012