Nadat de tentoonstelling Stille Schoonheid eind 2010 in het SieboldHuis te Leiden furore maakte, is het nu de beurt aan het Bonnefantenmuseum om de Japanse prentkunstenaar Tsukioka Kōgyo (1869-1927) te eren. Onder de ietwat gewijzigde naam De Schoonheid van de Stilte presenteert het Maastrichtse museum een zeventigtal werken, waaronder zo’n vijftig prenten, vier rolschilderingen en verschillende illustratieve objecten. De rode draad in de tentoonstelling is het klassieke nō-theater: een verstilde, spirituele beleving voor de adel, die Kōgyo op zeer secure wijze naar papier heeft vertaald.

Hoewel het Bonnefantenmuseum normaliter vooral werk toont van bekende kunstenaars uit het Westen, wordt er nu aandacht besteed aan een onbekende Oosterse prentkunstenaar uit de vorige eeuw. Reden hiervoor is dat de prenten perfect aansluiten op een reeks tentoonstellingen over ‘kunst op papier’. Doordat Kōgyo bij het grote publiek nog niet bekend is, zijn er geen verwachtingen van zijn werk. Dit maakt het spannend om de tentoonstelling te bezoeken.

Scènes uit het nō-theater
De Schoonheid van de Stilte vindt plaats op de intieme derde verdieping van het museum. Deze is verdeeld in drie zalen die allen een ander aspect van Kōgyo’s kunstenaarschap belichten. De ruimten zijn sfeervol aangekleed, met donkere kleuren en gedempt licht. Dit versterkt de mysterieuze, rustieke ambiance. De twee kleinere zalen tonen behalve scènes uit het nō-theater ook prenten met traditionele thema’s als landschappen, bloemen en dieren. De werken over het nō-theater tonen acteurs, muzikanten, voorwerpen en de opbouw van het toneel. Vaak is er een dennenboom te zien. Deze stond symbool voor een lang leven en vormde een belangrijk element in het nō-theater.

Mystieke sereniteit
Het tentoongestelde werk bestaat hoofdzakelijk uit vrij kleine dip- en triptieken op papier van uitstekende kwaliteit. Maar Kōgyo werkte ook op groter formaat en met ander materiaal. In de ruime zaal hangen vier levensgrote rolschilderingen, waarvan twee prenten op zijde zijn vervaardigd. Kenmerkend voor Kōgyo’s stijl is dat er meestal één centrale figuur staat afgebeeld, die heel nauwkeurig is weergegeven. De kleding is kleurrijk en de patronen zijn adembenemend gedetailleerd. Zo hier en daar is er een vleugje goud of zilver toegevoegd, waardoor het werk een hoogwaardige allure krijgt. De achtergrond is over het algemeen vrij leeg met slechts één kleur in diverse schakeringen. Meer is er ook niet nodig, want juist deze eenvoud voorziet de prenten van een mystieke sereniteit.

Illustratieve objecten
Ter illustratie worden er in vitrinekasten objecten uit het nō-theater gepresenteerd. Zo zijn er onder meer een prentenboek en maskers van een jonkvrouw en demon te zien. Het meest interessant is het houtblok waarmee Kōgyo één van zijn prenten heeft gedrukt. Voor elke kleur was een ander blok nodig, dat precies binnen de contouren van het eerste ontwerp moest passen. Kōgyo heeft dit zo secuur gedaan, dat zijn prenten niet van geschilderd werk te onderscheiden zijn. Daarmee laat het Bonnefantenmuseum zien dat het een goede zet is om ook aandacht te besteden aan kunstenaars die bij het grote publiek onbekend zijn, maar wiens werken uitblinken in stijl en techniek. Want na het bezoeken van de tentoonstelling zal de naam Kōgyo lange tijd in het geheugen gegrift staan.

Gepubliceerd op: 25-01-2012