Wat is normaal en wie bepaalt dat? Een discussie waarbij geen eenduidige uitkomst mogelijk is. Op de kunstmanifestatie Niet Normaal in de Beurs van Berlage in Amsterdam geeft een groot aantal internationale kunstenaars zijn visie op deze kwestie. Het resultaat is een overweldigende tentoonstelling waarbij de term ‘normaal’ (of misschien wel ‘abnormaal’?) de rode draad vormt.

Bekende namen als Marc Quinn, Bruce Nauman, Jana Sterbak, Damien Hirst en de Chapman Brothers zijn een aantal kunstenaars dat op deze manifestatie is vertegenwoordigd. De grote hoeveelheid werken zijn verdeeld aan de hand van drie thema’s die het kijken een stuk makkelijker hebben gemaakt.

1. Maakbaarheid en perfectie
Het streven naar perfectie, geluk en succes lijkt ons leven te beheersen. Beelden van de mens die gevormd zijn door de media lijken ineens de norm. De kunstenaars geven hun reactie op onderwerpen als plastische chirurgie, medicatie en genetische manipulatie. Bij binnenkomst wordt onmiddellijk de verscheidenheid aan media op deze tentoonstelling duidelijk: videowerk, installaties, sculpturen en schilderwerk vliegen je als het ware om de oren. Een in het oog springend werk van Marlene Dumas met 36 portretten, waarbij ‘mooi’ of ‘lelijk’ geen criterium lijkt te zijn, hangt tegenover een designstoel van Tjep, de XXL Chair, dat een commentaar is op het groeiend aantal mensen met overgewicht. De afmeting van de mens hangt automatisch samen met de afmeting van objecten. Deze eerste zaal bevat veel uiteenlopende werken die een commentaar en kritiek geven op het vertekende beeld van zogenaamde schoonheid.

2. Norm en verschil
Het tweede thema gaat over normen, waarden en over (groeps)gedrag dat door de meerderheid als normaal wordt beschouwd. Terugkerende onderwerpen hierbinnen zijn rituelen, nationale versus individuele identiteit en sensatiezucht van de media. Een voorbeeld dat dit goed illustreert is het werk van Thomas Hirschhorn, waarbij hij op paspoppen allerlei tumoren heeft bevestigd. Zijn werk geldt als een kritiek op de spektakelzucht tegenover de mens die ziek is of een afwijkend uiterlijk heeft, een automatische sensatiezucht tegenover mensen die door de massa als ‘abnormaal’ worden beschouwd. Ook de onomstreden Chapman Brothers hebben hun eigen visie op wat normaal of abnormaal is. In hun sculptuur Übermensch uit 1995 hebben zij de zwaar gehandicapte wetenschapper Stephen Hawking bovenop een rots geplaatst. Hiermee plaatsen ze Hawkings briljante geest boven ons, ongeacht hoe hij er uitziet.

3. Mens en technologie
“Zonder techniek bestaat de mens niet”, zo staat er op de muur. De relatie tussen mens en machine, de nieuwste snufjes op medisch gebied en een droomwereld waarin geen ziektes bestaan – in het laatste thema komen deze onderwerpen allemaal terug. Het resultaat is een reeks aan veelal absurdistische werken, waaronder de zogenaamde Genpets van Adam Brandejs. Een vooruitziende visie van deze kunstenaar waarin huisdieren in de toekomst gewoon in verpakkingen gekocht kunnen worden, niet anders dan de aanschaf van een telefoon of mp3-speler. Zullen we in de toekomst gewoon mensen van planten kunnen plukken?

De beurs van Berlage is een uistekende locatie voor een kunstmanifestatie als deze. Deze ruimte is dan ook op een interessante en vermakelijke manier ingericht waarbij de thema’s erg goed te linken zijn aan de werken. De grote verscheidenheid aan media, waaronder veel videowerk, sculpturen, installaties, design en schilderwerk zorgen ervoor dat er voor ieder wat wils is, maar het is vooral de combinatie die het interessant maakt. De term ‘normaal’ loopt als een duidelijke rode draad door de tentoonstelling en discussies hierover zijn dan ook onvermijdelijk.

Parallel aan de kunstmanifestatie in de Beurs wordt er ook een zeer afwisselend activiteitenprogramma georganiseerd met lezingen, film, debatten en theaterstukken. Zie voor meer informatie de website van Niet Normaal.

Gepubliceerd op: 27-01-2010