‘Er is een opvatting dat zwart-wit heilig is en kleur heiligschennis. Dat heb ik nooit gevonden.’ Dwars tegen de fotografische conventies in legde Saul Leiter gedurende de jaren vijftig beelden van New York vast in kleur. Gelukkig maar, want nu is er een prachtcollectie te bewonderen van deze eigenzinnige fotograaf. New York Reflections is tot en met 4 maart 2012 te zien in het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

Orde in de chaos
Begonnen als abstracte avant-garde schilder, ontdekte Leiter (1923) eind jaren veertig de mogelijkheden van fotografie als medium. In de tentoonstelling hangen zowel zijn kleuren- als zwart-wit foto’s uit die periode. Het zijn expressieve beelden van New York, waarin het eenzame individu in de grote stad vaak centraal staat. Een groen licht in de sneeuw, een hand die uit een taxi steekt, een verliefd paartje tussen de bladeren: Leiters foto’s zorgen voor een aangename orde in de chaos van de drukke stad. Veel van zijn beelden zijn in spiegelbeeld gemaakt, waardoor je in eerste instantie sommige details mist en dus uitgenodigd wordt opnieuw te kijken.

Documentaire
Bij een expositie is het altijd verhelderend om te horen hoe de kunstenaar zelf tegen zijn werk aan kijkt. Daarom is de documentaire over Leiter, waarin hij in een lange monoloog zijn eigen visie op kunst geeft, een aanrader. Zo nuanceert hij de stempel van ‘Pionier van de kleurenfotografie’ die door de tentoonstelling aan zijn lijf kleeft: ‘Ben ik een pionier? Ik weet het niet, er zullen in die tijd echt wel meer mensen zijn geweest die in kleur fotografeerden. Maar mensen willen nu eenmaal in hokjes denken.’ Ook komt in de documentaire zijn avantgardistische kunstfilosofie naar voren wanneer hij zegt dat in principe alles interessant kan zijn om te fotograferen. Leiter keert zich tegen conventies over wat een goede foto is: ‘Een foto van een raam met regendruppels interesseert me meer dan een foto van een beroemdheid.’

Commerciële fotografie
Saul Leiters anti-traditionele houding blijkt ook uit de informatie die de bezoeker door de tentoonstelling heen leidt. Zo staat er dat hij zich sceptisch verhoudt tegenover roem en financieel succes. Toch is deze visie moeilijk te rijmen met zijn commerciële werk, dat vanaf eind jaren vijftig zijn oeuvre ging beheersen. Leiter bewoog zich in de wereld van de modefotografie en reclame door opdrachten uit te voeren voor Harper’s Bazaar, in die tijd het grootste modetijdschrift van de Verenigde Staten. Hoewel ook deze foto’s prachtig zijn, verschillen ze radicaal van zijn eigen werk. Buiten een citaat van Leiter dat hij liever niet als modefotograaf herinnerd wil worden, wordt er verder weinig stilgestaan bij dit contrast. Het museum had hier wel meer op in kunnen gaan, aangezien de tegenstelling tussen zijn abstract-expressionistische visie en zijn commerciële werk hier nu juist interessant is. Maar het past wel weer bij de algehele tendens van de tentoonstelling, die vooral presenteert en het oordeel aan de bezoekers overlaat. Een echte aanrader.

Gepubliceerd op: 15-11-2011