Ben Lerners 22.04 onderstreept de kracht van het verhaal

oktober 30th, 2014

Eerder dit jaar zorgde Abdelkader Benali voor een klein relletje door jonge Nederlandse schrijvers te bekritiseren. “Iedereen is wezenloos middelmatig en niemand heeft een leven,” stelde hij, wijzend op de autobiografische elementen in veel hedendaagse romans. Dat het fictionaliseren van het eigen leven niet tot eenheidsworst hoeft te leiden, bewijst de Amerikaanse romancier en dichter Ben Lerner met 22.04. Lerner vangt zijn dagelijkse beslommeringen in een wervelende, intelligente en ontregelende roman.

In 22.04 speelt Lerner een geraffineerd spel met zijn lezer. Het boek draait om een verteller die haast één op één met de auteur te verenigen valt. Deze hoofdpersoon heeft, net als Lerner zelf, een goed ontvangen debuut geschreven en is nu bezig met een opvolger. Die dient niet alleen ter voortzetting van zijn carrière, maar ook om een inseminatiebehandeling van zijn beste vriendin te bekostigen. Daarbovenop blijkt hij ook nog eens te kampen met een hartafwijking. Het plot ontvouwt zich in een zorgvuldige stijl, vol interessante waarnemingen: “Misschien werd het onderwerp aangesneden in het museum en niet bij de koffie of iets dergelijks omdat zowel in musea als tijdens wandelingen onze blikken parallel, op het doek voor ons, en niet op elkaar gericht waren; we werkten onze gezichtspunten uit terwijl we samen het uitzicht voor ons construeerden.”

Tussen fictie en autobiografie

Lerner schakelt soepel van dialoog naar observatie en balanceert regelmatig op de grens tussen fictie en autobiografie. Het verhaal dat de hoofdpersoon voor de New Yorker schrijft, is opgenomen in de roman. Daarin verwijst de auteur naar personages die al eerder in de roman aan bod zijn gekomen. Wanneer de schrijver met zijn agente spreekt over ideeën voor een vervolgroman, somt hij mogelijke verhaallijnen op die op andere plekken in 22.04 al onderdeel van Lerners tweede roman zijn.

Lerners bespiegelingen over kunst en herinnering dragen nog eens bij aan het gewicht van 22.04. Die passages vloeien rimpelloos door het plot, dat met honderden touwtjes lijkt verbonden aan een groter raamwerk. De auteur houdt dat als een poppenspeler stevig in handen. Of het dan om de verteller of de daadwerkelijke schrijver van het boek gaat, maakt amper meer uit. Juist door die ambiguïteit bruist 22.04 van het vertelplezier en beklemtoont het de kracht van verhalen.

Tags: , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie, Tip | No Comments »

Graduation Show zit barstensvol interessant design

oktober 30th, 2014

Topdesign en flinke drukte. Dat zijn de kernwoorden die de Graduation Show typeren. De expositie is elk jaar onderdeel van de Dutch Design Week in Eindhoven. Maar liefst 151 afgestudeerden van de Design Academy Eindhoven tonen hun projecten in de Witte Dame. Het is een enorme expositie met design van hoog niveau, waar je zeker een halve dag kunt ronddwalen.

Read the rest of this entry »

Tags: , , , , ,
Posted in Kunst, Reportage | No Comments »

Lezen en laten lezen: Read-a-thon

oktober 30th, 2014

Nooit eerder had ik van een read-a-thon gehoord, tot ik het inspirerende blog van CultuurBewust.nl-eindredacteur Wendy Reniers las. Het evenement was inmiddels voorbij, maar wat een luxe moest het zijn om vierentwintig uur lang te lezen. Liefst sloot ik mezelf gelijk op in een hotelkamer met uitzicht op zee en een stapel boeken, of nestelde ik me thuis op de bank met de haardvuur-DVD en twee katten. Wat ik zou lezen? Heb je even?
Wereldwijd hielden deelnemers van de read-a-thon elkaar op de hoogte van hun vorderingen, er ontstond een online groepsgevoel. Voor mij echter is lezen een privé-aangelegenheid: één waarover je voor- en achteraf kunt reflecteren maar niet tíjdens, laat staan via Twitter.
Er waren mini challenges die ik niet helemaal begreep, zoals die waarbij men in korte tijd zoveel mogelijk pagina’s moest lezen. Vergelijk zo’n uitdaging met een taart-eetwedstrijd: door het schrokken proef je de verschillende smaaksensaties niet meer, je gaat voorbij aan de vulling, de bodem, de zoete topping, alleen maar omdat je wilt winnen. Voor lezen geldt hetzelfde: je wilt toch geen laagje missen?
Eet niet te snel, dan word je misselijk.

Wat zo’n read-a-thon mooi laat zien is hoe eindeloos liefde voor literatuur kan variëren, de een doet het niet beter dan de ander. Wat Wendy met plezier lukte, namelijk het achter elkaar lezen van meerdere boeken, krijg ik jammer genoeg niet voor elkaar. Ik was er een beetje jaloers op.
Als ik helemaal in een verhaal heb gezeten, ezelsoortjes vouwde bij alles wat ik raak vond, heimwee kreeg lang voor ik aan het laatste hoofdstuk begon en uiteindelijk noodgedwongen het boek heb dichtgeslagen, is het nog niet af. Het verhaal is uit, ik heb een leeservaring gehad – maar wat voor één? Die vraag beantwoorden kost tijd.
Ik wacht een dag.
Toen ik na herlezing The Green Mile van Stephen King dichtsloeg, begon ik gelijk in Dogma. Dat bleek een grote fout, de roman kreeg geen kans. In mijn hoofd klonk de lyrische vertelstem van Paul Edgecombe nog zo luid dat alles aan het debuut van Anne Eekhout me tegenstond – net of ik na een stuk appeltaart een slok whisky nam: allebei goed, maar niet na elkaar.
Mijn geest stond nog niet open voor iets nieuws. En verdient niet ieder boek het om te worden gelezen met een open geest? Misschien moet ik eens vierentwintig uur achter elkaar níet lezen. En daarna beginnen aan Dogma.

Marijn Sikken schrijft eens in de twee weken een literaire column voor CultuurBewust.nl. Lees hier al haar columns.

Tags: , , ,
Posted in Column, Literatuur | No Comments »

Bizarre zwarte komedie Wild Tales is verrassend verfrissend

oktober 29th, 2014

In Wild Tales laat de Argentijnse regisseur Damián Szifron mensen zien die tot het uiterste gedreven worden. In zes verschillende verhalen draaien zijn personages helemaal door in een mix van absurditeit en pikzwarte humor. De verrassend eigenaardige film zit vol met onverwachte en originele plotwendingen die een verfrissend bioscoopbezoek verzorgen.    

De verhalen beginnen allemaal redelijk normaal. In het eerste verhaal ‘Pasternak’ ontmoeten twee mensen elkaar in een vliegtuig. Tijdens hun vriendelijke gesprek komen ze erachter dat ze dezelfde persoon kennen. Heel toevallig kent een andere medereizigster deze jongeman ook en al gauw blijkt dat iedereen in het vliegtuig op de één of andere manier verbonden is met deze man die vervolgens voor de betreffende vliegmaatschappij blijkt te werken. Wat volgt is een escalatie van emoties met een absurde climax.

Zes gevechten

De volgende vijf verhalen kennen een zelfde soort formule: ogenschijnlijk normale situaties – een meningsverschil op de weg, een verkeersboete, een bruiloft – lopen compleet uit de hand wanneer iemand verblind door wraak alle remmen loslaat en op haast primitieve wijze het spreekwoordelijke (en vaak ook het letterlijke) gevecht aangaat. Sommige verhalen werken beter dan andere. De eerste helft van de film kent de meest onverwachte en snelst opeenvolgende plotwendingen, waardoor de verhalen daarna wat saaier aandoen. Dat heeft echter niet zozeer met de inhoud te maken, want alle delen zijn enorm goed geschreven en sterk geacteerd.

Bizarre zwarte humor

Regisseur Szifron schreef zelf het script en wisselt daarin moeiteloos en constant af tussen grappig en gruwelijk. In het segment ‘El más fuerte’ raken twee mannen slaags en wanneer het toppunt lijkt te zijn bereikt gaan ze nog een paar stappen verder. Het ongeloof begint al snel op de lachspieren te werken omdat de personages bloedserieus zijn. Verwacht dus geen onderbroekenlol, want de humor is pikzwart. Dit maakt de verhalen ongelooflijk bizar, maar tegelijkertijd heel erg menselijk. Buiten het overkoepelende thema wraak hebben de delen vrijwel niks met elkaar te maken, maar de overgangen zijn erg vloeiend. De twee uur durende film is voorbij voordat je het weet en de individuele verhalen zijn zo goed dat je na afloop eigenlijk zes films voor de prijs van één hebt gezien.

Tags: , , , , ,
Posted in Film, Recensie, Tip | No Comments »

Acteur Rick Paul van Mulligen: “We zien niet meer wat we allemaal juist wél hebben”

oktober 29th, 2014

‘Mag er alsjeblieft iets belangrijker zijn dan geld?’ Die vraag was al in 1910 actueel, toen toneelschrijver Herman Heijermans het verhaal van Beschuit met muisjes schreef. Deze Oer-Hollandse satire brengt Toneelgroep Oostpool terug op de planken, met in de hoofdrol acteur Rick Paul van Mulligen. Hij speelt een hebzuchtige hoteleigenaar. “Ik herken mij totaal niet in mijn personage, maar dat is juist uitdagend”.

Onder regie van Joeri Vos (groot fan van Heijermans) komt het theaterstuk Beschuit met muisjes terug. Rick Paul Van Mulligen speelt Prosper Bien Aimé, de eigenaar van het slechtlopende familiehotel dat uit hun schulden hoopt te komen als Prosper’s verloren gewaande broer Gerrit plotseling overlijdt en een enorm vermogen blijkt te hebben. De familie acht zich al rijk, tot Gerrits vrouw – niemand wist van haar bestaan – plotseling opduikt en de erfenis kan wegkapen.

Hebzucht

“Het is zeker geen zwaarmoedige voorstelling. De hebzucht van mensen wordt juist op een uitvergrote en komische manier verteld. Voor veel mensen zal het herkenbaar zijn, maar we stoten niemand voor het hoofd”, vertelt Van Mulligen. Voor hem is zijn rol een grote uitdaging. Dat zit hem niet in het oud-Hollands dat de acteurs moeten spreken, want deze taal krijg je volgens Van Mulligen ‘zo onder de knie’. Juist het verwende, boze en gestreste karakter van Prosper Bien Aimé spreekt hem als acteur aan. “Ik herken mij totaal niet in mijn karakter, maar dat is juist uitdagend. Mijn personage is in de kinderlijke veronderstelling dat hij recht heeft op bepaalde dingen in het leven. Hij is een man die je niet wilt zijn, en het is als acteur uitdagend om dat geloofwaardig neer te zetten.”

Verlangen naar meer

Eigenlijk heeft de familie Bien Aimé het goed: zij zijn een typisch middenstandsgezin in een typisch Hollandse plaats, hebben een leuke familie, vrienden en een hotel. “In principe zou je gelukkig moeten zijn. Toch schieten deze consumerende mensen zo voorbij aan alles waar het leven nu écht over gaat en zij bezorgen zichzelf daardoor zoveel ongeluk. Alles draait om geld”

Dat geldt anno 2014, ruim een eeuw na het verschenen stuk van Heijermans, volgens Van Mulligen nog steeds. “Nederland is één van de rijkste landen in Europa, maar in het nieuws en op straat hebben we het er alleen maar over hoe slecht het met ons gaat. Een bizarre tegenstelling. We zien niet meer wat we allemaal juist wél hebben. Dat kinderlijke verlangen naar meer, meer en nog méér vind ik interessant. Je zou eigenlijk gewoon genoeg moeten hebben aan wat je hebt. Toch vind ik het ergens wel een troostende gedachte. Blijkbaar waren mensen hier in 1910 ook al mee bezig. Uiteindelijk blijkt dat alles wel meevalt. En dat klagen is ook wel iets typisch Nederlands, waar we weer erg om kunnen lachen.”

Tags: , , , , , ,
Posted in Interview, Theater | No Comments »

Teleurstellende vertaling overschaduwt Etienne van Heerdens Klimtol

oktober 29th, 2014

Etienne van Heerden neemt in Klimtol rustig de tijd om een passend landschap neer te zetten voor zijn hoofdpersoon Ludo. Ludo de oude jojo-kampioen woont in de Noordkaap in Zuid-Afrika met koude, heldere winters en hete zomers. Hier slijt hij zijn dagen. Ludo woont misschien wel voor straf in het uitgestorven dorp aan de Noordkust, waar de inkomsten schaars zijn en de wind bruut. De stilte helpt hem een herinnering uit het verleden vergeten. Tot de dag dat het rustige dorp geconfronteerd wordt met een moord.

De ‘klimtol’, oftewel jojo, is de truc van de hoofdrolspeler. Wanneer hij zonder zijn jojo is, voelt hij zich naakt. De truc en het spel zijn thema’s die blijven terugkomen in het boek. Wanneer een oude liefde langs wil komen is hij bang dat hij niemand meer is zonder zijn spel.“Zonder klimtol in zijn hand staat Ludo ineens naakt voor de spiegel. Al zijn zonden zijn ontbloot. Al die jaren heeft hij verdedigend gespeeld. Nu is zijn werphand leeg.” Beschrijvingen van de Noord-Kaap staan volop in het boek. Mooi om een aantal keer te lezen, maar het gaat ook vervelen als voor de zoveelste keer de tierende wind of de golven worden omschreven.

Aandacht voor details

Minutieus verweeft Van Heerden details met de personages. Zelfs de namen van de taxibusjes in Klimtol zijn doordacht. Van Heerden is een schrijver die gedetailleerd te werk gaat en niet rust tot elk onderdeel van zijn werk overeenkomt met het grote geheel. Klimtol is niet het type snelle literaire misdaadroman waar wat toevallige symboliek in voorkomt. Eerder een rustige roman waar toevallig een moord in voorkomt. Van Heerden heeft geen haast en hierdoor leest de roman wat traag weg.

Vertaling

De vertaling laat hier en daar ook te wensen over. Een ‘bok’ in het Zuid-Afrikaans is niet te vertalen met een Nederlandse bok, maar een verzamelnaam voor verschillende soorten herten of reeën. Ook vermengt het Afrikaans al jarenlang veel met Engels, maar waarom de vertalers geen moeite hebben genomen om ‘toy’ door ‘speelgoed’ of ‘speeltje’ te vervangen blijft een raadsel. Helaas overschaduwt deze vertaling het boek. Maar ondanks dat nog steeds een lekkere slow-read met mooie diepgang voor een luie zondagmiddag. Maar voor wie van een beetje pit en tempo houdt een afrader.

Tags: , , , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

Oogst getuigt van literair vakmanschap

oktober 29th, 2014

Jim Craces roman Oogst was in 2013 genomineerd voor de Britse Man Booker Prize. En nu is dit literaire pareltje ook in het Nederlands te lezen. Een boerengemeenschap viert feest na de laatste dag van de oogst, maar dan gebeuren er vreemde dingen rondom het dorp en worden er vreemdelingen aan de rand van de grenzen gesignaleerd. Walter Thorsk, zelf inwoner van het dorp, vertelt hoe een vredige gemeenschap binnen een paar dagen volledig ontwricht raakt.

Alledaagsheid

Crace blinkt uit in het beschrijven van de meest banale en alledaagse zaken in het simpele dorpsleven alsof het stuk voor stuk wereldwonderen zijn. ‘Haar rookspoor is als dat van een nachtvlinder, grillig, eigenzinnig, energiek.’ Mooie woorden, interessante zinnen en prachtige sfeerbeelden is wat Oogst zo bijzonder maakt. Hoofdpersonage Walter Thorsk vertelt het verhaal over ‘zijn’ dorp vanuit zijn eigen perspectief. Hij is zelf vanuit de stad naar het dorp gekomen in een tijd waarin vreemdelingen niet meteen aan de schandpaal werden gezet. Hoewel niet duidelijk is wat de vreemdelingen precies komen doen, is Walter de perfecte bemiddelaar tussen de dorpsbewoners en de vreemdelingen die beschuldigd worden van al het kwaad. ‘Op de een of andere manier waren ze al getroffen door tegenspoed voordat de toekomst het dorp in reed, […].’

Actualiteit

Oogst spreekt niet aan vanwege het geweldige plot of de geniale wendingen, maar vooral vanwege stijl en woordkeuze. Daarnaast schrijft Crace een verhaal dat heel actueel is in de huidige maatschappij. Een waarin vreemdelingen als criminelen gezien worden en de angst voor het onbekende de gemeenschap uit elkaar drijft. ‘Nu is er niets meer dat me hier houdt of mijn vlucht kan verhinderen. […] Mijn vellum is een leeg vlak. Het kan overal zijn.’ Het feit dat het inderdaad overal kan zijn maakt Oogst zo’n meesterwerk. Het dorp krijgt geen naam en de situatie is op veel verschillende samenlevingen van toepassing. Crace zet de lezer aan het denken en schrijft tegelijkertijd een verhaal dat getuigt van stilistisch vakmanschap.

Tags: , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

« Older Entries |

Volg ons

Nieuwsbrief

Ja, ik ontvang graag tweewekelijks de tofste culturele uitgaanstips.