In Binnen was buiten zet de verdwenen Sandbergvleugel van het Stedelijk Museum in Amsterdam in de schijnwerpers. Een geschiedenis zonder happy end.

Een open, democratisch museum waar de drempel laag ligt en iedereen zonder veel moeite een blik kan werpen op hedendaagse en moderne kunst. Dat is wat Willem Sandberg voor ogen had toen hij in 1945 directeur werd van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Paul Kempers, kunsthistoricus en publicist, beschrijft de dramatische geschiedenis van dit eerste democratische museum van Nederland. Het boek werd uitgegeven in de serie Al Amsterdam, waarin meer aandacht wordt besteed aan de cultuurhistorie van Amsterdam.

Museum in een nieuw jasje

In 1952 werd daadwerkelijk gestart met de bouw van een nieuwe vleugel die de doelstellingen van Sandberg moest belichamen. Toen de aanbouw, die gerealiseerd werd voor het tentoonstellen van moderne en hedendaagse regionale kunst, in 1954 af was kon het rekenen op veel positieve reacties. De vleugel werd met name geroemd om zijn functionaliteit. Sandberg was er met de nieuwe vleugel volgens velen ingeslaagd een vernieuwende manier voor het tentoonstellen van moderne en hedendaagse kunst te ontwikkelen. Het gebouw was modern vormgegeven voor die tijd, zowel van binnen als van buiten. Met name door het vele glas dat was gebruikt kreeg het museum van de buitenkant een open karakter.

Daarnaast had Sandberg ook een aantal nieuwe manieren van tentoonstellen doorgevoerd. Hij vond bijvoorbeeld noodzakelijk dat de werken in daglicht werden tentoongesteld, omdat dat het meeste overeen komt met de ateliers waarin de werken zijn gemaakt. Daarnaast waren er verplaatsbare wanden aangebracht in het museum, waardoor de ruimte steeds kon worden aangepast aan de tentoonstellingen en een traditionele opstelling van de werken vermeden werd. Een dergelijke ruimte voor het tentoonstellen van kunst was tot die tijd in Nederland onbekend.

Geen eeuwig leven

De vleugel mag dan in de jaren vijftig goed ontvangen zijn, naarmate de tijd vorderde kon het gebouw op steeds meer kritiek rekenen. Het vele licht, het gebrek aan muuroppervlakte en de functionalistische uitstraling zorgden ervoor dat de kritiek toenam. Ondanks het feit dat het gebouw een typisch kenmerk was van het denken over nieuwe manieren van tentoonstellen, werd de vleugel in 2006 met de grond gelijk gemaakt. De gemeente steunde de sloop volledig. Of de afbraak van een dergelijk bepalend verantwoord is valt te betwijfelen.

Voor de echte belangstellende

Paul Kempers zet een interessante geschiedenis uiteen van het nieuwe denken over tentoonstellen van moderne en hedendaagse kunst. Kempers mag dan een onderzoek hebben gedaan naar een zeer specifiek onderwerp, toch slaagt hij er goed in de Sandbergvleugel in een breder perspectief te plaatsen. De Sandbergvleugel is namelijk een typische uitdrukking van de internationale zoektocht naar een manier om moderne en hedendaagse kunst tentoon te stellen.Volgens Kempers en andere kenners heeft de vleugel zelfs als voorbeeld gediend voor het wereldberoemde Museum of Art in São Paulo.

Zijn diepgaande benadering heeft wel als gevolg dat het boek voornamelijk interessant is voor de echte belangstellende. Het boek is niet vermakelijk genoeg geschreven om een breed publiek te bereiken. Bovendien doet de overmaat aan afgebeelde bronnen en artikelen overweldigend aan en de onrustige vormgeving maakt het er ook niet makkelijker op. Deze punten van kritiek hoeven niet zozeer negatief te zijn. Binnen was buiten is namelijk in een reeks verschenen die cultuurhistorische elementen in Amsterdam beter wil belichten, en daar slaagt het boek uitstekend in.