Piet Zwart (1885 – 1977) was een maatschappelijk geëngageerde kunstenaar. Zwart was een talent op vele vlakken, hij is in de loop der jaren typograaf, architect, criticus, docent, fotograaf en industrieel ontwerper geweest. Hij noemde zichzelf wel ‘typotect’, een mix tussen architect en typograaf. Regisseur Sherman De Jesus vond het verhaal van Zwart intrigerend en wilde het bekend maken bij het grotere publiek. De Jesus heeft hiervoor al eerder documentaires over kunstenaars gemaakt, zoals Alles is Licht (2001) over Jan Henderikse en Jan Schoonhoven 18977 (2005). Met deze documentaire lukt het hem een intiem portret te schetsen van Zwart, wat een prestatie is met alleen het gebruik van archiefmateriaal en interviews met kennissen en familie.

Kunst voor de massa, dat was de droom van Piet Zwart. Hij vond het ook belangrijk dat een arbeider op een mooie stoel zat. Zwart was een dromer die praktisch te werk ging. Hij vond als architect de bruikbaarheid en kwaliteit van zijn ontwerpen belangrijker dan de vorm. Zwart was vernieuwend, hij dacht anders dan zijn tijdsgenoten en diezelfde tijd beperkte hem in zijn kunnen. Zwart won meerdere prijzen en wordt ook wel de invloedrijkste ontwerper van de twintigste eeuw in Nederland genoemd.

Bewogen loopbaan
Als industrieel ontwerper begon Piet Zwart bij Bruynzeel, waar hij zijn bekendste ontwerp, de prefabkeuken, maakte. Daarna ging hij als grafisch ontwerper voor de Nederlandse Kabelfabriek Delft en de PTT aan de slag. Naast zijn werk fotografeerde hij graag. Uiteindelijk maakte hij de overstap om typograaf te worden, na een opleiding aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid in Amsterdam.  Zwart was een man van eenvoud en helderheid, hij streefde naar standaardisatie, wat volgens hem een vereiste voor industriële vormgeving was. In zijn typografisch werk kreeg hij de meeste bekendheid. Zijn werk was enorm vernieuwend voor die tijd. Zwart zag typografie als ‘componeren met beperkte middelen’. Hij was een man van rationaliteit, van efficiëntie. Iets moest werken, en niet alleen maar mooi zijn. De prefabkeuken die hij voor Bruynzeel ontwierp, werd door de toenmalige huisvrouw met vreugde verwelkomd omdat het het huishouden vergemakkelijkte.

Hemelbestormend vernieuwend         
De documentaire geeft niet alleen een chronologische blik op de loopbaan van Zwart. Daarnaast schenkt het ook aandacht aan de man achter al dit werk. Door het gebruik van archiefmateriaal en interviews met kennissen, vrienden en familie, wordt een intiem beeld van de kunstenaar geschapen. Dat Zwart zijn werk als sociale taak zag, laat zien wat voor moraal hij had en wat hij wilde bereiken met zijn werk. Een aandoenlijke verzameling sinaasappelpapiertjes toont de zachtheid van Zwart. Ook zijn humor geeft een lichte ondertoon aan de film. De Jesus heeft een documentaire gemaakt waarvan je hoopt dat het veel mensen bereikt. Want Zwart verdient een groot podium. De film toont niet het volledige beeld van Zwart als kunstenaar en mens, maar geeft je als kijker een goede indruk. En om een intiem portret te creëren uit louter archiefmateriaal, dat is een kunst op zich.

Gepubliceerd op: 24-05-2012