“Hoeveel hebben we er nou weten te redden? Dertig? Tachtig?” “338. 338 keer een mensenleven!” Piet Meerburg kijkt Walter Süskind halverwege de film rustig aan. Terwijl Walters vrouw duidelijk niet blij is met het verloop van dit gesprek durf jij eigenlijk amper adem te halen. Hoelang kan dit nog goed gaan? De vraag hangt voelbaar in de zaal.

Producent San Fu Maltha vreesde aanvankelijk dat Süskind “de zoveelste film over de Tweede Wereldoorlog” zou worden. Maar, zo vertelt de producent, toen hij de set op liep in Roemenië en alle figuranten met Jodensterren op hun kleding zag staan werd hij overmand door emotie. Die gele ster is voor veel mensen de associatie met de onderdrukking van de Duitsers, en het geeft mensen nog altijd een nare nasmaak in de mond. In Süskind wordt voor de eerste keer het verhaal van de Joodsche Raad vertelt, en het verhaal van het ‘tussenstation’ genaamd de Hollandsche Schouwburg.

Kinderen
Walter Süskind (Jeroen Spitzenberger) is ten einde raad als hij erachter komt dat hij en zijn gezin op de lijst staan voor transport naar Kamp Westerbork. In de laatste hoop zijn eigen leven, en dat van zijn vrouw Hanna (Nyncke Beekhuizen) en dochtertje te redden neemt hij een baantje bij de Joodsche Raad. Vanaf die dag is Süskind de directeur van de Hollandsche Schouwburg, de verzamelplek voor Joden die op transport worden gezet. Waar Süskind eerst het idee van verzet tegen de Duitsers verwerpt, gaat hij uiteindelijk akkoord om samen met zijn collega’s Felix Halverstad (Nasrdin Dchar) en Henriette Pimentel (Olga Zuiderhoek), met hulp van verzetsman Piet Meerburg (Tygo Gernandt) Joodse kinderen weg te smokkelen. Door Joden gezien als ‘rotmof’, doet hij alles wat hij kan om bijna duizend kinderen in veiligheid te brengen.

Nerveus
Het verhaal van Walter Süskind is waargebeurd. Regisseur Rudolf van den Berg heeft er geen heldenepos van gemaakt. Jeroen Spitzenberger vertolkt de rol van Süskind als die van een normale man. Hij staat zwetend, stotterend en nerveus in de straten. Spitzenberger zet met zijn houding geen held neer, maar een man die zijn eigen gezin in leven wil houden. Maar Süskind staat niet erg stevig in zijn schoenen; “Ik zie toch verdomme die bange gezichten in het donker.”  Spitzenberger had Süskind af en toe best wat dapperder over mogen laten komen, want soms lijkt hij constant omver geblazen te kunnen worden door alles om hem heen. Nyncke Beekhuizen is een vrouw die vreest voor het leven van haar man, en de angst voor de veranderende Süskind spat van haar gezicht af als hij steeds verder gaat; “Een mof. Je bent een rotmof.” Alleen Tygo Gernandt, in zijn rol van Piet Meerburg, is en blijft cool. Alsof hij zich van geen kwaad bewust is bespreekt hij de zaken. De stoere gestalte van Meerburg is het perfecte tegenwicht voor Süskinds nervositeit.

Schimmig
Süskind is bijna volledig opgenomen in Roemenië, dit omdat Nederland inmiddels teveel is opgeknapt sinds de jaren  veertig. In Nederland is er bijvoorbeeld geen schouwburg meer te vinden die de vergane sfeer van de oorlogsjaren nog heeft. En wie Amsterdam goed kent voelt zich misschien vervreemd van de stad op sommige momenten. Zo is de Plantage Middenlaan een stuk minder smal dan in de film. Maar het decor is desondanks zeer indrukwekkend. De schimmigheid van de stad geeft het constante gevoel van spanning maar al te goed weer.

De constante nervositeit bij het verzet. De prestatiedrang van de Duitsers, die steeds meer namen op de lijsten eisen. De schimmigheid van Amsterdam. En het verdriet van de ouders die hun kind zien vluchten, hopend elkaar ooit weer te zien. Al deze elementen grijpen je bij de keel. De film is geen tranentrekker, of een actiefilm zoals Zwartboek (van dezelfde producent) maar Nyncke Beekhuizen geeft de perfecte beschrijving; “Je vertrekt uit de zaal met een knagend gevoel in je onderbuik, omdat de film je op een persoonlijke manier aanspreekt. En daarom is deze film zo indrukwekkend.”

Gepubliceerd op: 20-01-2012