Belletrie! Kerst!

december 18th, 2014

De kerstsfeer daalt langzamerhand over Nederland neer. Mailtjes over diners, borrels en soirees druppelen binnen en bij mijn huisgenoten schalt Frank Sinatra door de luidsprekers. Net als bij mijn familie tijdens het jaarlijkse kerstdiner. Alleen staat dan een ouderwetse langspeelplaat op, waardoor de Spotify-reclames, die uiteraard nog wat luider zijn dan Sinatra, je bespaard blijven. Daarvoor in de plaats krijg je de ruis van een oude plaat die zo’n avond net dat beetje meer sfeer geeft. Maar niet alleen muziek, familie en een belachelijk groot stuk vlees maken de kerstsfeer compleet, ook literatuur doet dat.

De kerstdagen, waarop niemand zo vrolijk is als de reclames ons gebieden, zijn mooie periodes om in een stil huis een goed boek op te pakken. Net voordat de ooms, tantes, neven en nichten op de stoep staan lekker de fauteuil voor het raam opzoeken. Hopend dat moederlief je niet naar de keuken roept om onder streng toezicht het een en ander te snijden. Voor die schaarse momenten is een aantal boeken zeer geschikt. Natuurlijk is er De avonden van Gerard Reve, dat zich tijdens die periode aan het einde van december afspeelt. Dat is een heel geschikt boek. Maar een corpulent werk uit de Russische Bibliotheek kan ook geen kwaad. Al is het alleen maar om te lezen dat het daar nóg kouder is dan bij ons in Nederland.

En na het lezen druppelt de familie binnen. De hectiek van de keuken, en later de gezellige drukte aan tafel. Dan is het geweldig om de boel, tijdens een sporadisch rustig moment, wat te observeren, niet? De ene oom die net wat vaker naar een fles wijn dan een schaal piepers grijpt. De tante die haar groenten slechts eet als ze verdronken zijn in de jus. En de kleine neefjes die per stuk een familiefles cola naar binnen werpen, dus na het eten niet zouden misstaan op de meest duistere hardcore feesten.

Maar goed dat het moment in je fauteuil met Gerard Reve of een Rus aan die avond vooraf kan gaan. Het is de paradox van die ultieme rust vooraf en de gezellige hectiek tijdens het diner die Kerstmis aangenaam maakt. Ik ben er helemaal klaar voor. Laat Frank Sinatra maar van stal komen, de wijn en varkenslappen bereid, maar vooraf: een luie stoel, pantoffeltjes en een goed boek.

Rick Groenen schrijft eens in de twee weken een column voor CultuurBewust.nl. Lees ook zijn andere columns!

Tags:
Posted in Column, Literatuur | No Comments »

Alle gedichten van Borges is een juweel voor in je boekenkast.

december 18th, 2014

Jorge Luis Borges werd bekend met zijn proza, maar schreef daarna voornamelijk nog poëzie, zelfs toen hij blind werd. Door de bundel Alle gedichten kan Nederland ook kennis maken met zijn werk. De verzen wisselen elkaar af in vorm en stijl en zijn van een onafgebroken meesterschap. Deze vertaling is een rijkdom voor de liefhebber.

Borges is een schrijver die een universum op zichzelf vormt, en lastig in een categorie valt te plaatsen. Zoals Franz Kafka of James Joyce staat hij buiten de tijd. Alle Gedichten is zorgvuldig samengesteld en geredigeerd door de meester zelf, en zelfs voorzien van zijn beschouwingen. ‘In die tijd zocht ik de avondschemering, de randen van de stad en het ongeluk; nu de ochtenden, het centrum en de rust.’

Vorm vs. inhoud

In het ene vers hanteert Borges vaste rijmschema’s en andere verzen worden haast prozaïsch, hij hanteert geen specifieke esthetica. De vertalers blijven dicht en getrouw op de tekst van Borges, en hebben daarmee een puike klus geklaard. Inhoudelijk is er ook veel variatie. Zo getuigt zijn vroege werk van een drang naar metaforiek en omschrijvingen van spirituele gewaarwordingen. Later is hij meer vanuit de herinnering gaan schrijven, ook omdat hij blind werd. Hij moest het doen met enkel zijn geheugen, wat niets aan zijn oeuvre heeft afgedaan. De bundel vormt een volledige verzameling van zijn fantastisch labyrint.

Persoonlijk

In de sterk verhalende gedichten zien we de persoon Borges vaak zelf opduiken. Wie hem kent, herkent hem in zijn verzen over spiegels, bibliotheken en dolken. Vooral zijn relatie met boeken is fascinerend, hij leeft met ze alsof het zijn vrienden zijn. Het maakt niet uit dat de makers ervan overleden zijn. ‘De pagina’s die ik heb gelezen zijn mijn trots.’ In zijn gedichten passeren veel van zijn schrijvers-vrienden, wat genieten is voor lezer die dezelfde vrienden heeft. In het gedicht Mijn boeken schrijft hij: Mijn boeken zijn mij even vertrouwd als dit gezicht
met grijze slapen (…)
Niet zonder een zekere logische wrevel
bedenk ik dat mijn wezenlijke woorden
staan op de pagina’s die niet weten wie ik ben,
niet op de pagina’s die ik heb geschreven.’

 

 

Tags: , , , ,
Posted in Literatuur, Recensie | No Comments »

Een sterke en complexe tweestrijd in Bethlehem

december 18th, 2014

Wat doe je als je moet kiezen tussen twee kwaden? De zeventienjarige Palestijnse Sanfur worstelt met dit dilemma in Yuval Adler’s indringende speelfilmdebuut Bethlehem. Met een hoofdrolspeler die in je hart gaat zitten en een verhaal dat door je hoofd blijft spoken, heeft Adler een waardevolle film over het Midden-Oostenconflict gemaakt. 

Sanfur (Shadi Mar’i) is het laagste wat je in de Palestijnse maatschappij kunt zijn: informant voor de Israëlische geheime dienst. Agent Razi behandelt Sanfur als zijn eigen zoon, maar doet er tegelijkertijd er alles aan om hem zoveel mogelijk informatie te ontfutselen over zijn bij Hamas actieve broer Ibrahim. Deze is mogelijk betrokken is bij een aanslag in Jeruzalem. Sanfur moet kiezen, wie gaat het ontgelden?

Gespannen relaties

Bij een film over collaborateurs in het conflict tussen Israël en de Palestijnen is een vergelijking met Hany Abu Assad’s Omar snel gemaakt. Daar waar Assad vooral focust op een strijd voor liefde en vrijheid, legt Adler meer nadruk op de uiterst complexe en gespannen relaties tussen de Israëlische geheime dienst, Sanfur en diens familie. Ook krijgt de Israëlische agent in Bethlehem een menselijker gezicht, waardoor je na de film in een even grote tweestrijd verkeert als Sanfur.

Lieve hondenogen

Vanaf het moment dat Sanfur in beeld komt is het moeilijk om niet te gaan houden van Mar’i zijn donkere droopy ogen en oprechte spel. Je snapt zijn genegenheid voor Razi, je voelt zijn pijn als zijn vader hem weer eens uitkaffert en je hoopt uit alle macht dat het goed met hem gaat aflopen.
Dat een happy end echter niet waarschijnlijk is, wordt door Adler al voorboden. Bij de Israëlische geheime dienst is geen ruimte om met informanten te sympathiseren, iets waar Razi herhaaldelijk tegenaan loopt. Een verschrikkelijke en ijzersterke scène is wanneer Ibrahim probeert te vluchten voor de Israëlische politie in het huis van een willekeurig Palestijns gezin. De politie maakt het huis bijna met de grond gelijk om tot Ibrahim’s schuilplaats door te dringen. Nee, vrolijk is anders. Realistisch en urgent is Bethlehem des te meer.

Tags: , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Deense The Salvation is een pure maar oppervlakkige western

december 17th, 2014

The Salvation is de nieuwste film van de Deense regisseur Kristian Levring, een van de oprichters van de Dogma 95 filmbeweging. De oude idealen van de regisseur schijnen door in de puurheid van The Salvation. De film is echter zo gefocust op het creëren van een westerngevoel dat er maar weinig diepgang aan de (opper)vlakte komt.

In het Amerika van de jaren 1870 ziet de Deense kolonist Jon (Mads Mikkelsen) na lange tijd zijn vrouw en zoon terug. Hun weerzien is echter van zeer korte duur. Op weg naar huis duwen twee ongure gangleden Jon uit de koets en vermoorden zijn familie. Wanneer de beruchte gangleider Delarue (Jeffrey Dean Morgan) zich met de zaak gaat bemoeien, volgt voor Jon een moeizame weg op zoek naar wraak.

Plezier

Regisseur Levring en co-schrijver Anders Thomas Jensen hebben duidelijk veel plezier beleefd aan het creëren van de authentieke westernsfeer. De typische dialogen zorgen zeker voor een glimlach, bijvoorbeeld wanneer een gevangene zijn bewaker uitlokt in een gammele houten gevangenis. Ook Jeffrey Dean Morgan is met zijn dreigende zware stem perfect gecast als schurk.  Wie tevens indruk maakt is actrice Eva Green, die in haar rol als de altijd zwijgende Madelaine toch bloedstollend gevaarlijk overkomt.

De wijde vlaktes in de film leveren prachtige beelden op en ook over het geluid is goed nagedacht. Door slim en zuinig om te springen met muziek, komen omgevingsgeluiden extra hard binnen.

Geen shot te veel

Alle ingrediënten voor een prima film, zou je denken. Het probleem is alleen dat de The Salvation nooit meer wordt dan dat. In de krappe 90 minuten speelduur komen we nooit meer te weten over wie Jon is.  Of over wie Delarue is. De film staat puur en alleen in het teken van Jons wraakpad en aan de rest wordt geen shot te veel besteed. Hierdoor krijgt acteur Mads Mikkelsen ook niet de kans om alles te laten zien wat hij in huis heeft.

Met The Salvation laat Levring zien dat Denen wel degelijk een western kunnen maken. Het is alleen jammer dat hij vergeten is daar zelf iets aan toe te voegen.

 

Tags: , , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Free Range is een frustrerende film over een zelfzuchtig jongetje

december 17th, 2014

Een depressieve en vervelende jongen die de weg kwijt is, dat is waar Free Range om draait. In de nieuwste film van Estse regisseur Veiko Ounpuu probeert de jonge Fred zichzelf te ontdekken als schrijver. De film moet een ode aan de Beat Generation zijn, maar Jack Kerouac en Neal Cassady zouden zich hier waarschijnlijk niet in kunnen vinden.

In de derde speelfilm van de Estse regisseur leert de kijker een aparte jongen kennen. Fred (Lauri Lagle) is net ontslagen als filmrecensent nadat hij Terence Mallick’s film Tree of Life letterlijk alleen als ‘nichterig’ omschrijft. Op datzelfde moment komt zijn vriendin Susanna (Jaanika Arum) erachter dat ze zwanger is en zij is van plan om de baby te houden. Dit komt Fred totaal niet uit en hij verdwijnt daarom een aantal dagen. Al vanaf het begin van de film groeit de frustratie van de kijker tegenover de hoofdrolspeler en dat wordt naarmate Free Range vordert niet minder.

Geen charme

Als Fred iets van charme zou hebben, zou zijn gedrag misschien nog te accepteren of zelfs te begrijpen zijn. Hij verdwijnt helaas in melancholie en zelfmedelijden, zonder duidelijke reden daarvoor. Om dit alles nog eens kracht bij te zetten, verdrinkt hij tot overmaat van ramp zijn vriendin als ze zijn boek niet goed vindt. De zoektocht naar zichzelf en naar zijn competenties als schrijver zouden misschien de achterliggende reden kunnen zijn van zijn acties. Dit wordt echter niet duidelijk in de film, wat alleen maar voor meer irritaties zorgt.

Persoonlijke ruimte

Free Range is op zo’n manier gefilmd dat het lijkt alsof de kijker deel is van de gebeurtenissen, maar ze van een klein afstandje meemaakt. Daardoor voelt het soms als het schenden van Freds persoonlijke ruimte, waar je als kijker per ongeluk in bent gevallen. Die afstandelijke manier van vertellen past goed bij het verhaal, dat bijna even ver van de kijker af staat.

Uiteindelijk geeft Free Range niet meer dan een klein kijkje in het leven van een normale jongen, die het veel te moeilijk voor zichzelf en zijn naasten maakt en daarbij de kijker vooral irriteert.

Tags: , , , , , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Love, Rosie is een voorspelbare film over misgelopen kansen

december 17th, 2014

In Love, Rosie lukt het Rosie en Alex maar niet om bij elkaar te komen, hoe graag ze dat ook willen. Regisseur Christian Ditter heeft de tweede bestseller van Cecilia Ahern naar het grote doek vertaald. Helaas is de film een stuk voorspelbaarder dan voorganger P.S. I Love You.

Rosie (Lily Collins) en Alex (Sam Claflin) zijn al jaren beste vrienden, maar als het erop aankomt zouden ze beiden meer willen zijn dan dat. Door misgelopen kansen en verkeerd begrepen hints scheiden hun wegen. Alex verhuist naar Amerika, terwijl Rosie achterblijft met haar niet-geplande dochter. In een tijdsperiode van twaalf jaar is te zien hoe Alex en Rosie elkaar vinden en weer kwijtraken, terwijl ze beiden hun eigen dromen waar proberen te maken.

Onrealistisch

De levens van Rosie en Alex lopen in Love, Rosie heel anders dan zij ooit gedacht hadden. Zo wonen ze elkaars bruiloften bij, zien ze elkaar op onverwachte begrafenissen en steunen ze elkaar in moeilijke periodes.

De sprankelende Lily Collins speelt Rosie in de periode van haar 18e tot 30e levensjaar, maar verandert in die tijdsperiode geen steek. Haar dochter daarentegen groeit wel goed met de jaren mee. Zo goed zelfs dat ze tegen het einde van de film bijna even oud lijkt als haar moeder. Deze onrealistische vertoning van veroudering zorgt voor een klein moment van ongeloof en zelfs een tikkeltje ergernis. Het acteerwerk en de aandoenlijkheid van Collins maken dat dan wel weer goed.

Geen diepzinnigheid

Elke fervente romkomkijker kan van tevoren al voorspellen hoe Love, Rosie zal eindigen. Toch betekent dat niet dat het niet leuk is om de reis van Rosie en Alex te zien. De film vindt zijn humor vooral in de vorm van Jaime Winston, die Rosies vriendin Ruby speelt. Met haar roze haar en kleding in felle kleuren is zij the life of the party. Ook mede door de, vaak harde, muziek krijgt de film een opgewekte sfeer, wat voor een prettige kijkervaring zorgt.

Love, Rosie is niet bedoeld voor mensen die van diepzinnige arthousefilms houden, maar is zeer geschikt voor een dagje hersenloos entertainment.

Tags: , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Free Range regisseur Veiko Õunpuu: “Mijn filmideeën zijn als parasieten die uit mijn hoofd moeten”

december 16th, 2014

Free Range is de derde en nieuwste film van Estse regisseur Veiko Õunpuu (1972). In de film draait het om de jonge schrijver Fred die de weg een beetje kwijt is. “Iemand vertelde me dat ze Fred in zijn gezicht wilde stompen”, vertelt Õunpuu in een interview aan CultuurBewust.nl.

De regisseur, die zijn roots heeft op het Estse eiland Saaremaa, verblijft de aankomende dagen in Amsterdam. Zijn nieuwste film Free Range wordt namelijk vertoond in het EYE. Zaterdag was de Nederlandse voorpremière, waarbij Õunpuu aanwezig was en een Q&A had met bezoekers. De film roept nogal heftige reacties op vanwege het egocentrische gedrag van het hoofdpersonage Fred (Lauri Lagle). Dat heeft Õunpuu ook gemerkt in onze hoofdstad. “Sommigen haten hem intens en daarom de film ook. Sommigen vinden de film juist geweldig”, legt Ounpuu uit.

Ervaringen

Het vervelende personage is volledig fictief en is geen weerspiegeling van Õunpuu zelf. Wel zitten er in de film veel ervaringen van andere bijdragers van de film. En hoewel filmdistributeur De Filmfreak en vele anderen de film omschrijven als ‘ode aan de beatgeneration’, is dat niet wat Õunpuu gedreven heeft in het maken van Free Range. “Ik kan me voorstellen dat die link wordt gelegd, maar zo heb ik niet naar de film gekeken tijdens het ontwikkelen. De film is vrij onbekend en misschien wekt de term ‘beat generation’ de interesse van meer mensen”, aldus de regisseur.

Bezit

Õunpuu werkt het liefste met een kleine groep mensen aan zijn producties, om een hele goede reden: “Ik neig er vaak naar om halverwege het filmen allerlei veranderingen aan te brengen. Als ik dat op grote schaal moet doen, komt het niet goed. Bij een kleine groep kan er nog geïmproviseerd worden.” Volgens Õunpuu zorgt dit er ook voor dat het acteerwerk echter lijkt en minder ingestudeerd.

Het wordt al snel duidelijk hoe Veiko Õunpuu over ‘zijn’ film denkt. Volgens hem is de film namelijk nu van iedereen, behalve van hem. “Zodra ik klaar ben met het maken van een film, is hij niet meer van mij. Hij is dan van het publiek. Ik wil die extra bagage niet meer meenemen naar mijn volgende projecten.”

Ontvangst

Voordat Õunpuu aan Free Range begon, heeft hij ooit gezegd dat de film zou gaan over het opzoeken van de grenzen van vrijheid. Nu de film klaar is, denkt hij daar heel anders over. “Ik gaf toen een bullshit-antwoord”, vertelt hij lachend. “Ik kan van tevoren niet weten waar mijn volgende film over gaat, omdat dat telkens verandert. Daarom geef ik altijd maar een net antwoord. Nu denk ik dat Free Range veel meer gaat over verlossing. Niet op een religieuze of spirituele manier, maar meer psychologisch.”

“Niet iedereen zal dat begrijpen uit de film. Ik wilde het er ook niet te dik bovenop leggen”, geeft Õunpuu toe. Zeker niet iedereen kan de film met zijn excentrieke hoofdpersonage waarderen. “Iemand wilde Fred in zijn gezicht slaan en feministen zijn ook niet al te blij met de film, geloof ik.”

Toekomst

Veiko Õunpuu is inmiddels al weer bezig met zijn volgende filmproject. Naar eigen zeggen zal dat gaan over een oorlog in de nabije toekomst. Meer kan er niet over gezegd worden, anders wordt het misschien een ‘bullshit-antwoord’.

“Ik heb nog zoveel ideeën voor films in mijn hoofd. Die ideeën groeien dan uit tot een soort parasieten die uit mijn hoofd moeten. Als de film klaar is, dan is er weer ruimte voor de volgende om te groeien. Ik ben de aankomende paar jaar nog wel bezig met die ideeën”, sluit Õunpuu af.

 

Tags: , , , , , , , , ,
Posted in Film, Interview, Tip | No Comments »

« Older Entries |

Volg ons

Nieuwsbrief

Ja, ik ontvang graag tweewekelijks de tofste culturele uitgaanstips.