Daniel Galera: ‘Dit boek is het beste wat ik tot nu toe geschreven heb’

augustus 30th, 2014

De Braziliaanse auteur Daniel Galera (1979) schrijft al vanaf jonge leeftijd en bracht zijn eerste boeken zelf uit. Zijn meest recente boek bleek zijn definitieve doorbraak in zijn thuisland. Die roman verscheen onlangs in Nederland, vertaald door Harrie Lemmens, als Met bloed doordrenkte baard. Afgelopen week was Daniel Galera in ons land voor onder andere een optreden bij BorderKitchen. Enthousiast geworden door zijn prachtige roman, wilde ik de Braziliaanse schrijver graag spreken over zijn boek en het voor hem onverwachte succes daarvan.

Mijn recensie van zijn roman had Galera met de hulp van Google Translate gelezen. Hij houdt de artikelen over zijn boek, dat alweer twee jaar geleden in zijn thuisland verscheen, goed in de gaten. En hoewel hij inmiddels bezig is met een nieuw boek, spreekt Galera nog graag en overtuigend over Met bloed doordrenkte baard.

‘Veel meer dan alleen een naam’

Het hoofdpersonage uit Met bloed doordrenkte baard verhuist naar een badplaats in het zuiden van Brazilië. Net als zijn grootvader, wiens moord hij wil onderzoeken, is hij een buitenstaander in het dorp. De naam van de hoofdpersoon wordt in het boek niet genoemd. Galera legde uit waarom: ‘Als je een personage een naam geeft, geef je hem eigenlijk veel meer dan alleen een naam. Daarom vind ik het soms lastig om namen te geven aan personen in mijn boeken. Het voelt alsof je ze dan beperkt in wat ze kunnen zijn. Ik vond het belangrijk om dit hoofdpersonage niet bij naam te noemen, omdat de lezer dan zijn plaats kan innemen en kan voelen wat de hoofdpersoon voelt als buitenstaander in dat vissersdorpje.’

Bijzonder aan het hoofdpersonage is zijn onvermogen om gezichten te herkennen en te onthouden: ‘prosapagnosie’. Toen Galera voor het eerst over deze neurologische aandoening las, raakte hij gefascineerd. ‘Ik wist gelijk dat dit een interessante eigenschap voor een personage zou zijn. Het levert namelijk een heleboel interessante, lastige en ongemakkelijke situaties op. Toen ik over deze roman begon na te denken, bedacht ik me dat dit het perfecte boek zou zijn om de ‘gezichtsblindheid’ in te zetten. Hoe iemand in een onbekende kustplaats de mythe over de dood van zijn grootvader probeert te ontrafelen, terwijl hij geen gezichten kan herkennen, leek me interessant om te onderzoeken.’

‘Precies zoals ik bedoeld heb’

Dat interessante uitgangspunt bleek goed voor een succesvolle roman. Een dergelijk succes had Galera nooit verwacht: ‘Alles aan dit boek is volledig onverwachts. Van de eerste reactie van mijn uitgeverij tot aan het feit dat het nu naar twaalf talen vertaald is; het heeft me allemaal volledig verrast. Bijna vier jaar heeft het geduurd om dit boek te schrijven. Het was een lang proces en in die tijd heb ik het manuscript aan niemand laten lezen. Het boek is erg persoonlijk en tijdens het schrijven was ik bang dat alleen ik het zou begrijpen. Misschien was het eigenlijk wel een ontzettend saai boek.’

Toen het manuscript volledig af was, stuurde hij het toch naar zijn uitgeverij. Ontzettend nerveus wachtte hij op antwoord. Zijn redacteuren lieten echter al heel gauw weten dat ze ongelofelijk enthousiast waren. Nog nooit hadden zijn redacteuren zo positief gereageerd. De zorgen die hij tijdens het schrijven had, verdwenen: ‘Niet alleen begrijpen andere mensen het boek ook, het is blijkbaar het beste wat ik tot nu toe geschreven heb. Het boek is precies geworden zoals ik het bedoeld heb.‘

Beloning voor de oplettende

Tijdens ons gesprek testte Galera hoe goed ik heb opgelet bij lezen van zijn boek door te vragen naar een bepaalde verwijzing uit een voetnoot. Een aantal keer heeft hij namelijk tekst opgenomen in een voetnoot. Het gaat dan bijvoorbeeld om e-mails, gesprekken die in het verleden hebben plaatsgevonden of dagboekfragmenten. Om de constante vertelsituatie – die plaatsvindt in het heden en geen flashbacks bevat – vast te houden en toch ook die andere tekst weer te geven, heeft Galera de voetnoten op deze manier ingezet. De informatie in die voetnoten is namelijk wel van belang: ‘Niets dat er staat is zonder reden. Er staan veel details in het boek, eindjes die je aan elkaar kunt knopen. Misschien vallen ze niet iedereen op en ze zijn wellicht ook niet van groot belang voor het plot. Maar het zijn kleine beloningen voor wie goed oplet.’

Tags: , , , , , ,
Posted in Interview, Literatuur | No Comments »

Visueel spektakel Sin City: A Dame to Kill For is slechts een herhalingsoefening

augustus 29th, 2014

Na Sin City (2005) slaat regisseur Robert Rodriguez opnieuw de handen ineen met graphic novel artiest Frank Miller voor Sin City: A Dame to Kill For. De gure types uit de beruchte stad keren terug in de kenmerkende neo noir stripboekstijl, maar na een wachttijd van negen jaar worden de hooggespannen verwachtingen niet waargemaakt.

De film introduceert in verschillende verhaallijnen bewoners van Sin City, een verrotte stad gevuld met rauw geweld en corruptie. Oude bekenden Marv (Mickey Rourke), Nancy (Jessica Alba) en Hartigan (Bruce Willis) keren terug, maar we leren ook femme fatale Ava (Eva Green) en gokker Johnny (Joseph Gordon-Levitt) kennen. Ze proberen allemaal op hun eigen manier te overleven in de stad waar het altijd regent, het is ieder voor zich.

Stripboekstijl

Inhoud is onlosmakelijk verbonden met de vorm. A Dame to Kill For is in 3D te zien en dat is absoluut een meerwaarde. Grote zwart-wit contrasten met af en toe een felle kleur in duidelijk gescheiden voor- en achtergronden laten de stripboekstijl volledig tot zijn recht komen. De stijl is de grootste troef, maar waar de visuele effecten in de eerste film strak, speels en doordacht waren, zo knallen ze nu bombastisch van het scherm af. Het doet rommelig aan en de subtiliteit is ver te zoeken.

Toen en nu

De verhaallijnen en de personages zijn ook minder sterk dan voorheen. Marv en Nancy zijn uitgebuit in hun populariteit. Ontdaan van hun diepgang fungeren ze slechts als respectievelijk dommekracht en brave stripdanseres. De verhaallijn van Ava draait op zijn beurt vooral om haar borsten. De chronologie is verwarrend en verschillende nieuwe acteurs vertolken terugkerende personages. Hoewel de stijl nog steeds prachtig om te zien is, is de wereld van Sin City niet meer zo mysterieus en intrigerend als in 2005. A Dame to Kill For wil de pluspunten van haar voorganger voortzetten en overtreffen, maar slaat telkens de plank mis.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

Into the storm toont natuurgeweld op krachtige wijze

augustus 29th, 2014

Wanneer in de thriller Into the storm plotseling een storm begint in het stadje Silverton, Colorado, zijn een aantal stormjagers enthousiast. Het zal een immense storm worden, die moet en zal worden vastgelegd. Regisseur Steven Quale laat niet één maar meerdere tornado’s over het scherm razen. Hij toont het natuurgeweld op indrukwekkende manier, wat zorgt voor adembenemende beelden. Helaas bouwt de kijker moeilijk een band op met de personages, waardoor diepgang ontbreekt.

In Into the Storm maken we kennis met een schoolhoofd en zijn twee puberende zonen. Ook leren we een stormjager en onderzoeker kennen, die hart heeft voor haar werk maar ervan baalt dat ze hierdoor gescheiden is van haar vijfjarige dochtertje. Ten slotte maken we kennis met een aantal sensatiezoekers die in extase zijn wanneer ze horen over de brute storm.

Indrukwekkende verbeelding van natuurgeweld

Quale verbeeldt de storm op indrukwekkende wijze. Alles dat in de weg van de tornado’s staat, wordt zonder genade gesloopt. Stukken verharde weg vliegen de lucht in, auto’s verdwijnen in de storm en mensen en dieren worden meegezogen. De speciale effecten in Into the Storm zorgen voor een geloofwaardig beeld van een gewelddadige natuurramp. Doordat we een groot deel van de storm beleven door het oog van verschillende lenzen, zoals die van smartphones, beveiligingscamera’s en nieuwshelikopters krijgen de beelden een extra dimensie. Het overschakelen tussen de beelden van de verschillende camera’s, versterkt het gevoel van chaos tijdens de storm.

Vlakke personages

Het noodweer in Into the storm drijft stormjagers, sensatiezoekers en inwoners van Silverton samen in een gevecht om te overleven. Omdat al deze personages een gelijke mate aan oppervlakkige aandacht krijgen, gaat de film niet diep in op hun karakters. Op deze manier blijven de personages vlak en is het moeilijk om je in te leven in hun emoties. De regisseur is meer gericht op het in beeld brengen van de woeste storm. En dit doet hij met succes.

 

Tags: , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

‘Henri Matisse: The Cut-Outs’ toont de synthese van knipsels en schilderkunst

augustus 29th, 2014

Met een enorme schaar knipt Matisse snel en trefzeker door een vel gekleurd papier. Dit is het beeld waarmee de tentoonstelling ‘Henri Matisse: The Cut-Outs’ in Tate Modern in Londen aanvangt. De aanname dat Matisse door zijn slechte gezondheid aan het eind van zijn leven geen andere keuze zou hebben gehad dan in dit medium te werken, wordt snel gedaan. Niets blijkt minder waar.

Doordat iconische cut-outs uit collecties van over de hele wereld nu samen te zien zijn, krijg je een goed inzicht in de ontwikkeling van de knipsels. Matisse brengt de knipsels in de loop der jaren op een steeds hoger niveau en ze lijken vanaf de tweede helft van de jaren veertig volwassen te worden. Dit blijkt uit de grote afmetingen van de late werken en de steeds uitbundigere kleuren. De Slak (1953) is hier een mooi voorbeeld van; over het grote oppervlak zijn hoekige papieren vlakken verspreid die de wildste kleuren hebben.

Dynamiek

Een aantal jaren voor De Slak maakt Matisse het kunstenaarsboek Jazz (1947). Het is uitvoerig tentoongesteld waarbij alle bladzijden zijn losgemaakt en naast elkaar in een kabinet liggen. Aan de muur boven de kabinetten hangen de knipsels die als ontwerp hebben gediend voor de paginavullende afbeeldingen in zijn boek. Deze sterke presentatievorm stelt je in staat de knipsels en het boek eenvoudig met elkaar te vergelijken. De ontwerpen zijn vanwege hun overlappende composities en hun minder egale kleurvlakken veel dynamischer dan de uiteindelijke afdrukken in het boek.

Keuze

Een aantal werken, waaronder Grote compositie met maskers (1953), toont een synthese waarbij knipsels, schilderkunst, vlakken en lijnen samenkomen. De combinatie van verschillende media en het monumentale formaat, maken dit werk tot een prachtig hoogtepunt op de tentoonstelling. Het blijkt dat de oude kunstenaar aan het eind van zijn leven nog wel degelijk in staat was te schilderen, maar er bewust voor heeft gekozen de mogelijkheden van papier te onderzoeken. De knipsels zijn een belangrijk onderdeel van de modernistische verkenning van vorm en medium en doen niet onder voor zijn olieverfschilderijen.

 

Tags: , , , , , , , , ,
Posted in Kunst, Recensie, Tip | No Comments »

Een overweldigende zintuigenprikkeling tijdens SummerNights at the Movies II: Godfather meets Jack Sparrow

augustus 29th, 2014

Kijk naar het programma van de Robeco SummerNights in het Concertgebouw van Amsterdam en je weet waar je je oren de kost had moeten geven deze zomer. In een van de laatste voorstellingen deze maand stond afgelopen woensdag filmmuziek centraal. SummerNights at the Movies II: Godfather meets Jack Sparrow bleek een uiterst vermakelijke show met passievol spel van het Noord Nederlands Orkest en een wervelende presentatie van muziekgoeroe Eric Corton.

Na een geslaagde eerste editie van SummerNights at the Movies in juli, stroomde de indrukwekkende ontvangsthal van het Concertgebouw opnieuw vol met liefhebbers van filmmuziek. Of het nou lag aan de populaire films, de sprankelende roze gele aankleding van de SummerNights, of de presentatie van de stoere Eric Corton, er zaten opvallend veel jonge mensen in de zaal. Heeft klassieke muziek dan eindelijk haar ‘saaie’, ‘grijze’ imago verloren?

Ratelende projector

Iedereen die er woensdag bij was zou zeggen: absoluut. Het Noord Nederlands Orkest swingde de pan uit. Met een intro van Ride of the Valkryies uit Apocalypse Now zat de stemming er meteen goed in. Corton merkte bij zijn welkomstpraatje op dat filmmuziek vroeger vooral werd gebruikt om het ratelende geluid van de projector te verbloemen. Pas veel later werd muziek bij film gewaardeerd en werden composities als Ride of the Valkryies uit Die Walküre van Wagner -aanvankelijk helemaal niet voor film geschreven- gebruikt in films.

Na Apocalypse Now ging het orkest verder met muziek uit een andere film van Francis Ford Coppola: de legendarische Godfather. Familie Corleone kwam weer tot leven met Love Theme from The Godfather en The Godfather Waltz. De intensiteit van de muziek leek het publiek wel te hypnotiseren, zo geboeid was iedereen aan het luisteren.

Voetjes van de vloer

Echt los ging zowel het orkest als de zaal bij filmmuziek van Mr. Jack Sparrow himself: Pirates of the Caribbean. De muziek van Klaus Badelt liet alle strijkers woeste en perfect synchrone bewegingen maken en je merkte aan de opgetogenheid van het publiek dat ze het liefst net als Johnny Depp meteen de strijd wilden aangaan met bloeddorstige piraten. Oordopjes waren geen overbodige luxe geweest bij het oorverdovende applaus.

Na een korte pauze verscheen er spontaan een grote lach op het gezicht van veel mensen toen het orkest de alom bekende James Bond Medley ten gehore bracht. Hoofden gingen knikken en voeten tappen, maar dat is bij de deuntjes van meneer 007 nauwelijks te voorkomen. Onze getatoeëerde presentator kondigde na zijn liefde voor Star Wars Princess Leia de filmmuziek aan van The Lord of the Rings en Star Wars. Hoewel de avond voor het gevoel wat abrupt eindigde, kregen we nog wel even een verrassingsbezoek van een echte Darth Vader en een paar Jedis die zorgden voor een hoop geflits van camera’s en mobieltjes.

Aan de lengte van het applaus en dirigent Stefan Asbury die vier keer op en af ging, was te zien en te horen dat het een ronduit overweldigende avond was geweest. Gelukkig is het over 11 maanden alweer tijd voor een volgende editie van Robeco SummerNights. 

Tags: , , , , , , , , ,
Posted in Film, Muziek, Reportage, Tip | No Comments »

Belletrie! Op zoek naar de verloren tijd

augustus 28th, 2014

Vertalingen van boeken lezen is altijd tweederangs lezen. Het is in ieder geval anders dan het origineel. Vandaar dat ik liever een boek in de originele taal lees. Door mijn karige linguïstische kennis wordt dat over het algemeen helaas tot het Engels beperkt. Sommige woorden zijn niet te vertalen. ‘Gezellig’ is zo’n woord, om er maar eens een vertalerscliché tegenaan te gooien. ‘Cozy’ zou er misschien nog dichtbij komen, maar dekt de lading ook niet helemaal. Het Engelse ‘leverage’ is volgens mij ook zo’n nauwelijks te vertalen woord, al weet ik dat niet zeker. De meeste woorden zijn natuurlijk wel te vertalen, maar bij sommige moet je het gewoonweg niet willen, zoals bij de titel van het meesterwerk van de Fransman Marcel Proust: À la recherche du temps perdu (in delen uitgegeven tussen 1913 en 1927).

‘Op zoek naar de verloren tijd’, zo vertaalt men het doorgaans naar het Nederlands. Dat klinkt ook lang niet slecht. Maar aan sommige schrijversintenties moet je niet tornen. Bukowski’s Women willen geen ‘vrouwen’ genoemd worden. Heminway’s For Whom the Bell Tolls gedijt beter in mijn gedachten dan ‘voor wie de klok luidt’, en Der Zauberberg van Thomas Mann heeft nog iets mysterieus, waar ‘De toverberg’ meer klinkt als een heuveltje in de achtertuin van Zweinstein. Je zou nog kunnen ageren dat woorden in het Engels mooier klinken, of dat het Frans nou eenmaal een sierlijke en romantische taal is, maar sommige schrijvers verdienen het respect om hun woorden onveranderd te laten.

Misschien dat Proust een uitzondering was en dat zijn genialiteit over de taalgrenzen reikt, want hoe langer ik er over nadenk, hoe beter ‘op zoek naar de verloren tijd’ begint te klinken. Je hoeft er niet eens alle zeven delen voor te hebben gelezen om de woorden op je te laten inwerken.

Laatst sprak ik iemand aan de bar. Het was een kerel van een jaar of vijftig en overduidelijk in z’n midlifecrisis. Hij vertelde me over de goede ruil die hij onlangs gedaan had. Hij had zijn vrouw ingeruild voor een jonger, strakker en knapper exemplaar. Ik probeerde me dat voor te stellen, en dat lukte een beetje. Ook vertelde hij over zijn bestelwagen die hij had ingeruild voor een snellere, opvallendere en duurdere auto en hoe gelukkig hij was geworden van die omslag in zijn leven. Anderhalf uur en vier glazen cognac later zat hij te janken aan de bar. Toen dacht ik aan Proust en het zoeken naar verloren tijd en ik voelde medeleven met de man naast me die duidelijk niet gevonden had wat hij vinden wilde. Hij was niet op zoek naar de verloren tijd, maar á la recherche du temps perdu en de tranen belemmerde zijn zicht.

Tags: , , , , , , , , , ,
Posted in Column, Literatuur | No Comments »

Drift toont op een slimme maar langdradige manier het gevoel van thuisloosheid

augustus 27th, 2014

In de film Drift maken we kennis met een Belgisch koppel in een hotel in Roemenië. De twee geliefden wachten hier tot de dodelijke ziekte waaraan de vrouw lijdt zal overwinnen. Ondanks dat de film langdradig aanvoelt, toont regisseur Benny Vandendriessche het gevoel van thuisloosheid dat de hoofdpersoon overmeestert als zijn vrouw overlijdt op indrukwekkende wijze.

Na het onoverkoombare verlies van zijn vrouw, dwaalt de man rond in de prachtige natuur van Roemenië. Hij is op zoek naar verlossing van de pijn van zijn gemis. Hij kiest ervoor niet te spreken en een primitief leven te leiden. Hij doodt de tijd met het uitvoeren van eeuwenoude rituelen. Zo loopt hij uren rond terwijl hij een steen op zijn gezicht balanceert, of graaft hij met zijn hoofd in de sneeuw.

Zwerfhond als metafoor

De onbeholpen manier van leven waarvoor de hoofdpersoon kiest, kan vergeleken worden met dat van een dier dat geen thuis kent. De regisseur maakt door middel van een monoloog aan het begin van de film duidelijk dat er miljoenen zwerfhonden in Roemenië zijn. Daarnaast toont Vandendriessche constant beelden van deze honden. Ze dienen als metafoor voor de ronddwalende man die zijn thuis, de liefde van zijn leven, is verloren. De honden zijn uiteindelijk zijn enige gezelschap.

Langdradig

Het blijft tijdens de film een mysterie aan welke ziekte de vrouw lijdt, net als de reden van het bezoek aan Roemenië. Omdat je hier achter wil komen en dit steeds niet gebeurt, voelt de film traag aan. Ook omdat de man niet spreekt, is het soms moeilijk om aandacht bij de film te houden. Het uitvoerig laten zien van de rituelen die de hoofdpersoon uitvoert en de vele beelden van zwerfhonden, dragen hieraan bij. Een aantal flashbacks waarin wel gesproken wordt zijn kort, maar laten de liefde tussen het koppel duidelijk overkomen op de kijker.

 

 

Tags: , , , , , ,
Posted in Film, Recensie | No Comments »

« Older Entries |

Volg ons

Nieuwsbrief

Ja, ik ontvang graag tweewekelijks de tofste culturele uitgaanstips.